Thói quen 7. Mài cưa

Không có thời gian mài cưa vì bận cưa. Thói quen 7 bàn về làm mới thể chất, tâm linh, trí tuệ, xã hội cảm xúc và vòng xoắn đi lên.

Tóm tắt

Thói quen 7 là thói quen tự làm mới một cách cân bằng, giữ gìn tài sản lớn nhất là chính mình. Covey chia việc làm mới thành bốn chiều thể chất, tâm linh, trí tuệ, xã hội và cảm xúc, khuyên một giờ Chiến thắng riêng tư mỗi ngày, và mô tả vòng xoắn đi lên.

Ý chính

• Thói quen 7 bao quanh và làm cho các thói quen kia khả thi.
• Làm mới đều đặn và cân bằng cả bốn chiều.
• Một giờ Chiến thắng riêng tư mỗi ngày làm tốt hơn mọi giờ khác.
• Đối xử với người khác như họ có thể trở thành.

Áp dụng ngay hôm nay

Viết ra một việc mài cưa cho mỗi chiều trong tuần này: một bài tập, một lúc tĩnh lặng, một cuốn sách và một lần phục vụ.

Thói quen 7. Mài cưa

Nguyên tắc tự làm mới một cách cân bằng. Câu đề từ của Bruce Barton: không có việc gì là nhỏ.

Bốn chiều của sự làm mới

Ngụ ngôn mài cưa. Một người kiệt sức sau năm tiếng cưa một cái cây. Được hỏi sao không dừng lại mài cưa, ông đáp: "Tôi không có thời gian mài cưa, tôi đang bận cưa!" Trong sơ đồ của sách, Thói quen 7 bao quanh các thói quen khác vì nó làm cho tất cả trở nên khả thi.

Bốn chiều của sự làm mới. Đây là PC của cá nhân, giữ gìn tài sản lớn nhất là chính mình, theo bốn chiều: thể chất, tinh thần (tâm linh), trí tuệ, xã hội và cảm xúc. Theo sơ đồ trong sách: thể chất là tập luyện, dinh dưỡng, kiểm soát căng thẳng; trí tuệ là đọc, hình dung, lập kế hoạch, viết; xã hội và cảm xúc là phục vụ, thấu cảm, cộng hưởng, an toàn nội tại; tâm linh là làm rõ và cam kết với giá trị, học hỏi, thiền định. Covey nêu những cách chia tương tự: Herb Shepherd có góc nhìn (tâm linh), tự chủ (trí tuệ), kết nối (xã hội), sức bền (thể chất); George Sheehan nói về con vật khỏe, người thợ giỏi, người bạn tốt và vị thánh; lý thuyết tổ chức có kinh tế, cách đối xử với con người, cách phát triển và sử dụng con người, phục vụ và đóng góp. Cả bốn chiều cần được làm mới đều đặn và cân bằng. Đây là việc Góc II, nên ta phải chủ động làm, còn Góc I thì tự tác động lên ta. Hãy biến nó thành một thói nghiện lành mạnh. Không ai làm thay bạn được; đó là "khoản đầu tư mạnh nhất mà ta có thể làm".

Chiều thể chất. Ăn uống tốt, nghỉ ngơi, thư giãn, và tập thể dục đều đặn. Bỏ bê Góc II này sẽ dẫn tới khủng hoảng sức khỏe ở Góc I. "Ta không có thời gian để không tập": ba tới sáu giờ mỗi tuần (tối thiểu 30 phút cách ngày) tác động tới 162 tới 165 giờ còn lại. Không cần dụng cụ. Hãy xây sức bền (tập aerobic, cho tim làm việc qua các nhóm cơ lớn ở chân: đi bộ, chạy, đạp xe, bơi, trượt tuyết), độ dẻo (giãn cơ: khởi động trước, thả lỏng và giãn cơ sau để tan axit lactic) và sức mạnh (thể dục tay không, chống đẩy, kéo xà, gập bụng, tạ; tập bao nhiêu tùy công việc và lối sống). Mức tối thiểu là đưa nhịp tim lên 100 nhịp mỗi phút trong 30 phút; lý tưởng là 60% nhịp tối đa (220 trừ tuổi, ở tuổi 40 là 108); hiệu ứng luyện tập đến ở mức 72 tới 87% nhịp tối đa.

