Chương 3.1 tới 3.3. Tránh tranh cãi, tôn trọng ý kiến, nhận lỗi

Cách duy nhất để thắng tranh cãi là tránh nó. Ba chương đầu Phần 3 dạy đừng nói người khác sai và thừa nhận lỗi của mình thật nhanh.

Tóm tắt

Chương 3.1 tới 3.3 là ba chương mở đầu Phần 3 về cách thuyết phục người khác. Carnegie cho rằng cách duy nhất để thắng một cuộc tranh cãi là tránh nó, đừng bao giờ nói thẳng anh sai rồi, và khi mình sai thì thừa nhận nhanh chóng, dứt khoát trước khi người khác kịp nói.

Ý chính

• Thắng tranh cãi là mất thiện cảm.
• Có thể tôi sai, mình cùng xem lại sự việc nhé.
• Thứ bị đe dọa là lòng tự trọng, không phải ý tưởng.
• Tự nhận lỗi trước, người khác sẽ rộng lượng.

Áp dụng ngay hôm nay

Lần tới khi bất đồng, thay câu khẳng định chắc nịch bằng câu bắt đầu với tôi cho là, rồi hỏi người kia nghĩ sao.

Bạn không thể thắng một cuộc tranh cãi

Bữa tiệc ở London. Bữa tiệc mừng Sir Ross Smith (người bay nửa vòng Trái đất trong 30 ngày). Một người kể chuyện nói câu "Có một đấng thiêng liêng định đoạt số phận ta" là trong Kinh Thánh. Carnegie sửa lại: câu đó trong Hamlet, hồi 5, cảnh 2. Người bạn của ông, Frank Gammond (một học giả về Shakespeare), đá chân ông dưới gầm bàn và nói người kia đúng. Sau đó ông giải thích: "Sao phải chứng minh cho người ta thấy họ sai? ... Luôn tránh góc nhọn."

Cách duy nhất để thắng là tránh. Carnegie từng là người mê tranh cãi, còn dạy tranh biện. Kết luận của ông: cách duy nhất để thắng một cuộc tranh cãi là tránh nó, như tránh rắn chuông và động đất. Chín trên mười cuộc tranh cãi kết thúc với hai bên càng tin mình đúng hơn. Nếu bạn thắng, bạn làm người kia thấy thua kém và oán giận ("Người bị thuyết phục trái ý mình thì vẫn giữ nguyên ý cũ").

Patrick J. O'Haire (bán xe tải, trước làm tài xế) thắng nhiều cuộc cãi nhưng mất nhiều vụ bán. Ông thành nhân viên bán hàng xuất sắc ở White Motor Co. nhờ đồng ý rằng xe tải của đối thủ tốt, rồi mới chuyển sang ưu điểm của xe mình. Franklin: chiến thắng nhờ cãi lại là chiến thắng rỗng, vì bạn mất thiện cảm. Bài thơ văn bia vui về William Jay: "chết mà vẫn đúng".

Frederick S. Parsons (tư vấn thuế) cãi suốt một giờ với một thanh tra thuế IRS về khoản nợ khó đòi 9.000 USD. Ông chuyển sang thật lòng khen kinh nghiệm của người thanh tra. Người thanh tra kể về các vụ gian lận, về con cái, và sau đó chấp nhận tờ khai không sửa gì.

Phật và Lincoln. Đức Phật: hận thù không chấm dứt bằng hận thù; hiểu lầm không chấm dứt bằng tranh cãi mà bằng sự khéo léo, ngoại giao, hòa giải. Lincoln nói với một sĩ quan trẻ rằng không thể dành thời gian cho chuyện xung đột cá nhân: "Thà nhường đường cho con chó còn hơn để nó cắn."

Danh sách của tạp chí "Bits and Pieces": giữ cho bất đồng không thành tranh cãi:

• Hoan nghênh sự bất đồng ("Khi hai người cộng sự lúc nào cũng đồng ý, một người là thừa").

• Đừng tin ấn tượng bản năng đầu tiên của mình.

• Kiềm chế cơn giận (tầm vóc một người được đo bằng điều làm họ nổi giận).

• Lắng nghe trước.

• Tìm những điểm đồng ý.

• Trung thực: nhận lỗi, xin lỗi.

• Hứa sẽ suy nghĩ về ý kiến của họ.

• Thật lòng cảm ơn người phản đối mình.

