Socrates: người hỏi khắp thành Athens

Tóm tắt bài Socrates của Elbert Hubbard: người thợ đá bỏ đục đi hỏi, biết mình qua phản ứng của mình, Xantippe, Alcibiades và giờ cuối.

Tóm tắt

Bài Socrates là bài đầu của tập sách. Hubbard kể Socrates bỏ nghề tạc tượng để đi hỏi khắp Athens, học biết mình bằng cách nhìn phản ứng của mình, sống đơn giản, không lấy tiền, dạy Plato và Alcibiades, rồi bình thản uống thuốc độc sau phiên tòa.

Ý chính

• Biết mình qua phản ứng của mình.
• Là thật hơn có vẻ như thật.
• Sống đơn giản để được tự do.
• Dạy người ta tự nghĩ.

Áp dụng ngay hôm nay

Lần tới bị ai cãi lại, hãy ghi ra phản ứng đầu tiên của bạn, rồi tự hỏi nó nói gì về chính bạn.

Socrates: người thợ đá bỏ đục đi hỏi

Lời đề từ. Hubbard mở bài bằng một ý trong The Republic: người tốt không thể thật sự bị kẻ xấu làm hại, và với người tốt thì không có gì là ác, dù sống hay chết.

Một người không viết gì. Socrates sinh năm 470 trước Công nguyên. Ông không viết sách, không giữ chức gì, không đọc diễn văn nào, vậy mà mình biết ông rất rõ qua Memorabilia của Xenophon và các đối thoại của Plato. Hubbard nói: hiểu được con người thì biết người ấy sẽ làm gì.

Gia đình và thời đại. Cha ông là thợ đá Sophroniscus, mẹ là bà đỡ Phaenarete. Hồi nhỏ ông nghe thợ của cha cằn nhằn về các công trình của Pericles mà vẫn thương Athens hết lòng. Hubbard rút ra: người ta hay chê chính cái mình yêu. Ông cũng nói người lớn thường đến theo nhóm, như Pericles, Phidias, Sophocles và Aeschylus cùng một thời.

Bỏ nghề để đi hỏi. Socrates làm thợ tạc tượng tới khoảng 35 tuổi, tượng Ba nữ thần của ông được khen. Rồi ông bỏ đục, đi khắp Athens hỏi chuyện mọi người. Ông rất khỏe, đi chân đất cả mùa hè lẫn mùa đông, chỉ có một tấm áo choàng, ăn đơn giản, không đội mũ.

Socrates: biết mình bằng cách nhìn phản ứng của mình

Biết chính mình. Châm ngôn của ông là "Hãy biết chính mình". Cách của ông là hỏi tất cả mọi người, vì câu trả lời của họ soi lại đầu óc ông. Nếu cái dại của ông lộ ra, ông biết ơn. Ông nhìn tâm trí mình như nhìn một người thứ hai, không nổi giận.

Con ruồi trâu. Về tiền bạc ông thất bại, nhưng ông thành công như một con ruồi trâu chích người ta để họ tự nghĩ. Hubbard viết rằng mong muốn của đời ông là sống không còn mong muốn.

Mọi trải nghiệm đều là lời. Socrates nhận mọi trải nghiệm như một món lời. Né trải nghiệm khó chịu là tự lừa mình mất một phần đời, và mình biết mình là ai khi nhìn cách mình phản ứng lúc bị cản. Hubbard thấy ở đây ý của bài Compensation của Emerson: không ai lừa được mình nếu mình lớn lên nhờ chuyện đó. Nhưng cũng đừng tham trải nghiệm; hãy bình thản, vì thế giới đến với người biết chờ.

Bọn Sophist. Đối lập với ông là các nhà Sophist thơm phức, nói những lời bay bổng mà rỗng. Socrates chọc thủng họ cho tới khi họ bỏ chạy. Hubbard nói Socrates được bất tử vì không đi tìm nó, còn bọn Sophist thì bị quên.

Tôn trọng trí óc phụ nữ. Socrates hay tới nhà Aspasia để mài sắc đầu óc. Ông cho rằng trí tuệ không có giới tính, và tôn trọng suy nghĩ của phụ nữ.

