Lời bạt: hỏi và đáp với Stephen R. Covey

Covey trả lời các câu hỏi thường gặp: mười điều ông học được, thói quen khó nhất với ông, điều ông tiếc và cách sống theo nhịp crescendo.

Tóm tắt

Lời bạt là phần Stephen R. Covey trả lời những câu hỏi người đọc hay đặt ra sau khi sách ra đời năm 1989. Ông kể mười điều mình học được, thừa nhận Thói quen 5 khó nhất với mình, nói về điều ông tiếc, và khuyên sống theo nhịp crescendo.

Ý chính

• Nguyên tắc chi phối hậu quả, giá trị chi phối hành vi.
• Thói quen 1 tới 3 là hứa và giữ lời, 4 tới 6 là mời người khác cùng giải quyết.
• Chính trực là dạng cao nhất của trung thành.
• Việc quan trọng nhất của bạn luôn ở phía trước.

Áp dụng ngay hôm nay

Viết ra một đóng góp bạn muốn làm trong năm năm tới, như thể việc tốt nhất của bạn vẫn còn ở phía trước.

Bối cảnh

Bối cảnh. Sau khi sách ra đời năm 1989, Vòng Ảnh hưởng của Covey trải khắp thế giới: ông tư vấn cho vua chúa và tổng thống, được xếp vào nhóm những người có ảnh hưởng nhất, cuốn sách được gọi là cuốn sách tự hoàn thiện quan trọng nhất của một thế kỷ. Lời bạt tổng hợp câu trả lời của ông cho những câu hỏi thường gặp. Ông có muốn sửa gì không? Không; ông muốn đi sâu và rộng hơn, và đã làm vậy trong những cuốn sau: "First Things First" (Thói quen 3), "The 7 Habits of Highly Effective Families", "The 8th Habit" (tìm tiếng nói của mình và giúp người khác tìm tiếng nói của họ), "The 3rd Alternative" (đi sâu Thói quen 4 tới 6).

Mười điều ông học được

Mười điều ông học được kể từ khi sách ra đời.

• Nguyên tắc khác giá trị. Nguyên tắc là quy luật tự nhiên bên ngoài, chi phối hậu quả; giá trị là niềm tin chủ quan bên trong, chi phối hành vi (băng đảng cũng có giá trị). Theo định nghĩa của ông, hữu hiệu là coi trọng nguyên tắc để có kết quả hôm nay theo cách mở đường cho kết quả lớn hơn về sau. "Khiêm nhường là mẹ của mọi đức hạnh": ta không nắm quyền, nguyên tắc mới nắm; kiêu ngạo bảo ta sống theo cách của mình.

• Tính phổ quát. Ông thấy các nguyên tắc này trong cả sáu tôn giáo lớn và đã dạy chúng ở khắp nơi (Trung Đông, Ấn Độ, châu Á, Úc và Nam Thái Bình Dương, Nam Mỹ, châu Âu, châu Phi, các cộng đồng người Mỹ bản địa). Nguyên tắc là phổ quát; cách thực hành thì tùy tình huống và văn hóa.

• Tổ chức có văn hóa, chuẩn mực, hệ thống và quy trình vận hành như thói quen; nhưng mọi hành vi rốt cuộc đều là của cá nhân.

• Có thể dạy cả bảy thói quen bắt đầu từ bất kỳ thói quen nào, như một hình ảnh toàn ký: cái toàn thể nằm trong một phần.

• Dù là từ trong ra ngoài, cách tốt nhất lại là bắt đầu từ thách thức bên ngoài rồi mới đi từ trong ra; vì vậy ông hay dạy Thói quen 4 tới 6 trước 1 tới 3.

• Phụ thuộc lẫn nhau khó gấp mười lần tự lập; không thì nó thoái hóa thành chống đối phụ thuộc (làm ngược lại để chứng tỏ mình tự lập) hoặc đồng phụ thuộc (cần điểm yếu của người kia).

• Tóm gọn: Thói quen 1 tới 3 là "hứa và giữ lời"; Thói quen 4 tới 6 là "mời người khác vào vấn đề và cùng tìm ra giải pháp".

• Một ngôn ngữ chung mới ("gửi hay rút?", "phản ứng hay chủ động?", "cộng hưởng hay thỏa hiệp?", "Cùng thắng, Thắng/Thua hay Thua/Thắng?", "việc quan trọng trước hay việc thứ yếu trước?", "phương tiện hay đích đến trong đầu?") có thể chuyển hóa văn hóa.