Chuyện nâng tạ. Một người bạn có bằng tiến sĩ sinh lý học vận động nhờ Covey đứng đỡ tạ cho mình và dặn đừng đỡ cho tới khi được bảo. "Gần như toàn bộ lợi ích đến ở cuối cùng": sợi cơ đứt ra và cơ thể bù đắp vượt mức trong vòng 48 giờ. Cơ bắp cảm xúc như sự kiên nhẫn cũng vậy. Nhưng "không đau không lợi" chưa phải là cốt lõi; hãy bắt đầu từ từ, hỏi bác sĩ, tìm hiểu, lắng nghe cơ thể. Hãy tập cả khi ghét hay trời mưa ("Tốt quá! Mình được rèn ý chí"). Lợi ích là mạch lúc nghỉ chậm hơn, có sức vào buổi chiều, và lớn nhất là rèn cơ bắp chủ động của Thói quen 1, lòng tự trọng, sự chính trực.

Tâm linh và trí tuệ

Chiều tâm linh. Nó lãnh đạo đời bạn và gắn với Thói quen 2: cái lõi của bạn và cam kết với hệ giá trị của mình. Đây là chuyện rất riêng, mỗi người làm một cách. Covey thiền và cầu nguyện mỗi ngày với kinh sách; người khác tìm tới văn chương và âm nhạc lớn, hay thiên nhiên, để được làm mới và "không gì quấy rầy được" trong một lúc.

"Con nước đổi chiều" của Arthur Gordon. Khi thấy mình nhạt nhẽo, bế tắc, ông được bác sĩ kê đơn một ngày ở nơi ông từng hạnh phúc hồi nhỏ, không nói, không đọc, không viết, không nghe đài, với bốn đơn thuốc mở lúc 9 giờ, 12 giờ, 3 giờ và 6 giờ. "Hãy lắng nghe kỹ": tiếng biển, những bài học về kiên nhẫn, tôn trọng, phụ thuộc lẫn nhau. Lúc 12 giờ: "Hãy thử nhìn lại": những kỷ niệm vui, sự ấm áp. "Hãy xét động cơ của mình": ban đầu ông phòng thủ, rồi nhận ra "nếu động cơ sai thì chẳng gì đúng được... chừng nào bạn thấy mình đang phục vụ người khác, bạn sẽ làm tốt", "một quy luật không lay chuyển như trọng lực". "Hãy viết nỗi lo lên cát": rồi thủy triều lên.

Những tiếng nói về tâm linh. Martin Luther: "Hôm nay tôi có quá nhiều việc, tôi sẽ cần quỳ cầu nguyện thêm một giờ." Một thiền sư: "Tôi không bao giờ rời chỗ ngồi thiền." Sự làm mới tâm linh tỏa ra "như một chiếc ô" che các chiều khác. Bản tuyên ngôn sứ mệnh cá nhân là thứ để xem lại và cam kết lại; hãy hình dung mình sống các sự kiện trong ngày theo giá trị của mình. David O. McKay: "Những trận chiến lớn nhất đời người diễn ra mỗi ngày trong những căn phòng lặng im của tâm hồn"; thắng ở đó thì chiến thắng chung sẽ tới.

