Bài giảng 36 tới 40: tình bạn, lời nói, nghe và vẻ đẹp
Bài giảng 36 tới 40 của Epictetus: lợi ích đặt ở đâu thì tình bạn ở đó, quán trọ đẹp, nghệ thuật nghe, lô-gic, và vẻ đẹp con người.
Tóm tắt
Phần này là phần gom năm bài ngắn về quan hệ và giá trị. Epictetus nói tình bạn chỉ có khi lợi ích đặt ở ý chí, vì thế mới có trung tín. Năng lực quý nhất là ý chí chứ không phải lời hay. Có nghệ thuật nghe, lô-gic là cần, và con người đẹp nhờ công bằng và điều độ.
Ý chính
- Tình bạn chỉ có khi có trung tín.
- Đừng ở lại quán trọ đẹp.
- Có nghệ thuật nghe.
- Con người đẹp nhờ đức hạnh.
Áp dụng ngay hôm nay
Nghĩ tới một người bạn thân và hỏi: điều gì giữ hai bạn với nhau, lợi ích bên ngoài hay sự trung tín.
Bài 36: bạn đặt lợi ích ở đâu
Ai cũng yêu lợi ích của mình nhất. Con vật nào cũng gạt bỏ người cản lợi ích của nó, kể cả người thân. Vậy chỉ người biết điều tốt thật mới yêu được.
Hỏi lợi ích đặt ở đâu. Đặt lợi ích ở ngoại vật thì tình bạn nhường chỗ cho nó, như chiến tranh giữa các thành. Đặt ở ý chí thì trung tín và khiêm nhường là lợi ích của mình. Tình bạn chỉ có khi có trung tín.
Hiền với người lầm lạc. Người dẹp được những quan niệm sai sẽ bình an với mình, là bạn của người cùng chí hướng và hiền với người lầm, vì theo Plato không ai tự nguyện xa sự thật.
Bài 37: dừng ở quán trọ đẹp
Năng lực tốt nhất là ý chí. Lời hay có ích, chối bỏ nó là bất kính. Nhưng năng lực dùng và phán xét mọi thứ khác là ý chí, thứ làm ta tốt hay xấu.
Đừng ở lại quán trọ. Người ta dừng ở những quán trọ đẹp như văn phong hay lý luận mà quên đi tiếp về quê. Mục đích là dùng hình ảnh hợp tự nhiên và nói: hãy dẫn con đi, hỡi Zeus.
Bài 38: có nghệ thuật nghe
Nghệ thuật nghe. Một người trách Epictetus không trả lời mình. Ông đáp có nghệ thuật nói và nghệ thuật nghe. Ai không biết mình là ai, sống vì gì, tốt xấu là gì thì đi qua đời như người mù và câm.
Hãy làm người nói rung động. Bạn chưa làm tôi rung động, dáng vẻ và cách ăn mặc của bạn không cho thấy gì. Hãy tỏ ra xứng đáng để nghe và bạn sẽ khơi được người nói.
Bài 39: chứng minh cần lô-gic
Người hỏi tự trả lời. Khi bị yêu cầu chứng minh lô-gic cần thiết, Epictetus phải dùng phép chứng minh.
Không có lô-gic thì không thấy lừa. Người hỏi không biết chứng minh đó có đánh lừa mình không nếu không có lô-gic, nên tự nhận nó cần thiết.
Bài 40: đẹp là có phẩm chất của loài mình
Đẹp theo bản tính. Với chàng trai chải tóc cầu kỳ, Epictetus nói con chó, con ngựa đẹp khi có phẩm chất tốt nhất của loài nó.
Vẻ đẹp của con người. Con người đẹp nhờ công bằng, điều độ, tiết chế, những đức ta khen ở người khác. Thiếu chúng thì trang điểm cách nào cũng xấu.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài giảng 36 tới 40 trong A Selection from the Discourses of Epictetus with the Encheiridion (George Long dịch, Project Gutenberg số 10661, trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tình bạn cần đặt lợi ích ở ý chí?
Ai cũng yêu lợi ích của mình nhất. Đặt lợi ích ở ngoại vật thì tình bạn nhường chỗ cho nó, như chiến tranh giữa các thành. Đặt ở ý chí thì trung tín và khiêm nhường thành lợi ích của mình, và tình bạn mới bền.
Quán trọ đẹp là gì?
Là văn phong hay, lý luận khéo, những thứ người ta dừng lại mê mải mà quên đi tiếp về quê. Lời hay có ích và chối bỏ nó là bất kính, nhưng mục đích là dùng các hình ảnh trong tâm trí hợp tự nhiên, theo sự cai quản của Zeus.
Con người đẹp ở đâu?
Với chàng trai chải tóc cầu kỳ, Epictetus nói con chó, con ngựa đẹp khi có phẩm chất tốt nhất của loài nó. Con người đẹp nhờ công bằng, điều độ, tiết chế. Thiếu chúng thì trang điểm cách nào cũng xấu.