Chương 18 Atomic Habits: Phelps và El Guerrouj, gen và tính cách, khám phá rồi khai thác, bốn câu hỏi tìm trò chơi có lợi cho mình.
Tóm tắt
Chương 18 là chương nói về chỗ gen có vai trò và chỗ gen không quyết định. Clear so Michael Phelps với Hicham El Guerrouj để cho thấy cơ thể hợp môn này lại bất lợi ở môn khác. Bí quyết là chọn sân chơi hợp với thiên hướng của mình.
Ý chính
- Chọn đúng sân chơi.
- Gen tạo khuynh hướng, không định số phận.
- Mỗi thói quen có phiên bản hợp mình.
- Không giỏi hơn được thì khác đi.
Áp dụng ngay hôm nay
Trả lời bốn câu hỏi của Clear vào một trang giấy, nhất là câu việc gì làm bạn quên thời gian.
Phelps và El Guerrouj
Cùng chiều dài ống quần. Michael Phelps cao khoảng 1m93, Hicham El Guerrouj cao khoảng 1m75, vậy mà mặc quần cùng chiều dài ống. Phelps chân ngắn, thân dài, hợp bơi. El Guerrouj chân dài, thân ngắn, hợp chạy. Phelps nặng hơn El Guerrouj tới 52 phần trăm, điều bất lợi cho chạy cự ly dài.
Chọn đúng sân chơi. Bí quyết để tăng cơ hội thành công là chọn đúng lĩnh vực để cạnh tranh. Thói quen dễ và vui hơn khi hợp với thiên hướng tự nhiên. Gen khó đổi, nên là lợi thế lớn ở hoàn cảnh thuận và bất lợi lớn ở hoàn cảnh nghịch. Theo Gabor Maté, gen tạo khuynh hướng chứ không định sẵn số phận.
Tính cách
Năm nhóm tính cách. Cởi mở, tận tâm, hướng ngoại, dễ chịu và bất ổn cảm xúc. Mỗi nhóm có phần gốc sinh học. Đây là phần tác giả tóm từ nghiên cứu tâm lý học, không phải chẩn đoán.
Chọn phiên bản hợp mình. Người ít tận tâm dựa nhiều hơn vào thiết kế môi trường. Không thích tập tạ thì leo núi, đạp xe hay chèo thuyền. Thích tiểu thuyết hơn sách kiến thức thì đọc tiểu thuyết. Mỗi thói quen đều có một phiên bản làm mình vui, hãy tìm nó.
Tìm trò chơi có lợi cho mình
Khám phá rồi khai thác. Lúc đầu thử nhiều thứ, rồi dồn sức vào cái tốt nhất mà vẫn chừa chỗ thử nghiệm, khoảng 80 tới 90 phần trăm khai thác, 10 tới 20 phần trăm khám phá. Đang thắng thì khai thác, đang thua thì khám phá.
Bốn câu hỏi. Việc gì với mình là vui mà với người khác là cực? Việc gì làm mình quên thời gian? Ở đâu mình thu về nhiều hơn người bình thường? Điều gì tới với mình tự nhiên?
Không thắng bằng giỏi hơn thì thắng bằng khác đi. Scott Adams nói ông vẽ khá hơn đa số và hài hước hơn đa số, cộng với vốn kinh doanh, nên Dilbert hiếm có. Clear tự thiết kế chuyên ngành đại học riêng, cơ sinh học, để khỏi bị so sánh. Nước sôi làm khoai tây mềm nhưng làm trứng cứng.
Gen không xóa được việc chăm chỉ. Gen chỉ cho mình biết nên chăm chỉ vào đâu. Chừng nào chưa làm chăm như người mình ngưỡng mộ, đừng gọi thành công của họ là may mắn. Hãy làm chăm chỉ ở những việc mình thấy dễ.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt chương 18 của Atomic Habits (James Clear, bản ebook đọc trên Libby), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Các nghiên cứu về sức khỏe, ăn uống và nghiện là phần tác giả dẫn lại, không phải lời khuyên y khoa.
Câu hỏi thường gặp
Phelps và El Guerrouj khác nhau thế nào?
Phelps cao hơn El Guerrouj gần hai tấc nhưng hai người mặc quần cùng chiều dài ống. Phelps chân ngắn, thân dài, hợp bơi. El Guerrouj chân dài, thân ngắn, hợp chạy. Cùng một cơ thể, đặt ở môn này là lợi thế, đặt ở môn kia là bất lợi.
Khám phá rồi khai thác là gì?
Lúc đầu thử nhiều thứ để tìm cái hợp mình, rồi dồn phần lớn sức vào cái tốt nhất mà vẫn chừa chỗ thử nghiệm, khoảng tám mươi tới chín mươi phần trăm khai thác. Đang thắng thì khai thác tiếp, đang thua thì khám phá thêm. Còn nhiều thời gian thì nên khám phá nhiều hơn.
Gen có làm việc chăm chỉ thành vô ích?
Không. Clear cho rằng gen không xóa được việc chăm chỉ mà chỉ cho mình biết nên chăm chỉ vào đâu. Chừng nào chưa làm chăm như người mình ngưỡng mộ, đừng gọi thành công của họ là may mắn. Đây là quan điểm tác giả tóm từ các nghiên cứu ông dẫn.