Chiều trí tuệ. Học xong, nhiều người để đầu óc teo đi: không đọc nghiêm túc, không suy nghĩ phân tích, không viết. Ở phần lớn gia đình, ti vi bật 35 tới 45 giờ mỗi tuần, là ảnh hưởng xã hội hóa mạnh nhất; hãy dùng Thói quen 3 để chọn lọc. Nhà Covey giới hạn ti vi khoảng bảy giờ mỗi tuần (khoảng một giờ mỗi ngày), quyết định trong một buổi họp gia đình; ti vi là "người hầu tốt nhưng ông chủ tồi". Hãy học tiếp suốt đời. Một nền giáo dục khai phóng là khả năng xét các chương trình của đời mình trước những câu hỏi lớn hơn và những hệ hình khác, còn đào tạo nghề thuần túy thì làm ta hẹp đi. Hãy đọc sách hay: mục tiêu mỗi tháng một cuốn, rồi hai tuần một cuốn, rồi mỗi tuần một cuốn. "Người không đọc chẳng hơn gì người không biết đọc." Covey gợi ý bộ Great Books, Harvard Classics, tự truyện, tạp chí National Geographic, và tập Thói quen 5 khi đọc: hiểu tác giả trước. Hãy viết: nhật ký, những lá thư sâu sắc, và việc sắp xếp, lên kế hoạch (Thói quen 2 và 3), hình dung đích đến; "chiến tranh thắng trong lều của vị tướng".

Chiến thắng riêng tư mỗi ngày. Làm mới ba chiều thể chất, tâm linh, trí tuệ một giờ mỗi ngày, mọi ngày, suốt phần đời còn lại. Nó làm tốt hơn mọi giờ khác, mọi quyết định, mọi quan hệ, cả giấc ngủ. Phillips Brooks viết rằng tính cách được làm nên bằng một quá trình dài và đều đặn; cuộc vật lộn thật là "ở đây, bây giờ".

Xã hội, cảm xúc và cân bằng

Chiều xã hội và cảm xúc. Nếu ba chiều kia gắn với Thói quen 1 tới 3, chiều này gắn với Thói quen 4 tới 6. Nó được làm mới trong những tương tác hằng ngày, dù cũng cần luyện tập. Với Thói quen 4: "ta hãy thỏa thuận cứ trao đổi cho tới khi tìm ra giải pháp cả hai cùng thấy ổn"; với Thói quen 5: lắng nghe thấu cảm trước cho tới khi bạn giải thích được quan điểm của người kia hay như họ, rồi mới nói quan điểm của mình. Với Thói quen 6: cùng tạo ra phương án thứ ba mà cả hai thấy tốt hơn. Thành công ở Thói quen 4 tới 6 chủ yếu là chuyện cảm xúc và an toàn cá nhân, ít liên quan trí tuệ.

An toàn nội tại. Nó không đến từ ý kiến người khác, kịch bản, hoàn cảnh hay địa vị, mà từ hệ hình chính xác và nguyên tắc đúng, từ sự nhất quán trong ngoài và sự chính trực (Covey bác bỏ lối sách thành công dạy "tự ám thị để thấy bình yên"), từ việc biết có Cùng thắng và phương án thứ ba, từ khả năng rời khung tham chiếu của mình mà không đánh mất nó, và từ sự phục vụ: làm việc với tâm thế đóng góp, phục vụ ẩn danh để có ảnh hưởng chứ không để được ghi nhận. Frankl nói về ý nghĩa. Hans Selye, nhà nghiên cứu về căng thẳng, thấy một đời sống dài và khỏe đến từ những đóng góp có ý nghĩa, "hãy làm sao để được hàng xóm thương". George Bernard Shaw: "Tôi muốn được dùng cạn kiệt khi chết... Đời là một ngọn đuốc huy hoàng." N. Eldon Tanner: "Phục vụ là tiền thuê ta trả cho đặc quyền được sống trên trái đất này." Mỗi ngày hãy phục vụ ít nhất một người bằng tình thương vô điều kiện.

