Lời giới thiệu và chương 1. Hợp danh có hợp với bạn không?

Written By

Hợp danh là cách sở hữu chung dễ và rẻ nhất. Chương 1 so sánh hợp danh với doanh nghiệp một chủ, công ty cổ phần, LLC và hợp danh hữu hạn.

Tóm tắt

Chương 1 là chương giúp bạn quyết định hợp danh có hợp với mình không. Clifford và Warner nêu cái được, cái mất khi làm chủ chung, cách chọn người cùng làm, rồi so sánh năm hình thức pháp lý về trách nhiệm, tính liên tục, chuyển nhượng, thủ tục và thuế, trước khi nhìn kỹ hơn vào hợp danh.

Ý chính

  • Chọn người cùng làm theo năng lực, tinh thần làm việc và sự tin tưởng.
  • Mỗi thành viên hợp danh chịu trách nhiệm cá nhân với nợ.
  • LLC thường hợp hơn khi rủi ro bị kiện lớn.
  • Hợp danh bằng miệng có thể hợp pháp nhưng rất rủi ro.

Áp dụng ngay hôm nay

Cùng người định làm chung viết ra ba điều mỗi người mong được và ba điều mỗi người lo nhất, trước khi bàn tới hình thức pháp lý.

Lời giới thiệu

Vì sao cần thỏa thuận. Khi làm ăn chung với người khác, bạn cần một thỏa thuận pháp lý nói rõ quyền sở hữu chung vận hành ra sao: ai quyết định, ai được trả bao nhiêu, ai làm việc gì, và chuyện gì xảy ra khi một người rời đi. Theo tác giả, hợp danh là cách sở hữu chung dễ và rẻ nhất. Sách dẫn bạn qua từng điều khoản để tự xây bản thỏa thuận (chia lãi lỗ, nhận thành viên mới, tranh chấp, giải thể). Sách cũng dùng được để cập nhật một thỏa thuận đang có, ví dụ thêm điều khoản mua lại phần vốn. Các mẫu văn bản tải được từ trang của Nolo (Phụ lục B).

Chia sẻ quyền sở hữu

Cái được. Có thêm sức làm, thêm tiền, thêm kỹ năng, và dễ nghỉ ngơi hơn vì có người lo thay.

Cái mất. Căng thẳng, mâu thuẫn chuyện tiền, và phải nhường bớt quyền kiểm soát. Có thể hạn chế phần mất này bằng cách cho cả nhóm cùng quyết định hoặc giới hạn quyền của từng người.

Chọn người cùng làm. Ba điều quan trọng nhất là năng lực, tinh thần làm việc và sự tin tưởng. Sau đó mới tới cách làm việc hợp nhau, kỳ vọng giống nhau về mức công sức bỏ ra và cùng mục tiêu dài hạn. Sách gợi ý vài câu tự hỏi: mọi người có cùng muốn kiếm một mức lợi nhuận đàng hoàng không? Các bạn quen nhau bao lâu rồi? Tình hình tài chính có tương đương không, vì người có nhiều tiền bên ngoài sẽ quyết định khác người phải sống nhờ doanh nghiệp? Và chuyện "hợp nhau": bạn có hình dung nổi cảnh làm chung với người này hơn 10 năm không?

Năm hình thức pháp lý

Năm hình thức. Sách nêu năm lựa chọn: hợp danh, doanh nghiệp một chủ (sole proprietorship), công ty cổ phần (corporation), công ty trách nhiệm hữu hạn (LLC) và hợp danh hữu hạn (limited partnership).