• Chính trực là giá trị cao hơn trung thành, và là dạng cao nhất của trung thành; nó lấy nguyên tắc làm trung tâm chứ không lấy con người. "Nó được lòng người hay nó đúng?" "Được tin còn hơn được yêu." Thói quen 1 tới 3 là chính trực, 4 tới 6 là trung thành, hai thứ đan vào nhau, và chính trực sinh ra trung thành.

• Sống theo các thói quen là một cuộc vật lộn không ngừng: đơn giản mà không dễ; "lẽ thường không phải lúc nào cũng thành việc thường làm".

Những câu trả lời đáng nhớ

Những điểm đáng nhớ trong phần hỏi đáp. Thói quen khó nhất với ông là Thói quen 5 ("khi tôi rất mệt và đã tin chắc mình đúng... có khi tôi còn giả vờ nghe"); ông chưa chinh phục được thói quen nào, "càng biết nhiều càng biết mình không biết". Ông cho sinh viên đại học 50% điểm dựa trên chất lượng câu hỏi của họ. Vòng tiến lên của Thói quen 1: nhận ra khoảng trống, chọn không trả đũa, góp ý, xin tha thứ, tha thứ, tha thứ cho bố mẹ, tha thứ cho bố mẹ đã khuất, và cuối cùng đơn giản là không thấy bị xúc phạm. Về danh tiếng, nó làm cái tôi thích thú nhưng làm người dạy khiêm nhường: "Tôi không phải bậc thầy tâm linh, tôi không muốn có môn đồ", chỉ muốn người ta theo những nguyên tắc vốn đã ở trong tim họ.

Điều ông tiếc. Trong kinh doanh, ông tiếc đã không tuyển chọn người một cách chiến lược và chủ động hơn (thẩm định kỹ, xét cả tính cách lẫn năng lực; "điều ta mong nhất là điều ta dễ tin nhất"); tuyển chọn quan trọng hơn đào tạo. Trong vai trò làm cha, ông tiếc đã không dành nhiều thời gian hơn cho những thỏa thuận Cùng thắng mềm mỏng, không chính thức với từng đứa con, thay vì nuông chiều (Thua/Thắng) những lúc bận rộn hay đi xa.

Công nghệ, sự phổ biến và cách dạy trẻ. Stan Davis nói khi hạ tầng đổi thì mọi thứ rung chuyển; công nghệ đẩy nhanh cả xu hướng tốt lẫn xấu, nên yếu tố con người càng quan trọng: "công nghệ cao mà thiếu chạm vào con người thì không chạy". Ông bất ngờ khi sách lan khắp thế giới, nhưng nó đã được thử thách hơn 25 năm và dựa trên những nguyên tắc ông không phát minh ra. Để dạy trẻ nhỏ, ông sửa câu của Albert Schweitzer ("làm gương, làm gương, làm gương") thành: làm gương, xây một quan hệ quan tâm và khẳng định, rồi dạy những ý đơn giản bằng ngôn ngữ của trẻ và để trẻ tự nhận ra nguyên tắc trong đời mình. Muốn ai đó đọc sách thì nhớ rằng "người ta không quan tâm bạn biết bao nhiêu cho tới khi họ biết bạn quan tâm bao nhiêu": xây lòng tin, để họ thấy các thói quen nơi bạn, rồi mới tặng sách hay mời đọc.

Xuất thân và FranklinCovey. Ông từng được kỳ vọng vào làm doanh nghiệp gia đình nhưng yêu nghề dạy; ở Trường Kinh doanh Harvard ông bị cuốn vào mặt con người của quản trị; ông dạy ở BYU, xây các chương trình lãnh đạo tổng hợp, từ đó hình thành lối lãnh đạo lấy nguyên tắc làm trung tâm; rồi rời đại học. Covey Leadership Center sáp nhập với Franklin Quest thành FranklinCovey, với sứ mệnh "khơi dậy sự vĩ đại nơi con người, tổ chức và xã hội ở mọi nơi", có mặt ở hơn 150 nước và vận hành độc lập với ông. Với "công thức thật" của người khác, nếu dựa trên nguyên tắc thì ông học hỏi, vì nhiều khả năng đó là cùng nguyên tắc nói bằng chữ khác. Thay đổi càng lớn, các thói quen càng hợp thời, vì vấn đề con người là phổ quát và giải pháp dựa trên nguyên tắc vượt thời gian. Các nguyên tắc như công bằng, trung thực, tôn trọng, tầm nhìn, trách nhiệm, hợp tác sáng tạo chi phối kết quả; hãy tìm quy luật tự nhiên chi phối kết quả bạn muốn, còn cách áp dụng thì tùy. Trong xung đột, xã hội hoặc "thắng được bao nhiêu thì thắng", hoặc thỏa hiệp ở mẫu số chung thấp nhất, thay vì giải phóng sự hợp tác sáng tạo.