Viết kịch bản cho người khác. Phần lớn người ta là sản phẩm của "tấm gương xã hội". Là người phụ thuộc lẫn nhau, ta có thể phản chiếu cho họ một hình ảnh rõ, không méo, khẳng định bản chất chủ động của họ, đối xử với họ như người có trách nhiệm, và với tâm thế dồi dào thì ta chẳng mất gì. Hãy nhớ lại một người từng tin bạn. Đừng miễn trách nhiệm cho người ta; hãy khuyến khích họ chủ động. Trong vở "Người đàn ông xứ La Mancha", chàng hiệp sĩ thi sĩ thấy đức hạnh ở một cô gái đường phố, gọi cô là Dulcinea, và bằng những lần gửi tình thương vô điều kiện liên tục đã xuyên qua kịch bản cũ của cô tới khi cô bắt đầu đổi khác, trước sự ngỡ ngàng của mọi người. Khi cô quay lại lối cũ, chàng hát "Giấc mơ không thể" và thì thầm: "Đừng bao giờ quên, em là Dulcinea."

Lời tiên tri tự ứng nghiệm. Ở Anh, một chiếc máy tính dán nhầm nhãn: lớp học sinh "giỏi" bị ghi là "kém" và ngược lại. Hệ hình của giáo viên đi theo nhãn. Sau năm tháng rưỡi, kiểm tra lại cho thấy điểm IQ của nhóm "giỏi" giảm, của nhóm "kém" tăng. Giáo viên của nhóm "kém" nói: "Cách dạy của chúng tôi không hiệu nghiệm nên chúng tôi phải đổi cách dạy", một lựa chọn chủ động trong Vòng Ảnh hưởng của họ. "Cái tưởng là khuyết tật học tập của học sinh hóa ra chỉ là sự cứng nhắc của giáo viên." Hãy từ chối dán nhãn người khác, sống bằng trí tưởng tượng thay vì trí nhớ, nhìn ra tiềm năng chưa lộ. Goethe: đối xử với một người như anh ta đang là thì anh ta sẽ mãi như thế; đối xử với anh ta như anh ta có thể và nên trở thành thì anh ta sẽ trở thành như thế.

Cân bằng trong làm mới. Bỏ bê một chiều sẽ hại các chiều khác. Với tổ chức, chiều thể chất là kinh tế; chiều trí tuệ và tâm lý là ghi nhận, phát triển và sử dụng tài năng; chiều xã hội và cảm xúc là quan hệ con người, cách đối xử với người; chiều tâm linh là ý nghĩa qua mục đích, đóng góp, chính trực. Tổ chức chỉ biết tiền sinh ra cộng hưởng tiêu cực (ganh đua, giao tiếp phòng thủ, chính trị nội bộ); tổ chức chỉ lo chiều xã hội cảm xúc thì thiếu thước đo kết quả và mất sức sống. Tổ chức có ba chiều mà thiếu phát triển tài năng là một chế độ "chuyên quyền nhân từ", gặp sự kháng cự tập thể và tỷ lệ nghỉ việc cao. Chiều bị bỏ bê tạo ra lực cản; hãy đưa cả bốn chiều vào tuyên ngôn sứ mệnh. Cải tiến liên tục là dấu hiệu của Quản lý Chất lượng Tổng thể (Total Quality) và của sự trỗi dậy của Nhật Bản ("không ăn thì không sống được, nhưng ta không sống để ăn").

Cộng hưởng trong làm mới. Làm mới một chiều giúp các chiều khác, và làm mới tăng khả năng sống từng thói quen: chủ động dẫn tới lãnh đạo (Thói quen 2) và quản lý (Thói quen 3), rồi tới nhiều thời gian Góc II hơn để làm mới (Thói quen 7); thấu cảm (Thói quen 5) dẫn tới Cùng thắng và cộng hưởng (Thói quen 4, 6); tự lập dẫn tới phụ thuộc lẫn nhau. Cụ thể, làm mới thể chất củng cố Thói quen 1 (được tự do hành động thay vì bị tác động; mỗi Chiến thắng riêng tư mỗi ngày là một lần gửi vào tài khoản an toàn nội tại). Làm mới tâm linh củng cố Thói quen 2 (sống từ trí tưởng tượng và lương tâm, từ trung tâm là nguyên tắc đúng, từ sứ mệnh, từ việc viết lại kịch bản); làm mới trí tuệ củng cố Thói quen 3 (lên kế hoạch, xác định ưu tiên Góc II). An toàn kinh tế không nằm ở công việc mà nằm ở năng lực làm ra của bạn: "độc lập tài chính thật là có năng lực tạo ra của cải, chứ chưa hẳn là có của cải." Chiến thắng riêng tư mỗi ngày, ít nhất một giờ, nằm trong Vòng Ảnh hưởng của bạn; đó là thời gian Góc II gắn các thói quen lại với nhau và là nền cho Chiến thắng chung mỗi ngày (tâm thế dồi dào, trân trọng khác biệt).

