Làm Chủ Tiệm Không Có Nghĩa Là Không Cô Đơn
Có những buổi tối mình ngồi một mình trong văn phòng nhỏ ở tiệm Cary, sau khi nhân viên đã về hết, đèn ngoài kia tắt rồi, mà mình vẫn còn ngồi nhìn vào màn hình máy tính. Không phải vì còn việc cần làm — mà vì không biết bước tiếp theo là gì. Cảm giác đó không phải lo lắng, không phải sợ hãi, mà là một thứ gì đó nặng hơn và khó đặt tên hơn. Mình gọi nó là sự cô đơn của người làm chủ.
Khi mình mua tiệm Deluxe năm 2023, rồi mua thêm tiệm Zen ở Durham năm 2024, nhiều người xung quanh nhìn vào và thấy thành công. Họ thấy hai tiệm, mấy chục nhân viên, doanh thu tháng nào cũng chạy. Nhưng họ không thấy những quyết định mình phải tự đưa ra lúc hai giờ sáng — nên tăng lương cho ai, nên xử lý chuyện khách hàng phàn nàn như thế nào, nên giữ một nhân viên có vấn đề hay để họ đi. Những quyết định đó không có ai bên cạnh để hỏi. Không có sếp, không có hội đồng, không có ai chia sẻ trách nhiệm. Chỉ có mình với cái quyết định đó và hậu quả của nó.
Không Có Ai Để Hỏi
Ngày mình còn đi làm thuê, hay khi mình quản lý tiệm cho người khác suốt mười năm trước đây, dù sao cũng còn có ai đó phía trên để tham khảo. Bây giờ không có lớp đó nữa. Mình là lớp trên cùng. Anh chị trong gia đình có kinh nghiệm làm nail — chị cả mình đã có ba tiệm từ hồi mới sang Mỹ năm 1992 — nhưng thời đó khác, thị trường khác, cách vận hành khác. Mình không thể cứ gọi điện hỏi mỗi lần cần quyết định. Còn Lavie thì mình cố không kéo cô ấy vào quá nhiều, vì mình muốn cô ấy có không gian cho business riêng của mình — tiệm nến cô ấy đang xây. Thành ra nhiều lúc mình chỉ ngồi nghĩ một mình, rồi tự đưa ra câu trả lời, rồi sống với nó.
Sự cô đơn lớn nhất của người làm chủ không phải là không có người bên cạnh — mà là phải giả vờ mình đã biết câu trả lời khi thực ra mình không biết.
Trước mặt nhân viên, mình phải trông như người biết việc đang đi đâu. Nếu mình tỏ ra không chắc chắn, họ lo lắng. Nếu mình nói mình cũng không biết, họ mất niềm tin. Thành ra có những buổi họp mình ngồi đó, nói những điều nghe có vẻ rõ ràng và quyết đoán, trong khi trong đầu vẫn còn ba bốn phương án đang tranh nhau. Đó là một thứ diễn xuất mà người ngoài không nhìn thấy. Và cái mệt từ việc diễn đó không kém gì cái mệt từ công việc thực sự.
Giả Vờ Mạnh Để Làm Gì
Với Victor — thằng bé sáu tuổi — mình lại có một loại giả vờ khác. Mình không muốn con thấy ba lo lắng. Mình muốn con thấy ba ổn, ba vững. Nhưng đôi khi mình ngồi chơi Lego với con mà đầu vẫn đang tính toán xem tháng này dòng tiền có đủ để trả nhân viên cả hai tiệm không. Con không biết. Con chỉ thấy ba đang chơi với con. Mình không biết cách đó là đúng hay sai — chỉ biết đó là cách mình chọn.
Mình không viết bài này để than vãn. Mình viết vì mình nghĩ có nhiều người đang làm chủ doanh nghiệp nhỏ — nail, nhà hàng, tiệm tạp hóa, bất cứ thứ gì — và họ cũng đang ngồi một mình như vậy mà không nói ra được. Không phải vì yếu, mà vì không có không gian để nói. Mình đã mất khá lâu mới chấp nhận rằng cô đơn là một phần của công việc này — không phải dấu hiệu mình làm sai, mà là thực tế của việc mình đang gánh một thứ không ai gánh giúp được. Nhận ra điều đó không làm nó nhẹ hơn, nhưng ít nhất mình không còn ngạc nhiên khi nó xuất hiện.