Hợp danh thông thường có các điểm chính:

  • Do từ hai người trở lên làm chủ.
  • Mỗi thành viên (partner) đều có thể đại diện doanh nghiệp để thuê người, chi tiền, vay tiền.
  • Mỗi thành viên chịu trách nhiệm cá nhân với nợ của doanh nghiệp. Nghĩa là chủ nợ có thể đòi vào tài sản riêng của bạn.
  • Lãi và lỗ chia theo thỏa thuận.
  • Bản thân hợp danh không nộp thuế thu nhập, chỉ nộp một tờ khai hằng năm để báo cáo. Từng thành viên tự khai phần của mình.
  • Về mặt kỹ thuật, hợp danh chấm dứt khi một thành viên rời đi, trừ khi đã thỏa thuận cho những người còn lại tiếp tục. Muốn vậy cần điều khoản mua lại: ai mua, giá bao nhiêu (Chương 5).
  • Bản thỏa thuận viết tay nên bao quát mọi chuyện.
  • Không cần đăng ký với cơ quan nhà nước.

Doanh nghiệp một chủ. Một người làm chủ và chịu trách nhiệm cá nhân. Không có thuế ở cấp doanh nghiệp. Doanh nghiệp chấm dứt khi chủ qua đời, nên cần tính chuyện thủ tục thừa kế qua tòa (probate), ví dụ bằng quỹ tín thác lúc còn sống (living trust). Nếu muốn giữ chân nhân viên chủ chốt mà không chia quyền sở hữu, có thể dùng thỏa thuận chia lợi nhuận.

Công ty cổ phần. Là pháp nhân riêng, cổ đông chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn. Đổi lại phải giữ nhiều thủ tục (họp, biên bản, điều lệ) và bị đánh thuế hai lần (công ty nộp, rồi cổ đông nộp tiếp khi nhận lợi nhuận). Có thể giảm thuế hai lần bằng cách trả lương. Với doanh nghiệp nhỏ, theo sách, công ty cổ phần thường chẳng hơn gì hợp danh hay LLC.

LLC. Kết hợp hai bên: trách nhiệm hữu hạn, mặc định bị đánh thuế như hợp danh, ít thủ tục. Phải nộp giấy thành lập (articles of organization) cho bang, nộp báo cáo và phí hằng năm (ví dụ ở California tối thiểu 800 USD). LLC cần một bản thỏa thuận vận hành (operating agreement) viết tay, gồm vốn góp, phần việc, chuyển nhượng phần sở hữu và cách định giá. Các nghề có giấy phép hành nghề (bác sĩ, nha sĩ, kế toán...) không được dùng hợp danh thông thường mà phải dùng công ty nghề nghiệp, PLLC hoặc LLP. Hợp danh có thể chuyển thành LLC bất cứ lúc nào: bản thỏa thuận đổi tên thành thỏa thuận vận hành, còn nợ cũ vẫn giữ nguyên. LLC có thành viên chỉ góp vốn mà không làm thì dính tới luật chứng khoán.

Hợp danh hữu hạn. Có ít nhất một thành viên nhận trách nhiệm vô hạn (general partner) điều hành và chịu trách nhiệm, cộng với các thành viên góp vốn (limited partner) không được quản lý và chỉ mất tối đa số tiền đã góp. Phần vốn góp này bị coi là chứng khoán, thủ tục nhiều. Sách không cung cấp điều khoản cho loại này và khuyên dùng luật sư.

So sánh các hình thức

Vấn đề thực tế như nhau. Dù chọn hình thức nào, các vấn đề thực tế vẫn như nhau: ai sở hữu bao nhiêu, vận hành thế nào, trả tiền ra sao, tranh chấp, mua lại. Kết luận của tác giả:

  • Hợp danh đơn giản và rẻ nhất.
  • LLC thường là lựa chọn đầu tiên tốt nhất khi nguy cơ bị kiện hoặc rủi ro trách nhiệm lớn.
  • Ngoài trường hợp đó, hợp danh thường là lựa chọn tốt nhất, và có thể chuyển đổi sau.
  • Công ty cổ phần hợp khi cần huy động số tiền lớn từ nhà đầu tư.

