Bài giảng 1 tới 3: điều trong quyền mình và phẩm cách

Bài giảng 1 tới 3 của Epictetus: chỉ lý trí tự xét được nó, bạn bán ý chí với giá nào, và họ hàng với thần thì đừng thành sói.

Tóm tắt

Phần này là phần mở đầu với ý trung tâm của Epictetus. Có điều trong quyền mình là ý chí, và điều không là thân xác, của cải, lưu đày. Hãy biết giá mình bán ý chí, và vì họ hàng với thần nên đừng nghiêng về phía xác thịt mà thành sói hay cáo.

Ý chính

• Biết cái gì là của mình.
• Xiềng xích chạm thân, không chạm ý chí.
• Không thành Socrates vẫn phải cố.
• Đừng nghĩ thấp về mình.

Áp dụng ngay hôm nay

Khi gặp việc khó chịu hôm nay, chia nó ra hai cột: phần trong quyền mình và phần không.

Bài 1: chỉ lý trí tự xét được chính nó

Mỗi nghề chỉ xét chất liệu của mình. Ngữ pháp hay âm nhạc không tự quyết được có nên dùng chính nó hay không. Chỉ lý trí xét được chính nó và mọi năng lực khác, vì nó phán xét các hình ảnh trong tâm trí.

Câu trả lời luôn sẵn. Hãy biết cái gì là của mình, cái gì không. Cái chết, xiềng xích, lưu đày chạm tới thân xác, không chạm tới ý chí. Agrippinus nghe tin bị viện nguyên lão kết án, bình thản tập và tắm xong, biết là bị lưu đày, rồi đi ăn tối ở Aricia.

Bài 2: bạn bán ý chí mình với giá nào

Chỉ điều phi lý mới không chịu nổi. Với một sinh vật có lý trí, điều gì thấy hợp lý thì chịu được. Người Sparta chịu roi vì thấy nó hợp lý.

Không thành Socrates vẫn phải cố. Hãy xem mình bán ý chí với giá nào. Không phải ai cũng thành Socrates, nhưng không vì thế mà bỏ cố gắng, như ta không bỏ rèn thân thể chỉ vì không bằng Milo.

Bài 3: đừng thành sói hay cáo

Họ hàng với thần. Được Caesar nhận làm con thì ai cũng kiêu hãnh, vậy làm họ hàng với thần càng nên nâng mình lên. Con người gồm thân xác như loài vật và lý trí như thần linh.

Nghiêng về phía xác thịt. Phần đông nghiêng về phía phải chết và nghĩ thấp về mình. Họ thành sói, sư tử, mà nhiều nhất là cáo: phản trắc, hung dữ, nói xấu. Đừng thành những thứ ấy.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài giảng 1 tới 3 trong A Selection from the Discourses of Epictetus with the Encheiridion (George Long dịch, Project Gutenberg số 10661, trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Chuyện Agrippinus nói gì?

Agrippinus nghe tin bị viện nguyên lão kết án vẫn bình thản tập và tắm xong. Biết mình bị lưu đày mà vẫn giữ tài sản, ông đi ăn tối ở Aricia. Epictetus dùng chuyện này để cho thấy cái chết hay lưu đày chạm tới thân, không chạm tới ý chí.

Bán ý chí với giá nào nghĩa là gì?

Mỗi người phải tự xét mình chịu đổi ý chí lấy cái gì. Người Sparta chịu roi vì thấy hợp lý. Không phải ai cũng thành Socrates, nhưng như ta không bỏ rèn thân chỉ vì không bằng Milo, ta không bỏ cố gắng vì đỉnh cao quá xa.

Vì sao người ta thành sói hay cáo?

Vì nghiêng về phần thân xác như loài vật thay vì phần lý trí như thần linh. Người như vậy nghĩ thấp về mình rồi thành hung dữ, phản trắc, nói xấu. Epictetus nói được Caesar nhận làm con còn kiêu hãnh, huống chi là họ hàng với thần.