Vòng xoắn đi lên. Làm mới tạo ra một vòng xoắn tăng trưởng đi lên, và chìa khóa là lương tâm. Madame de Staël viết rằng tiếng nói của lương tâm mỏng manh và dễ bị dập tắt, nhưng nó rõ ràng. Hãy giáo dục nó bằng văn chương truyền cảm hứng, những ý nghĩ cao đẹp, và vâng theo "tiếng nói nhỏ, tĩnh lặng" của nó. Những thứ tục tĩu, thô bỉ, khiêu dâm làm nó tê đi và thay lương tâm tự nhiên ("điều gì đúng, điều gì sai?") bằng lương tâm xã hội ("liệu mình có bị phát hiện không?"). Dag Hammarskjöld: ai muốn giữ khu vườn gọn gàng thì không chừa một mảnh cho cỏ dại. Khi đã tự nhận thức, ta phải chọn mục đích và nguyên tắc, không thì khoảng trống sẽ bị lấp đầy và ta "bị sống thay". Không có đường tắt; đó là luật mùa gặt. Học, cam kết, làm, rồi lặp lại ở những tầng cao hơn; một bước riêng lẻ không đủ.

Gợi ý áp dụng. Một, liệt kê những hoạt động thể chất bạn thích và hợp lối sống. Hai, chọn một làm mục tiêu tuần trong một vai trò; cuối tuần đánh giá, nếu lỡ thì vì một giá trị cao hơn hay vì thiếu chính trực? Ba, lập danh sách tương tự cho chiều tâm linh, trí tuệ, xã hội và cảm xúc (những quan hệ cần cải thiện, những tình huống mà Chiến thắng chung sẽ giúp ích); mỗi tuần chọn một việc cho mỗi chiều, làm và đánh giá. Bốn, cam kết mỗi tuần viết ra những việc mài cưa cụ thể ở cả bốn chiều, làm và đánh giá chúng.

Góc nhìn mới của Sean Covey

Góc nhìn mới của Sean Covey: Thói quen 7. Sau bảy năm với vở "In the Heights" (bốn giải Tony), Lin-Manuel Miranda đi nghỉ ở Mexico và mang theo cuốn tiểu sử Alexander Hamilton của Ron Chernow. "Vừa khi đầu óc tôi được nghỉ một chút, Hamilton bước vào." Ý tưởng hay nhất tới trong kỳ nghỉ. Trớ trêu là nhân vật Hamilton không chịu nghỉ (trong bài "Take a Break", Eliza giục ông nghỉ); Arianna Huffington cho rằng kiệt sức và thiếu ngủ đã hại tham vọng tổng thống, hôn nhân và cả đời ông. Doris Kearns Goodwin kể chuyến câu cá mười ngày của Franklin Roosevelt đã cho ra ý tưởng Lend-Lease (Cho thuê và cho vay); Lincoln đi xem kịch khoảng 100 lần trong Nội chiến; Theodore Roosevelt tập thể dục hai tiếng mỗi chiều. Trong khi đó văn hóa ngày nay chứng kiến kiệt sức, cô đơn và thời gian dùng màn hình ngày càng tăng.