Socrates: Xantippe, bạn bè và Alcibiades

Xantippe. Truyền thống kể vợ ông là người đanh đá. Socrates nói ông cưới bà để rèn mình, như chọn con ngựa khó để học cưỡi. Hubbard đoán bà cố ý đẩy ông ra đường để ông suy nghĩ thay vì ngồi yên trong nhà. Nhìn bà, ông học giữ cơn nóng của chính mình. Ông nói tính cách là chuyện lớn dần lên, và ông chỉ mong người ta tự nghĩ.

Không lấy tiền. Ông không thu học phí, không quyên góp. Đồ đạc trong nhà chưa bao giờ đáng giá gì. Ông lo cho gia đình kém, nhưng cho thế giới nhiều hơn.

Bạn bè. Crito giàu có, Antisthenes đi bộ sáu dặm mỗi lượt để nghe ông, và Socrates bảo anh rằng ông thấy sự tự phụ lộ ra qua lỗ thủng trên áo choàng. Ông khuyên Charmides rằng tước của đứa trẻ việc có ích là tước của nó sự sống, và khuyên Aeschines "vay của chính mình" bằng cách bớt nhu cầu.

Alcibiades. Chàng trai 21 tuổi giàu, đẹp, hỗn, phá một buổi trò chuyện và thách vật. Socrates quật anh xuống, và từ đó anh nể ông. Hai người cùng ra trận; Socrates đi chân đất trên băng, thắt lưng chặt lại thay bữa sáng, và bình thản bước ra khỏi trận thua ở Delium.

Socrates: Plato, phiên tòa và giờ cuối

Plato. Plato gặp ông năm 20 tuổi, khi Socrates 60, ở bên ông mười năm, rồi dành 50 năm ghi lại các đối thoại. Plato học được rằng là thật thì hơn có vẻ như thật. Ông đặt những ý hay nhất của mình vào miệng thầy: giáo dục kéo dài suốt đời, không có đức gì trong cái nghèo, hãy hưởng mọi điều tốt một cách điều độ.

Phiên tòa. Socrates bị buộc tội báng bổ và làm hư thanh niên. Ông từ chối đọc bài biện hộ có người viết sẵn, vì cả đời ông đã chuẩn bị cho lúc này. Ông nhắc rằng ông đã giữ vị trí trong trận đánh và giờ cũng giữ. Ông bị kết án chết với số phiếu sít sao.

Giờ cuối. Theo Phaedo, ông dặn Crito lo cho cách sống của chính mình và chỉ chôn thân xác ông. Ông khen người cai ngục khóc vì mình, không chịu hoãn thuốc độc, uống bình thản và trách bạn bè khóc. Lời cuối là: "Crito, ta nợ thần Asclepius một con gà trống; hãy trả giúp."

Điều mình giữ lại. Biết mình qua phản ứng của mình, là thật hơn có vẻ như thật, sống đơn giản để được tự do, và đón cả khó khăn lẫn cái chết bằng sự bình thản.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài 1 của Little Journeys to the Homes of the Great Philosophers (Elbert Hubbard, bản Everand 418 trang), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Nhận định về tiền và sức khỏe là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên.

Câu hỏi thường gặp

Socrates học biết mình bằng cách nào?

Ông hỏi chuyện tất cả mọi người, vì câu trả lời của họ soi lại đầu óc ông. Nếu cái dại của ông lộ ra, ông biết ơn. Ông nhìn tâm trí mình như nhìn một người thứ hai, và tin rằng mình biết mình là ai khi nhìn cách mình phản ứng lúc bị cản.

Vì sao Hubbard nói Socrates cưới Xantippe để rèn mình?

Socrates nói ông cưới bà như chọn con ngựa khó để học cưỡi. Hubbard đoán bà cố ý đẩy ông ra đường để ông suy nghĩ thay vì ngồi yên trong nhà. Nhìn bà, ông học giữ cơn nóng của chính mình. Đây là cách đọc của Hubbard, không phải sự kiện chắc chắn.

Socrates đối mặt cái chết ra sao?

Ông từ chối đọc bài biện hộ người khác viết sẵn, vì cả đời đã chuẩn bị cho lúc này. Bị kết án, ông không chịu hoãn thuốc độc, uống bình thản, trách bạn bè khóc. Lời cuối của ông là nhờ Crito trả nợ một con gà trống cho thần Asclepius.