Trách nhiệm hữu hạn có đáng không? Với chuyện bị kiện, nó chỉ quan trọng ở ngành rủi ro cao (kế toán, luật sư, xây dựng, bất động sản, sản xuất) mà bảo hiểm khó mua hoặc quá đắt. Bảo hiểm vẫn là lớp bảo vệ chính. Với chuyện nợ, ngân hàng và chủ nhà thường bắt chủ doanh nghiệp ký bảo lãnh cá nhân. Doanh nghiệp góp vốn quá ít còn có nguy cơ bị tòa "xuyên thủng tấm màn pháp nhân" (piercing the veil), tức là bắt chủ chịu trách nhiệm cá nhân như thường.

Tính liên tục. Thỏa thuận hợp danh có thể ghi rằng doanh nghiệp vẫn tiếp tục khi một người rời đi hay qua đời. Thỏa thuận vận hành LLC có thể quy định bỏ phiếu để tiếp tục.

Chuyển nhượng quyền sở hữu. Phần của thành viên hợp danh hay LLC không chuyển cho người khác được nếu những người kia không đồng ý. Công ty cổ phần nhỏ cũng hạn chế chuyển nhượng. Kết quả thực tế giống nhau: người ở lại có quyền mua trước.

Thủ tục. Hợp danh không cần gì. LLC và công ty cổ phần tốn phí đăng ký (thường khoảng 100 USD), báo cáo hằng năm và thuế nhượng quyền (franchise tax).

Thuế. Hợp danh và LLC chỉ bị đánh thuế một lần ở cấp chủ sở hữu. Công ty cổ phần nhỏ tránh thuế hai lần bằng lương, thưởng hoặc chọn dạng S-corp. Công ty cổ phần có thể giữ lại lợi nhuận (tới 250.000 USD mà không bị mức thuế cao hơn) với thuế suất thấp hơn. Khác biệt về quỹ hưu trí là nhỏ. Giải thể một công ty cổ phần có lãi có thể bị thuế hai lần trên tài sản đã tăng giá.

Nhìn kỹ hơn về hợp danh

Định nghĩa pháp lý. Hợp danh là hai người trở lên cùng làm chủ một doanh nghiệp để kiếm lời (UPA §6(1)). Bạn trở thành thành viên hợp danh chỉ bằng việc cùng điều hành một doanh nghiệp, kể cả khi không ai dùng chữ "hợp danh". Vợ chồng cùng làm ăn mặc định là hợp danh, và theo sách ở Mỹ có hơn 800.000 doanh nghiệp như vậy.

Những điều cơ bản. Hợp danh bằng miệng có thể hợp pháp nhưng rất rủi ro. Tỷ lệ sở hữu không cần bằng nhau (ví dụ một người 80%, bốn người mỗi người 5%). Thành viên nhận phần lợi nhuận, thường qua các khoản rút trước (draw) định kỳ chứ không phải lương. Và mỗi người chịu trách nhiệm cá nhân.

Ý định làm hợp danh. Tòa có thể suy ra từ cách hành xử. Ví dụ những người thừa kế cùng điều hành doanh nghiệp được thừa kế thì thành thành viên hợp danh. Chỉ cùng sở hữu một tài sản hoặc cùng chia chi phí thì chưa phải hợp danh. Nhận một phần lợi nhuận là dấu hiệu của hợp danh. Một người cho vay mà áp quá nhiều quyền kiểm soát, hoặc khoản vay không có ngày trả, có thể bị coi là thành viên (ví dụ về Al).

Liên doanh (joint venture). Là hợp danh cho một mục đích duy nhất, chịu luật hợp danh, và cũng cần thỏa thuận viết tay.

Một thành viên ràng buộc được cả nhóm. Trong phạm vi hoạt động bình thường của doanh nghiệp, một thành viên ký gì thì cả hợp danh phải chịu (UPA §9), kể cả khi nhóm đã bỏ phiếu ngược lại (ví dụ Fred tự mua máy tính). Giới hạn ghi trong thỏa thuận nội bộ không ràng buộc người ngoài nếu họ không được báo. Luật gọi đây là "thẩm quyền bề ngoài" (apparent authority): người ngoài có lý do tin bạn có quyền thì giao dịch vẫn có giá trị. Mua một cái máy tính là việc bình thường, còn ký thương vụ với một chuỗi tiệm làm tóc thì có lẽ không.

