Tóm tắt: Điều khoản mua lại phần hùn ghi trước ai được mua, giá được tính ra sao và tiền được trả thế nào khi một người rời doanh nghiệp. Chốt những điểm này lúc mọi người còn vui vẻ giúp cuộc nói chuyện công bằng hơn. Chủ tiệm có giấy tờ rõ ràng thì nhân viên cũng bớt bị xáo trộn khi một người chủ rời đi. Đây là thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý; luật và phí có thể thay đổi, nên kiểm tra trang chính thức và hỏi chuyên gia có giấy phép trước khi quyết định.
Ngày hai người bắt đầu hùn vốn, chẳng ai muốn nói về ngày một người rời đi.
Nhưng ngày đó có thể đến vì nghỉ hưu, bệnh tật, ly hôn, chuyển tiểu bang hoặc bất đồng trong công việc. Nếu giá mua lại chưa được chốt, mỗi người sẽ tính theo một cách có lợi cho mình.
Điều khoản mua lại phần hùn, hay buy-sell clause, đặt luật chơi xuống giấy trước khi chuyện đó xảy ra.
Chốt ba câu hỏi trước
Một thỏa thuận mua lại cần trả lời rõ ba câu hỏi:
- Khi một người rời đi, ai có quyền mua phần hùn?
- Giá được tính theo cách nào?
- Tiền được trả một lần hay trả dần?
Thỏa thuận có thể cho người ở lại quyền ưu tiên mua, gọi là right of first refusal. Nếu người rời đi muốn bán cho người ngoài, họ phải chào phần hùn cho người ở lại trước với cùng giá và điều kiện đã thỏa thuận.
Những tình huống khó cũng cần được ghi rõ: qua đời, mất khả năng làm việc, nghỉ hưu, chuyển đi nơi khác hoặc muốn bán cho người mà bên còn lại không muốn cùng làm ăn.
Chọn một cách tính giá mà hai bên hiểu được
Theo sách Form a Partnership của Denis Clifford và Ralph Warner, hai cách đơn giản cho doanh nghiệp nhỏ là tính theo tài sản hoặc cùng chốt một con số mỗi năm.
Cách tính theo tài sản thường gồm thiết bị, tiền mặt và khoản khách còn nợ, sau đó trừ các khoản nợ của doanh nghiệp. Cách chốt giá hằng năm yêu cầu hai bên ngồi lại sau khi khóa sổ, ghi con số mới và cùng ký.
Với tiệm nail hoặc ngành dịch vụ dựa nhiều vào khách quen, số khách không phải lúc nào cũng ở lại với doanh nghiệp. Một số khách có thể đi theo người rời tiệm. Vì vậy, hai bên cần nói rõ phần nào được tính vào giá và phần nào không.
Lịch trả tiền phải bảo vệ hoạt động của tiệm
Một mức giá hợp lý vẫn có thể làm tiệm thiếu tiền nếu người ở lại phải trả toàn bộ ngay lập tức.
Nguồn nêu cách thường gặp là trả góp trong hai đến năm năm, với kỳ đầu khoảng 90 ngày sau khi người kia rời đi. Đây là ví dụ từ sách, không phải quy tắc áp dụng cho mọi tiểu bang hay mọi doanh nghiệp.
Thỏa thuận cũng nên nói trước chuyện gì xảy ra nếu người ở lại không mua được. Một lựa chọn được sách đề cập là cho họ một khoảng thời gian để thu xếp, thường là sáu tháng. Nếu vẫn không mua được, cả doanh nghiệp có thể được bán và số tiền được chia theo phần sở hữu.
Khi một người qua đời, bảo hiểm nhân thọ có kỳ hạn theo hình thức cross-purchase có thể cung cấp tiền cho việc mua lại. Cách lập hợp đồng, quyền sở hữu và ảnh hưởng thuế cần được luật sư, kế toán và đại lý bảo hiểm có giấy phép kiểm tra.
Nhân viên cũng chịu ảnh hưởng
Nhân viên không phải là người ký thỏa thuận giữa các chủ, nhưng họ sống với hậu quả của nó.
Khi hai chủ tranh cãi về giá, quyền quản lý hoặc tên tiệm, lịch làm và tiền lương có thể bị xáo trộn. Khách cũng nhận ra sự thay đổi. Một thỏa thuận rõ ràng giúp doanh nghiệp tiếp tục hoạt động trong lúc quyền sở hữu được giải quyết.
Với tiệm nail, hai bên còn nên ghi ai giữ tên tiệm, số điện thoại, trang mạng xã hội và các tài khoản phục vụ công việc. Những thứ nhỏ này thường trở thành chuyện lớn khi không được nói trước.
Ba việc làm trong tuần này
- Ngồi lại 30 phút với người hùn vốn. Viết câu trả lời cho ba câu hỏi: ai được mua, giá tính thế nào và tiền trả ra sao.
- Chọn một cách định giá. Liệt kê tài sản, tiền mặt và nợ của doanh nghiệp, hoặc chốt một con số cho năm nay. Đặt lịch xem lại con số đó mỗi năm.
- Đưa bản nháp cho người có giấy phép xem. Nhờ luật sư doanh nghiệp tại tiểu bang của bạn kiểm tra điều khoản mua lại, thời gian báo trước, lịch trả tiền, giới hạn cạnh tranh và quyền giữ tên cùng các tài khoản của tiệm.
Một cuộc chia tay trong kinh doanh vẫn khó. Giấy tờ rõ ràng giúp hai bên giải quyết nó theo những điều đã đồng ý khi còn tin nhau và còn nói chuyện được với nhau.
Nguồn: bài “Giá mua lại phần hùn: chốt trước khi còn vui vẻ” trên johnandlavie.com (Podcast Học kinh doanh).
Câu hỏi thường gặp
Điều khoản mua lại phần hùn là gì?
Đây là phần trong thỏa thuận hùn vốn ghi trước ai có quyền mua phần của người rời đi, giá được tính theo cách nào và tiền được trả một lần hay trả dần.
Tiệm nhỏ có thể định giá phần hùn bằng cách nào?
Hai cách được nêu trong bài là tính theo tài sản sau khi trừ nợ, hoặc hai bên cùng chốt một con số và cập nhật mỗi năm. Với doanh nghiệp dịch vụ, hai bên cần nói rõ cách xử lý giá trị của lượng khách quen.
Nếu người ở lại không đủ tiền mua thì sao?
Thỏa thuận có thể cho người ở lại thời gian thu xếp tiền và quy định phương án bán cả doanh nghiệp nếu việc mua lại không thực hiện được. Lịch trả góp cũng có thể giúp tiệm tránh phải xuất một khoản tiền lớn ngay lập tức.
Ba việc cần làm trong tuần này là gì?
Ngồi lại trả lời ba câu hỏi chính, chọn một cách định giá cho năm nay, rồi đưa bản nháp cho luật sư có giấy phép tại tiểu bang của bạn kiểm tra.
