Bài giảng 55 tới 58: ham muốn, bỏ dở, sợ thiếu thốn và tự do
Bài giảng 55 tới 58 của Epictetus: trái sung đúng mùa, cuộc thi bắt đầu lại được, tường thành không cổng, và đời là lễ hội.
Tóm tắt
Phần này là phần trung tâm về tự do. Epictetus nói thần làm ra con người để hạnh phúc, ai khổ là do coi cái không phải của mình là của mình. Bỏ dở thì bắt đầu lại, sợ thiếu thốn thì nhớ nó chỉ dẫn tới cái chết. Tự do có được bằng cách bỏ ham muốn, không phải thỏa mãn nó.
Ý chính
- Người thân được cho như trái sung đúng mùa.
- Cuộc thi hạnh phúc bắt đầu lại được.
- Ai nịnh để được chức là nô lệ.
- Tự do là bỏ ham muốn.
Áp dụng ngay hôm nay
Chọn một ham muốn nhỏ đang làm bạn bồn chồn và thử buông nó trong một ngày.
Bài 55: trái sung đúng mùa
Thần làm ra con người để hạnh phúc. Người khóc khi bạn ra đi đã coi cái không phải của mình là của mình. Quạ còn đổi tổ không than, lý trí đừng làm ta khốn khổ.
Nhắc mình về sự phải chết. Khi hôn con hay bạn, hãy tự nhắc họ là người phải chết, như người đứng sau vị tướng khải hoàn. Họ được cho như trái sung đúng mùa, không phải giữa mùa đông.
Làm chứng cho thần. Chết hay dọn nhà là thay đổi trong một trật tự, không phải mất hẳn. Thần gửi bạn vào tù hay nghèo không vì ghét mà để bạn làm chứng rằng điều tốt không ở ngoại vật.
Bài 56: cuộc thi có thể bắt đầu lại
Xét lại việc đã định. Hãy xem mình định gì, làm được gì, hỏng gì, và lấy lại phần hỏng.
Không giống Olympia. Cuộc thi giành hạnh phúc có thể bắt đầu lại bất cứ lúc nào. Đừng tập thói bỏ cuộc rồi quen với nó như vận động viên thua chạy lung tung như chim cút.
Bài 57: tường thành không có cổng
Thiếu thốn chỉ dẫn tới cái chết. Nô lệ bỏ trốn cũng không chết đói. Thiếu cái cần chỉ dẫn tới cái chết như một cơn sốt. Cha mẹ nghèo hay bị sốt không phải điều đáng hổ thẹn vì không do mình làm.
Học điều làm nên hạnh phúc trước. Có người học tam đoạn luận cho chắc mà vẫn giữ sự hèn nhát và lòng ngưỡng mộ người giàu, như xây tường thành không có cổng.
Bài 58: đời là một lễ hội
Ai là người tự do. Người tự do sống như mình muốn, không bị cản. Ai nịnh để được bữa ăn, tỉnh hay chức chấp chính đều là nô lệ, nhỏ hay lớn, dù mặc áo viền tía.
Tự do là một môn học. Tự do đến từ hiểu biết về đời sống như học viết hay học đàn. Thân, của, nhà, gia đình không trong quyền mình, sự chấp nhận thì có. Coi thường cái chết là việc của chính mình.
Diogenes đã cắt mọi quai cầm. Đời là lễ hội, hết thì rời đi biết ơn. Diogenes đã bỏ mọi chỗ để người khác nắm mình. Tự do có được bằng cách bỏ ham muốn, không phải thỏa mãn nó.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài giảng 55 tới 58 trong A Selection from the Discourses of Epictetus with the Encheiridion (George Long dịch, Project Gutenberg số 10661, trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.
Câu hỏi thường gặp
Trái sung đúng mùa nghĩa là gì?
Khi hôn con hay bạn, hãy tự nhắc họ là người phải chết, như người đứng sau vị tướng khải hoàn nhắc ông. Người thân được cho ta như trái sung đúng mùa, không phải giữa mùa đông. Nhắc vậy không xui mà giúp ta không coi họ là của riêng mãi mãi.
Ai là người tự do?
Người sống như mình muốn, không bị cản, ham muốn không hỏng. Ai nịnh để được bữa ăn, tỉnh hay chức chấp chính đều là nô lệ, dù mặc áo viền tía. Tự do là một môn học như học viết, và có được bằng cách bỏ ham muốn chứ không phải thỏa mãn nó.
Nên làm gì khi đã bỏ dở?
Hãy xét lại mình định gì, làm được gì, hỏng gì, và lấy lại phần hỏng. Khác Olympia, cuộc thi giành hạnh phúc có thể bắt đầu lại bất cứ lúc nào. Chỉ đừng tập thói bỏ cuộc rồi quen với nó như vận động viên thua.