Trách nhiệm cá nhân. Mỗi thành viên chịu toàn bộ nợ của hợp danh, và chịu cả hậu quả do thành viên khác cẩu thả hoặc gian lận trong lúc làm việc bình thường (ví dụ Jane và chiếc xe tải của Alfonso). Thành viên "ngầm" (silent partner, góp tiền mà không xuất hiện) cũng chịu như vậy. Riêng người chỉ chia phần lời của một thành viên (gọi là thành viên phụ hoặc người được chuyển nhượng) thì không.

Thuế. Hợp danh nộp tờ khai thông tin Form 1065. Lãi lỗ "chảy qua" cho thành viên. Thu nhập được phân biệt chủ động hay thụ động: ai tham gia thực chất (material participation) thì thu nhập là thu nhập từ lao động.

Nghĩa vụ trung thành (fiduciary duty). Thành viên phải trung thành tuyệt đối với nhau: không lén giành cơ hội làm ăn của hợp danh, không chuyển tài sản sang việc riêng, phải chia lợi nhuận và phải báo cho nhau các sự thật quan trọng. Người mua lại phần của thành viên khác phải nói ra nếu biết mình đang mua được giá hời. Nguyên tắc "người mua tự chịu rủi ro" không áp dụng ở đây. Nghĩa vụ này bắt đầu ngay khi các bên thật sự đàm phán lập hợp danh.

Thủ tục khởi nghiệp. Không phải đăng ký gì, ngoài mã số thuế doanh nghiệp EIN (mẫu SS-4) và đăng ký tên thương mại nếu có dùng. Thêm các giấy tờ kinh doanh thông thường như giấy phép bán lại, thuế lương, sổ sách. Sách có danh sách tài liệu tham khảo của Nolo.

Hợp danh gia đình. Bị sở thuế IRS soi kỹ (Bộ luật Thuế §704(e)) và phải có mục đích kinh doanh thật.

Chấm dứt. Thỏa thuận quy định cách thu dọn và kết thúc.

Những quan hệ không phải hợp danh

Né thuế không được công nhận. Hợp danh dựng lên để né thuế (ví dụ Daniel và Marie với tiệm váy; vụ IRS kiện Tower) không được công nhận: phải có chia sẻ thật về quản lý và vốn. Tổ chức phi lợi nhuận thì là công ty phi lợi nhuận hoặc hội không đăng ký, không phải hợp danh.

Câu hỏi thường gặp

Hợp danh khác LLC ở điểm nào?

Theo sách, thành viên hợp danh thông thường chịu trách nhiệm cá nhân với nợ của doanh nghiệp, còn thành viên LLC chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn. Cả hai mặc định bị đánh thuế chảy qua. Hợp danh không cần đăng ký, còn LLC phải nộp giấy thành lập và thường tốn phí hằng năm.

Một thành viên có ràng buộc được cả hợp danh không?

Có. Trong phạm vi hoạt động bình thường, một thành viên ký gì thì cả hợp danh phải chịu, và mỗi thành viên chịu toàn bộ nợ của hợp danh, kể cả hậu quả do người khác cẩu thả. Vì vậy sự tin tưởng giữa các thành viên là điều cốt lõi.

Nội dung này có thay cho tư vấn pháp lý không?

Không. Đây là thông tin chung về luật Mỹ theo ấn bản của sách. Luật khác nhau giữa các bang và thay đổi theo thời gian, và các con số về thuế, phí hay mức miễn trừ có thể đã cũ. Trước khi ký hay nộp giấy tờ, hãy hỏi luật sư hoặc kế toán nơi bạn kinh doanh.