Con vẹt đuôi dài. Vợ Sean là Rebecca và con gái mua một con vẹt đuôi dài cao gần một mét mà không hỏi anh, và anh đã nói những câu khó nghe. Sáng hôm sau, nghe như có giọng bố ("Con có bao giờ bận lái xe tới mức không có thời gian đổ xăng không?"), anh tập 30 phút, đọc sách, lên kế hoạch, xem lại tuyên ngôn sứ mệnh, và lương tâm nhắc anh xin lỗi Rebecca. Anh tới chỗ làm tỉnh táo và đưa ra những quyết định tốt liên quan tới hàng triệu đô la: "chỉ mất một giờ". (Sau đó họ bán con chim cho một người trông như cướp biển.)

Thói quen của Stephen. Ông đạp xe tại chỗ trong lúc đọc sách, giữ thời gian suy nghĩ sáng sớm như điều thiêng liêng, lên lịch cho thời gian nghỉ, đạp xe ở căn nhà gỗ ở Montana ("sáng nay bố có một ý tưởng tuyệt nhất!"), ngủ sớm dậy sớm, nói mình đọc mười cuốn sách một tuần (các con bảo "bố chỉ đọc lướt thôi"), và đi xe máy với Sandra để "nói chuyện cho ra nhẽ". Bốn phần thân, tim, trí, hồn giống bốn chiếc lốp xe: một chiếc non hơi thì cả bốn mòn không đều. Đây là việc Góc II nên "bạn phải chủ động làm cho nó xảy ra"; nó cho lợi nhuận theo cấp số nhân. Đừng thấy có lỗi: như mặt nạ dưỡng khí trên máy bay, hãy đeo cho mình trước.

Làm chủ công nghệ. Trong một buổi nói chuyện ở trường học, Sean dẫn số liệu thiếu niên dùng màn hình khoảng 35 giờ mỗi tuần; mạng xã hội gắn với trầm cảm và lo âu. Nhà Sean có một "Hợp đồng Công nghệ" theo kiểu Cùng thắng: tối đa ba giờ màn hình mỗi ngày, điện thoại sạc qua đêm ở bếp, không điện thoại trong bữa ăn và trong xe; "buồn chán tốt cho não". Cậu con Wyatt 11 tuổi bỏ hẳn một trò chơi điện tử, qua cơn vật vã, rồi nói thấy vui hơn. Chính Sean cũng phải chống lại thói đọc tin trên điện thoại ban đêm. Người Hy Lạp nói "không gì thái quá". Một người tiều phu: "Cho tôi sáu giờ để đốn một cái cây, tôi sẽ dành bốn giờ đầu mài rìu." Bạn không có thời gian để không tập thể dục, không ăn trưa với bạn, không đọc, không viết nhật ký, không nghỉ ngơi hay đi nghỉ.

Câu hỏi thường gặp

Bốn chiều của sự làm mới là gì?

Covey nêu bốn chiều: thể chất gồm tập luyện, dinh dưỡng, kiểm soát căng thẳng; trí tuệ gồm đọc, hình dung, lập kế hoạch, viết; xã hội và cảm xúc gồm phục vụ, thấu cảm, cộng hưởng; tâm linh gồm làm rõ giá trị, học hỏi, thiền định. Cả bốn cần được làm mới đều đặn.

Ngụ ngôn mài cưa nói gì?

Một người kiệt sức sau năm tiếng cưa cây. Được hỏi sao không dừng lại mài cưa, ông đáp không có thời gian vì đang bận cưa. Covey dùng chuyện này để nói rằng thời gian làm mới chính mình là khoản đầu tư mạnh nhất, giúp mọi việc khác hiệu quả hơn.

Làm mới thể chất cần bao nhiêu thời gian?

Covey nói ta không có thời gian để không tập. Ba tới sáu giờ mỗi tuần, tối thiểu 30 phút cách ngày, tác động tới 162 tới 165 giờ còn lại. Hãy xây sức bền, độ dẻo và sức mạnh, bắt đầu từ từ, hỏi bác sĩ và lắng nghe cơ thể.