Bài giảng 59 tới 62: bạn cũ, đổi gì lấy gì, sống bình yên và kẻ hay cãi

Bài giảng 59 tới 62 của Epictetus: chọn giữa bạn cũ và con người mới, lệch một chút là hỏng, đọc sách cũng là xiềng, và tường thành.

Tóm tắt

Phần này là phần về những cuộc đổi chác trong đời. Epictetus khuyên chọn giữa vị trí cũ với bạn cũ và con người mới. Mất ngoại vật thì hỏi mình được gì. Ham nhàn hay ham sách cũng trói như ham quyền. Quan niệm là tường thành không ai phá, nên người khôn không cãi nhau.

Ý chính

• Không giữ được cả hai.
• Lệch một chút là hỏng hết.
• Đếm điều mình dùng tốt, không đếm trang đọc.
• Quan niệm là tường thành.

Áp dụng ngay hôm nay

Cuối ngày hôm nay, thay vì đếm việc đã làm, ghi lại một lần mình giữ được bình tĩnh.

Bài 59: chọn một trong hai

Đừng sa theo bạn cũ. Đừng thân với bạn cũ tới mức sa theo cách sống của họ.

Không giữ được cả hai. Không thể giữ vị trí cũ với họ khi mình đã là người khác. Hãy chọn mình muốn cái nào.

Bài 60: lệch một chút là hỏng hết

Được gì khi mất. Mất một ngoại vật, hãy hỏi được gì. Đổi chuyện phiếm lấy sự bình an là không mất gì.

Người lái tàu lệch một chút. Một lệch nhỏ làm hỏng tất cả như người lái tàu quay hơi ngược gió. Thứ mình giữ là khiêm nhường, trung tín, kiên định, tự do. Hãy theo luật của thần.

Bài 61: đọc sách cũng có thể là xiềng

Ham nhàn cũng là xiềng. Ham nhàn, ham đi xa, ham học hay ham sách cũng trói mình như ham quyền. Đọc chỉ để giải trí là ngớ ngẩn.

Đếm điều mình dùng tốt. Nếu đọc để hành động tốt, bị cản đọc cũng không bực. Cuối ngày hãy đếm mình dùng ham muốn và kiên nhẫn ra sao, không phải đọc bao nhiêu câu thơ. Hãy mừng mỗi tiến bộ nhỏ về đạo đức hơn một chức chấp chính.

Bài 62: tường thành không thể phá

Socrates là mẫu mực. Người khôn không cãi nhau và ngăn người khác cãi nếu được. Socrates kiên nhẫn với Thrasymachus, với vợ, với con. Hãy chờ điều tệ hơn từ kẻ xấu, kém tệ chút nào là lãi.

Dấu đóng của con người. Hàng xóm ném đá thì bạn không phải đồ vật mà là một ý chí tự do. Như đồng tiền mang dấu đóng, dấu của con người là hiền hòa, hòa đồng, khoan dung. Quả táo sáp không phải quả táo.

Quan niệm là tường thành. Mọi thứ khác đều hư hỏng được. Tranh chấp sinh từ quan niệm về ngoại vật, như hai anh em Eteocles và Polynices tranh ngôi.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài giảng 59 tới 62 trong A Selection from the Discourses of Epictetus with the Encheiridion (George Long dịch, Project Gutenberg số 10661, trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Mất một thứ thì nên nghĩ gì?

Hãy hỏi mình được gì. Đổi chuyện phiếm lấy bình an, đổi sự buông thả lấy khiêm nhường là không mất gì. Một lệch nhỏ làm hỏng tất cả như người lái tàu quay hơi ngược gió. Thứ cần giữ là trung tín, kiên định và tự do.

Vì sao ham đọc sách cũng là xiềng?

Ham nhàn, ham đi xa hay ham sách cũng đặt mình dưới người khác như ham quyền, vì một con quạ hay cơn sốt có thể cản. Nếu đọc để hành động tốt, bị cản đọc cũng không bực. Cuối ngày hãy đếm mình dùng ham muốn ra sao.

Ứng xử với kẻ hay cãi thế nào?

Theo Socrates, người kiên nhẫn với Thrasymachus, với vợ và con. Không ai điều khiển được phần dẫn dắt của người khác. Hãy chờ điều tệ hơn từ kẻ xấu, kém tệ chút nào là lãi. Dấu của con người là hiền hòa, hòa đồng, khoan dung.