Bài giảng 17 tới 19: hình ảnh trong tâm trí, cơn giận và sự kiên định

Bài giảng 17 tới 19 của Epictetus: tránh nỗi sợ chết, thương người mù thay vì giận người làm sai, Anytus và Meletus, chỉ ý chí thắng được ý chí.

Tóm tắt

Phần này là phần nói về phán đoán và sự vững vàng. Epictetus chỉ ra bốn cách sự việc hiện ra và khuyên dùng thói quen ngược để trị thói quen cũ. Không ai cố ý tin điều sai nên hãy thương thay vì giận. Lời đe dọa chỉ chạm thân xác, và chỉ ý chí thắng được ý chí.

Ý chính

• Tránh nỗi sợ chết, không tránh được cái chết.
• Không ai cố ý tin điều sai.
• Mất thật là mất phẩm chất.
• Hành động làm chứng cho lời nói.

Áp dụng ngay hôm nay

Khi thấy ai làm sai hôm nay, hãy nói thầm: họ thấy như vậy là đúng, rồi để cơn giận nhường cho lòng thương.

Bài 17: tránh nỗi sợ chết, không tránh được cái chết

Bốn trường hợp. Việc có thật và hiện ra đúng, không có và không hiện ra, có nhưng không hiện ra, không có mà hiện ra. Phán xét đúng là việc của người có học.

Dùng thói quen trị thói quen. Hãy đem thói quen ngược lại chống thói quen cũ. Cái chết không tránh được, vậy hãy tránh nỗi sợ chết. Rối loạn sinh ra khi muốn điều không xảy ra.

Bài 18: thương người mù thay vì giận

Không ai cố ý tin điều sai. Không ai tự bắt mình tin đang là đêm giữa ban ngày. Medea hành động theo một phán đoán sai về điều có lợi. Hãy thương người mù thay vì giận.

Mất thật là mất phẩm chất. Nhà cháy hay tổ cò đổ là chuyện thân xác. Khác biệt giữa người và cò là hiểu biết, trung tín, khiêm nhường, kiên định. Sự sụp đổ thật là mất những thứ ấy, như Achilles sụp vì cơn giận.

Bài 19: chỉ ý chí thắng được ý chí

Lời đe dọa chỉ chạm thân xác. Xiềng, chém đầu, tù, lưu đày đều chỉ chạm thân và ngoại vật. Không ai ra lệnh được cho ý nghĩ của người khác.

Kẻ mạnh thắng ở cái họ mạnh. Mười người xích được một người, nhưng không thắng ở ý nghĩ đúng. Anytus và Meletus giết được Socrates nhưng không hại được ông.

Đừng học triết như nô lệ trốn chủ. Hãy là tấm gương mà hành động làm chứng cho lời nói. Chủ thật của ta là cái chết, sự sống, khoái lạc và đau đớn. Hãy hiền với người không biết, như Socrates thông cảm cho người cai ngục khóc.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài giảng 17 tới 19 trong A Selection from the Discourses of Epictetus with the Encheiridion (George Long dịch, Project Gutenberg số 10661, trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao không nên giận người làm sai?

Không ai tự bắt mình tin đang là đêm giữa ban ngày. Người ta theo điều có vẻ đúng và có vẻ có lợi, như Medea hành động theo một phán đoán sai. Nhớ rằng hình ảnh trong tâm trí là thước đo mọi hành động thì cơn giận tan.

Anytus và Meletus hại được Socrates không?

Socrates nói họ giết được ông nhưng không hại được ông. Kẻ mạnh thắng ở cái họ mạnh: mười người xích được một người, nhưng không thắng được ở ý nghĩ đúng. Lời đe dọa của bạo chúa chỉ chạm thân và ngoại vật.

Đối phó nỗi sợ chết thế nào?

Cái chết không tránh được, vậy hãy tránh nỗi sợ chết. Hãy đem thói quen ngược lại chống thói quen cũ và giữ khái niệm rõ ràng sẵn sàng. Rối loạn sinh ra khi muốn điều không xảy ra, nên hãy sửa ham muốn.