• Hoãn hành động để cả hai bên có thời gian suy nghĩ, và tự hỏi: họ có thể đúng không? Phản ứng của mình sẽ giải quyết vấn đề hay chỉ xả cơn bực của mình? Nếu thắng thì mình phải trả giá gì?

Một thỏa thuận trong gia đình. Thỏa thuận hôn nhân của ca sĩ Jan Peerce: khi một người la lên, người kia lắng nghe.

Nguyên tắc 1 (Phần 3): Cách duy nhất để thắng một cuộc tranh cãi là tránh nó.

Một cách chắc chắn để gây thù, và cách tránh

Đừng nói người ta sai. Theodore Roosevelt mong mình đúng 75% số lần. Nếu bạn đúng dù chỉ 55% số lần, bạn có thể kiếm một triệu đô mỗi ngày ở Phố Wall; vậy sao lại bảo người khác sai? Bạn có thể nói "anh sai" bằng ánh mắt, giọng nói hay cử chỉ. Điều đó tấn công trí tuệ, lòng tự trọng, sự tự tôn của họ, và khiến họ phản công chứ không đồng ý. Đừng mở đầu bằng "Tôi sẽ chứng minh...".

• Pope: "Hãy dạy người ta như thể bạn không dạy họ."

• Galileo: bạn chỉ có thể giúp một người tự tìm ra điều đó trong chính họ.

• Lord Chesterfield: hãy khôn hơn người, nhưng đừng nói ra.

• Socrates: "Tôi chỉ biết một điều là tôi không biết gì cả."

Câu nên dùng: "Có thể tôi sai. Tôi hay sai lắm. Mình cùng xem lại sự việc nhé." Harold Reinke (đại lý xe Dodge ở Billings, Montana) làm những khách hàng đang phàn nàn dịu xuống bằng cách thừa nhận đại lý có thể đã sai. Họ bình tĩnh lại, hai người còn dẫn bạn tới.

Ông S., một luật sư trẻ trước Tòa án Tối cao Mỹ (vụ Lustgarten kiện Fleet Corp., 280 U.S. 320), nói thẳng với một thẩm phán: "luật hàng hải không có thời hiệu khởi kiện." Ông đúng, nhưng mất thiện cảm của cả phòng.

Vì sao ta không chịu được khi bị nói sai. James Harvey Robinson (sách The Mind in the Making): ta oán khi bị nói mình sai; "của tôi" là từ quan trọng nhất; phần lớn việc suy luận của ta là tìm lý lẽ để tiếp tục tin điều mình đã tin. Thứ bị đe dọa là lòng tự trọng, không phải ý tưởng. Carl Rogers: phản ứng đầu tiên của ta là đánh giá, phán xét, thay vì cố hiểu người kia.

Bộ rèm của Carnegie. Một người bạn nói "ông bị họ lừa rồi" thì ông bênh vực mình. Một người bạn khác khen bộ rèm thì ông lại thừa nhận mình đã trả quá đắt. Những lời công kích của Horace Greeley nhắm vào Lincoln chẳng bao giờ có tác dụng.

Benjamin Franklin. Một người bạn theo phái Quaker nói các ý kiến của ông "tát vào mặt mọi người". Franklin đặt quy tắc không phản bác thẳng và không khẳng định chắc nịch. Ông thay "chắc chắn", "không nghi ngờ gì" bằng "tôi cho là", "tôi hiểu là", "hiện giờ tôi thấy có vẻ". Ông bắt đầu bằng việc công nhận chỗ người kia có thể đúng. Nhờ vậy ông có ảnh hưởng lớn dù nói năng không giỏi.

Hai câu chuyện công việc.

• Katherine A. Allred (một nhà máy sợi ở Kings Mountain, North Carolina) thất bại khi nói ban quản lý sai về hệ thống thưởng. Sau đó bà thành công nhờ hỏi họ thấy vấn đề nằm ở đâu, và để họ tự phát triển hệ thống của bà.

• R. V. Crowley (bán gỗ ở New York): một thanh tra gỗ xếp lô gỗ thông trắng thấp hơn tiêu chuẩn 55%. Thay vì cãi, ông hỏi những câu thân thiện và đồng ý với những tấm bị loại. Người thanh tra xem xét lại, nhận cả toa hàng, thanh toán đủ.

