Bài giảng 11 tới 13: lỗi người khác và bạo chúa

Bài giảng 11 tới 13 của Epictetus: cây đèn sắt bị trộm, quyền của bạo chúa chỉ ở ngoại vật, và muốn kẻ điên khen là vô lý.

Tóm tắt

Phần này là phần bàn về cơn giận và quyền lực. Epictetus nói kẻ trộm là người mù về tốt xấu nên đáng thương hơn đáng ghét, và kể chuyện mất cây đèn sắt. Bạo chúa chỉ có quyền với thân xác, điều làm đám đông sợ là ý nghĩ của họ. Muốn được ngưỡng mộ bởi người mình chê thì vô lý.

Ý chính

• Người ta chỉ mất cái mình có.
• Thương người lầm hơn là ghét.
• Điều làm ta sợ là ý nghĩ của ta.
• Vòng hoa hồng đẹp hơn vương miện vàng.

Áp dụng ngay hôm nay

Nếu hôm nay bị mất một món đồ, hãy nói: mình chỉ mất cái mình có, rồi xem cơn bực còn lại bao nhiêu.

Bài 11: người ta chỉ mất cái mình có

Thương hơn là ghét. Kẻ trộm là người mù ở năng lực phân biệt tốt xấu. Mình giận chỉ vì mình quý thứ hắn lấy, tức là cùng quan niệm với hắn.

Cây đèn sắt. Epictetus mất cây đèn sắt và kết luận kẻ trộm chẳng làm gì lạ, lần sau ông sẽ dùng đèn đất nung. Người ta chỉ mất cái mình có.

Tập từ việc nhỏ. Bạo chúa xích được chân, chặt được cổ, không chạm được ý chí. Hãy tập với việc nhỏ như cơn đau đầu: có thể rên ngoài miệng nhưng đừng than trong lòng.

Bài 12: quyền của bạo chúa chỉ ở ngoại vật

Bạo chúa không cho được điều tốt thật. Bạo chúa không cho ai ham muốn không bị cản hay lựa chọn không sai. Người ta quý ông ta như quý cái mâm hay con lừa, vì dùng được, chẳng ai bắt chước ông ta như bắt chước Socrates.

Điều làm đám đông sợ là ý nghĩ của họ. Người coi trọng ý chí thì nói: muốn xích thì cứ xích. Tôn kính bạo chúa giống như tôn kính cơn sốt, mà Roma còn có bàn thờ Thần Sốt.

Những giá trị lố bịch. Người ta xu nịnh quan hầu phòng, chạy chức tư tế, mua vương miện và tiếng tăm, đều không liên quan tới ham muốn tốt. Vòng hoa hồng còn đẹp hơn vương miện vàng.

Bài 13: đứng đúng chỗ của mình

Bằng lòng với vị trí. Người giữ đúng chỗ mình không há miệng nhìn ra ngoài. Ông hài lòng khi ham muốn và né tránh hợp tự nhiên.

Muốn kẻ điên khen là vô lý. Muốn được ngưỡng mộ bởi chính những người mình gọi là điên thì thật vô lý.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài giảng 11 tới 13 trong A Selection from the Discourses of Epictetus with the Encheiridion (George Long dịch, Project Gutenberg số 10661, trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Chuyện cây đèn sắt dạy gì?

Epictetus mất cây đèn sắt và kết luận kẻ trộm chẳng làm gì lạ, lần sau ông dùng đèn đất nung. Người ta chỉ mất cái mình có. Mình giận kẻ trộm chỉ vì mình cũng quý thứ hắn lấy, tức là chung quan niệm với hắn về điều tốt.

Bạo chúa có quyền gì?

Bạo chúa xích được chân, chặt được cổ, nhưng không cho ai ham muốn không bị cản hay lựa chọn không sai. Điều làm đám đông sợ là quan niệm của họ. Người coi trọng ý chí nói: muốn xích thì cứ xích. Tôn kính bạo chúa như tôn kính cơn sốt.

Vì sao không nên mong được ngưỡng mộ?

Người giữ đúng chỗ của mình hài lòng khi ham muốn và né tránh hợp tự nhiên, không há miệng nhìn ra ngoài. Muốn được ngưỡng mộ bởi chính những người mình gọi là điên thì thật vô lý. Lời khen của họ không có giá trị gì.