Di sản và nhịp crescendo

Di sản. Gia đình trước hết: "không thành công nào bù được cho thất bại trong gia đình"; "việc bạn làm trong chính ngôi nhà mình là việc lớn nhất bạn từng làm". Chỉ cần vài giờ lên kế hoạch để củng cố gia đình; gia đình và công việc không phải hai lựa chọn loại trừ nhau; "không bao giờ là quá muộn"; không ai nằm trên giường bệnh lúc lâm chung mà ước được ở văn phòng thêm. Tất cả các con ông đều đã lập gia đình và sống lấy nguyên tắc làm trung tâm. Về nghề nghiệp, hàng triệu người đã được đào tạo, hàng nghìn người được chứng nhận giảng dạy, và Leader in Me có mặt ở hàng nghìn trường: một ngôn ngữ chung, ai cũng có thể là người lãnh đạo, biết đặt mục tiêu, giải quyết mâu thuẫn, món quà của sự lựa chọn, "không phải nạn nhân hay bánh răng".

Vì sao các thói quen bền lâu. Chúng giúp bạn nhận ra phiên bản tốt nhất của mình. "Vụ đánh cắp danh tính lớn nhất" là quên rằng giá trị của bạn không phụ thuộc vào sự so sánh; "khi con người tìm ra tấm gương, anh ta bắt đầu đánh mất linh hồn" (ý nói tấm gương xã hội). Các thói quen nhắc bạn rằng bạn chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình; không ai buộc được bạn nghĩ, làm hay cảm thấy điều bạn không chọn. Covey cũng hài hước: được hỏi "ông hói thật à?", ông đáp: "Tôi hói thật. Trong lúc anh bận sấy tóc, tôi đã ra ngoài phục vụ khách hàng."

Sống theo nhịp crescendo. Crescendo là thuật ngữ âm nhạc chỉ năng lượng ngày càng tăng, ngược với diminuendo. Việc quan trọng nhất của bạn luôn ở phía trước; "nghỉ hưu là một khái niệm sai" (nghỉ một công việc, nhưng không bao giờ nghỉ những đóng góp có ý nghĩa); đừng nhìn gương chiếu hậu. Ông đang viết cuốn "Live Life in Crescendo" với con gái Cynthia. Khi một cô con gái hỏi ông đã xong việc tác động tới thế giới chưa, ông đáp: "Việc tốt nhất của bố còn ở phía trước." Stephen R. Covey mất ngày 16 tháng 7 năm 2012, ở tuổi 79, khi đang dở khoảng mười dự án viết.

Câu hỏi thường gặp

Thói quen nào khó nhất với Covey?

Covey nói Thói quen 5, hiểu người trước, là thói quen ông vật lộn nhiều nhất, nhất là khi rất mệt và đã tin chắc mình đúng. Ông thừa nhận có lúc còn giả vờ nghe, và nói mình chưa chinh phục được thói quen nào, càng biết nhiều càng biết mình không biết.

Covey tiếc điều gì?

Trong kinh doanh, ông tiếc đã không tuyển người chiến lược hơn, xét cả tính cách lẫn năng lực, vì tuyển chọn quan trọng hơn đào tạo. Trong vai trò làm cha, ông tiếc đã không dành nhiều thời gian hơn cho những thỏa thuận Cùng thắng với từng đứa con thay vì nuông chiều lúc bận.

Sống theo nhịp crescendo nghĩa là gì?

Crescendo là thuật ngữ âm nhạc chỉ năng lượng ngày càng tăng. Covey cho rằng việc quan trọng nhất của bạn luôn ở phía trước và nghỉ hưu là một khái niệm sai: ta nghỉ một công việc chứ không nghỉ những đóng góp có ý nghĩa. Ông nói việc tốt nhất của mình còn ở phía trước.