Những lời khác. Martin Luther King: "Tôi đánh giá người khác theo nguyên tắc của chính họ, không theo nguyên tắc của tôi." Tướng Lee khen một sĩ quan từng nói xấu mình: "Tổng thống hỏi ý kiến của tôi về ông ấy, chứ không hỏi ý kiến của ông ấy về tôi." Chúa Jesus: "Hãy mau hòa với kẻ đối nghịch." Vua Akhtoi của Ai Cập (năm 2200 trước Công nguyên): hãy khéo léo.

Nguyên tắc 2 (Phần 3): Tôn trọng ý kiến của người khác. Đừng bao giờ nói "Anh sai rồi."

Nếu bạn sai, hãy thừa nhận

Con chó Rex ở công viên Forest Park. Carnegie dắt con chó bulldog Boston tên Rex không dây, không rọ mõm. Một cảnh sát cưỡi ngựa nhắc ông. Lần thứ hai bị bắt gặp, Carnegie nói trước: "Ông bắt quả tang tôi rồi... Tôi có lỗi, không có lý do gì." Người cảnh sát dịu lại, bảo ông cứ để chó chạy qua bên kia đồi, khuất tầm mắt. Hãy tự phê phán mình trước người khác: tự nói điều họ định nói, họ sẽ rộng lượng. Nghe mình tự phê phán dễ chịu hơn nghe người khác lên án.

Ferdinand E. Warren (họa sĩ thương mại) làm dịu một giám đốc mỹ thuật hay bắt lỗi bằng cách tự trách lỗi của mình ("Tôi xấu hổ quá... Tôi sẽ làm lại"). Người mua quay ra bênh ông, mời ông ăn trưa, đưa séc và giao thêm việc.

Bruce Harvey (Albuquerque) trả lương dư cho một nhân viên nghỉ bệnh. Trước một ông sếp đang nổi trận lôi đình, ông cứ lặp lại "đó là lỗi của tôi" cho tới khi sếp nói: "Được rồi... giờ sửa lại đi." Ông được sếp nể hơn.

Tướng Lee ở Gettysburg. "Kẻ ngốc nào cũng cố bào chữa cho lỗi của mình, và phần lớn kẻ ngốc đều làm vậy." Sau đợt tấn công của Pickett ở Gettysburg (năm nghìn quân của Pickett, bốn phần năm ngã xuống; Armistead hô "Cho chúng nếm thép, anh em!"), Lee chỉ trách mình ("Tất cả là lỗi của tôi. Chỉ mình tôi đã làm thua trận này") và xin từ chức.

Michael Cheung (Hồng Kông) kể về một người cha Trung Hoa, từng nghiện thuốc phiện, bị con trai xa lánh. Ông phá lệ (người lớn không làm hòa trước) để thừa nhận mình có lỗi với con. Hai cha con làm hòa, và ông được gặp các cháu.

Elbert Hubbard trả lời những độc giả giận dữ: "Nghĩ lại thì chính tôi cũng không hoàn toàn đồng ý với nó... Gửi bạn một cái bắt tay từ xa."

Nhường nhịn được nhiều hơn. Tục ngữ: "Tranh giành thì chẳng bao giờ đủ, nhường nhịn thì được nhiều hơn mong đợi."

Nguyên tắc 3 (Phần 3): Nếu bạn sai, hãy thừa nhận nhanh chóng và dứt khoát.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao không thể thắng một cuộc tranh cãi?

Carnegie nói chín trên mười cuộc tranh cãi kết thúc với hai bên càng tin mình đúng hơn. Nếu thắng, ta làm người kia thấy thua kém và oán giận. Người bị thuyết phục trái ý mình vẫn giữ nguyên ý cũ, nên cách duy nhất để thắng là tránh tranh cãi.

Benjamin Franklin đã thay đổi cách nói thế nào?

Một người bạn nói các ý kiến của Franklin tát vào mặt mọi người. Ông đặt quy tắc không phản bác thẳng, thay những từ như chắc chắn bằng tôi cho là, hiện giờ tôi thấy có vẻ. Ông bắt đầu bằng việc công nhận chỗ người kia có thể đúng, và có ảnh hưởng lớn.

Vì sao nên tự nhận lỗi trước?

Khi bị cảnh sát bắt gặp dắt chó không dây lần thứ hai, Carnegie tự nói trước mình có lỗi. Người cảnh sát dịu lại ngay. Theo ông, tự nói điều người kia định nói sẽ khiến họ rộng lượng, và nghe mình tự phê phán dễ chịu hơn nghe người khác lên án.