Viết và báo chí: văn hay và tự do in ấn
Tóm tắt các bài về viết và báo chí của Franklin: thế nào là văn hay, lời biện hộ cho thợ in, định kiến và tòa án của báo chí.
Tóm tắt
Viết và báo chí là nhóm bài của người thợ in về chữ và báo. Văn hay phải có ích, rõ và ngắn. Thợ in nên phục vụ mọi phía nhưng từ chối nội dung độc ác. Báo chí giúp sự thật lan đi khi được nhắc lại, nhưng cũng có thể thành tòa án buộc tội không xét xử. Ông còn giễu định kiến và thói buôn chuyện.
Ý chính
- Viết để người đọc được lợi.
- Báo chí phục vụ mọi phía.
- Định kiến tô màu cái nhìn.
- Tự do đi với trách nhiệm.
Áp dụng ngay hôm nay
Đọc lại một đoạn bạn viết hôm nay và bỏ đi mọi chữ thừa.
Viết có ích cho người đọc
Tiêu chuẩn viết. Trong nhóm Junto, Franklin cho rằng bài viết tốt phải có ích cho người đọc, đi từ điều đã biết tới điều chưa biết, dùng chữ thông dụng giàu nghĩa, tránh thừa, rõ ràng và ngắn.
Bỏ qua lỗi người khác
Những lỗi in buồn cười. Một lá thư giả liệt kê những lỗi in buồn cười, như in nhầm một chữ làm đổi hẳn nghĩa câu. Bài học: ai bỏ qua lỗi của hàng xóm sẽ được đối xử nhẹ nhàng khi chính mình sai.
Báo chí phục vụ mọi phía
Tự do in ấn. Franklin bênh thợ in khi in cả những ý kiến họ không thích, vì ý kiến khác nhau và báo chí tự do cần vậy, nhưng ông từ chối in nội dung độc ác. Ông kết bằng ngụ ngôn người cha, đứa con và con lừa: không thể làm vừa lòng tất cả.
Châm biếm thói ngồi lê
Buôn chuyện như kinh doanh. Một bà hay ngồi lê hư cấu ghi sổ chuyện xấu như sổ sách buôn bán và phóng đại lỗi người khác. Đây là bài châm biếm thói đơm đặt.
Định kiến tô màu cái nhìn
Trò đùa về kiểu chữ. Một người chê kiểu chữ Baskerville làm mỏi mắt; Franklin đưa ông xem mẫu chữ Caslon và nói là của Baskerville, ông vẫn chê đúng những lỗi ấy. Định kiến tô màu cái nhìn.
Sức mạnh của báo chí
Rèn sắt bằng gõ liên tục. Báo chí giúp người viết nói với cả nước, và sự thật được nhắc lại sẽ có sức ảnh hưởng, như rèn sắt nóng bằng cách gõ liên tục.
Dạy cả hai tay
Phòng khi tay phải ốm. Bàn tay trái xin được dạy như tay phải, vì nếu tay phải ốm thì cả nhà khốn đốn.
Đừng lo chính tả
Viết theo âm. Ông bảo em gái đừng lo viết sai chính tả, vì viết theo âm nhiều khi dễ hiểu hơn, kèm chuyện cô hầu đọc được chữ mà chủ không đọc được.
Báo chí tự xử
Tự do của gậy gộc. Franklin châm biếm báo chí như một tòa án tự lập, buộc tội mà không xét xử, và đề nghị đùa một quyền tự do dùng gậy, hoặc một đạo luật bảo vệ danh dự.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt 9 mục (phần 6, phần 7, phần 9, phần 10, phần 68, phần 83, phần 86, phần 88 và phần 90) của Poor Richard's Almanack and Other Writings (tuyển tập Dover, biên tập Bob Blaisdell, trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.
Câu hỏi thường gặp
Thế nào là văn hay theo Franklin?
Bài viết tốt phải có ích cho người đọc, đi từ điều đã biết tới điều chưa biết, dùng chữ thông dụng giàu nghĩa, tránh lặp, và mượt, rõ, ngắn. Ông nêu tiêu chuẩn này trong nhóm thảo luận Junto khoảng năm 1728.
Franklin bênh thợ in thế nào?
Ông nói ý kiến luôn khác nhau, thợ in phục vụ mọi phía, và báo chí tự do cần in cả điều mình không thích. Nhưng chính ông từ chối in nội dung độc ác. Ông kết bằng ngụ ngôn người cha, đứa con và con lừa: không thể làm vừa lòng tất cả.
Tòa án của báo chí là gì?
Năm 1789 Franklin châm biếm báo chí như một tòa án tự lập, buộc tội và kết án mà không xét xử. Ông đùa đề nghị một quyền tự do dùng gậy để cân bằng, hoặc một đạo luật bảo vệ danh dự của người bị viết sai.