Các Thư XXVII và XXVIII: sự khôn ngoan không mua được và đổi tính không đổi cảnh

Thư XXVII và XXVIII Letters from a Stoic: không ai học thay mình được, đi đâu cũng mang theo chính mình, và tự làm công tố viên.

Tóm tắt

Phần này là hai thư về việc tự sửa mình. Thư XXVII nói sự khôn ngoan không mua hay mượn được, kể chuyện người giàu mua người hầu thuộc thơ. Thư XXVIII nói đi xa không chữa được buồn chán vì ta mang theo chính mình, cần đổi tính chứ không đổi cảnh.

Ý chính

• Để lỗi chết trước mình.
• Tâm trí lành không mua được.
• Đổi tính, không đổi cảnh.
• Biết mình sai là bước đầu.

Áp dụng ngay hôm nay

Tối nay viết ra một việc bạn làm chưa đúng hôm nay, như một công tố viên công bằng.

Một bệnh nhân nói với bệnh nhân

Để lỗi chết trước mình. Seneca nói như một bệnh nhân cùng phòng chứ không như thầy thuốc: hãy đếm tuổi mình và ngượng vì vẫn đuổi theo ham muốn tuổi trẻ. Thú vui hư hỏng để lại bất an. Điều tốt bền duy nhất nằm trong tinh thần, còn trở ngại chỉ như mây qua mặt trời.

Không ai học thay mình được. Chuyện Calvisius Sabinus giàu mà dốt, mua người hầu thuộc thơ để mình có vẻ uyên bác, và bị chế giễu. Một tâm trí lành không mua hay mượn được. Cái nghèo hợp với tự nhiên là giàu có.

Đổi tính, không đổi cảnh

Mang theo chính mình. Đi xa không chữa được buồn chán vì ta mang theo chính mình. Socrates nói với một người than phiền rằng anh ta đang cõng đúng thứ đã đuổi anh ta đi. Cần đổi tính chứ không đổi cảnh: tâm trí rối như hàng trên tàu bị xô lệch, càng đi càng tệ.

Tự làm công tố viên. Khi đã đặt gánh nặng xuống, nơi nào cũng là nhà. Dù vậy, người chưa vững nên tránh ồn ào của thành phố. Biết mình sai là bước đầu của sự cứu chữa, nên hãy tự làm công tố viên, thẩm phán và người bào chữa cho mình.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt các Thư XXVII và XXVIII trong Letters from a Stoic (Seneca, Robin Campbell dịch, bản Everand số 1036365376), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Chuyện Calvisius Sabinus là gì?

Đó là một người giàu mà dốt, mua người hầu thuộc lòng các nhà thơ để mình có vẻ uyên bác, và bị chế giễu. Seneca dùng chuyện này để nói một tâm trí lành không mua hay mượn được, phải tự mình học.

Vì sao đi xa không chữa được buồn?

Vì ta mang theo chính mình. Socrates nói với một người than phiền rằng anh ta đang cõng đúng thứ đã đuổi anh ta đi. Tâm trí rối như hàng trên tàu bị xô lệch, càng đi càng tệ. Cần đổi tính chứ không đổi cảnh.

Tự làm công tố viên nghĩa là sao?

Seneca dẫn Epicurus: biết mình sai là bước đầu của sự cứu chữa. Hãy tự làm công tố viên, thẩm phán và người bào chữa cho mình, và đôi khi nghiêm khắc với bản thân. Người không tự thấy lỗi thì không thể sửa, nên việc tự xét thẳng thắn là điểm bắt đầu của mọi tiến bộ.