Bài giảng 4 tới 7: tiến bộ, sự an bài và chờ tín hiệu
Bài giảng 4 tới 7 của Epictetus: tiến bộ không phải đọc sách, lòng hổ thẹn bị tê, con người sinh ra để hiểu, và chờ tín hiệu của thần.
Tóm tắt
Phần này là phần nói tiến bộ thật nằm ở đâu. Epictetus nói đọc giỏi Chrysippus không phải đức hạnh, phải cho thấy cách mình ham muốn và né tránh. Ông cảnh báo lòng hổ thẹn bị chai, ca ngợi sự an bài vì con người được làm để hiểu, và khuyên người trẻ chờ tín hiệu của thần.
Ý chính
- Cho thấy kết quả, không phải dụng cụ.
- Chai lòng hổ thẹn tệ hơn chai thân.
- Con người được làm để hiểu.
- Hãy nói: đưa khó khăn tới đây.
Áp dụng ngay hôm nay
Thay vì đọc thêm một chương hôm nay, chọn một ý đã đọc và thực hành nó trong một việc cụ thể.
Bài 4: tiến bộ không phải đọc Chrysippus
Tiến bộ nằm ở đâu. Người tiến bộ bỏ ham muốn và chỉ né những gì phụ thuộc ý chí mình. Đức hạnh mang lại sự bình an, nên tiến tới đức hạnh là tiến tới bình an.
Cho thấy kết quả, không phải dụng cụ. Đọc giỏi Chrysippus không phải là đức hạnh. Như vận động viên khoe cơ bắp chứ không khoe tạ, hãy cho thấy cách mình thật sự ham muốn, né tránh, hành động và chấp nhận.
Học đối diện cái chết. Tiến bộ thật là quay từ ngoại vật về ý chí, làm nó tự do, trung tín, khiêm nhường. Hãy học đối diện cái chết, lưu đày, tù ngục mà không than, như Socrates nói với Crito.
Bài 5: khi sự hổ thẹn bị tê liệt
Khó cãi với người chối điều hiển nhiên. Có người cứng ở trí hiểu, có người cứng ở lòng biết hổ thẹn. Ta sợ thân thể tê liệt nhưng lại gọi sự trơ trẽn là sức mạnh.
Hai kiểu chai cứng. Epictetus chỉ ra rằng chai cứng lòng hổ thẹn tệ hơn chai cứng thân thể, dù người ta coi trọng cái thứ hai hơn.
Bài 6: làm người xem và người giải thích
Hai điều cần để ca ngợi. Muốn ca ngợi sự an bài cần thấy rõ việc xảy ra và biết ơn. Mắt, màu sắc và ánh sáng khớp với nhau là dấu hiệu của sự sắp đặt.
Con người được làm để hiểu. Loài vật chỉ dùng các hình ảnh trong tâm trí, con người được làm để hiểu cách dùng chúng, làm người xem và người giải thích công trình của thần.
Hãy đưa khó khăn tới. Người ta chịu khổ đi Olympia xem tượng của Phidias, vậy ta cũng nên chịu đựng để ngắm thế giới. Thần cho ta lòng cao thượng, can đảm, bền bỉ, vậy đừng run sợ mà hãy nói: đưa khó khăn tới đây.
Bài 7: chờ tín hiệu của thần
Lời can những người trẻ. Có người trẻ biết mình họ hàng với thần nên muốn vứt bỏ thân xác và gánh nặng của nó. Epictetus khuyên chờ tín hiệu của thần.
Đừng rời đi khi chưa có lý do. Thời gian ở đây ngắn và nhẹ với người coi thân xác và của cải là không đáng gì. Bạo chúa hay kẻ trộm không có quyền gì với người như vậy.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài giảng 4 tới 7 trong A Selection from the Discourses of Epictetus with the Encheiridion (George Long dịch, Project Gutenberg số 10661, trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.
Câu hỏi thường gặp
Tiến bộ thật là gì theo Epictetus?
Là quay từ ngoại vật về ý chí, làm nó tự do, trung tín, khiêm nhường, và học đối diện cái chết hay tù ngục mà không than. Như vận động viên khoe cơ bắp chứ không khoe tạ, người tiến bộ cho thấy cách mình sống chứ không khoe sách đã đọc.
Con người khác loài vật ở đâu?
Loài vật chỉ dùng các hình ảnh trong tâm trí, còn con người được làm để hiểu cách dùng chúng, làm người xem và người giải thích công trình của thần. Vì thế ta nên biết ơn và chịu đựng khó khăn như người đi xa xem tượng Phidias.
Epictetus khuyên người trẻ chán đời điều gì?
Có người trẻ muốn vứt bỏ thân xác vì biết mình họ hàng với thần. Epictetus khuyên chờ tín hiệu của thần, đừng rời đi khi chưa có lý do. Thời gian ở đây ngắn và nhẹ với người coi thân xác và của cải là không đáng gì.