Marcus Aurelius: vị hoàng đế tự trị mình

Tóm tắt bài Marcus Aurelius của Elbert Hubbard: tuổi thơ bên Antoninus, hai mươi ba năm học việc, luật hôn nhân và những câu chọn từ Meditations.

Tóm tắt

Bài Marcus Aurelius là bài về vị hoàng đế triết gia. Hubbard kể Marcus lớn lên bên Antoninus, người cha nuôi giản dị và bình thản, học viết bằng cách viết mỗi ngày, làm hoàng đế chuộng hòa bình, mong ít luật hơn, và viết Meditations ngoài chiến trường.

Ý chính

• Tính cách lớn lên nhờ tấm gương.
• Đáp lỗi người khác bằng tự chủ.
• Muốn học viết thì phải viết.
• Tự trị mình trước.

Áp dụng ngay hôm nay

Tối nay hãy viết năm dòng về một chuyện làm bạn bực trong ngày, rồi tách riêng sự việc với ý kiến của bạn về nó.

Marcus Aurelius: tuổi thơ trên đồi Caelius

Lời đề từ. Mình sinh ra để cộng tác như hai chân, hai tay, hai mí mắt, hai hàm răng. Chống lại nhau, bực bội hay quay lưng với nhau là trái với tự nhiên.

Nhà ông nội. Marcus lớn lên trong biệt thự của ông nội là quan chấp chính Annius Verus, người hiền, biết ơn và cam chịu. Có một cái chòi trên cây bá hương mà trẻ con chỉ được leo khi đủ 12 tuổi, và Marcus đọc sách ở đó. Cha mất khi cậu ba tháng tuổi.

Antoninus. Chồng cô của cậu, Antoninus, là người giản dị, tự chủ, ăn hai bữa một ngày và làm việc cùng người hầu. Vợ ông, Faustina lớn, ham vui và hay vắng nhà, nhưng ông không bao giờ đáp lại bằng giận. Ông nói không ai làm hại được mình ngoài chính mình, và lỗi của người khác cho mình cơ hội tập tự chủ.

Verissimus. Hoàng đế Hadrian tới chơi với cậu bé và gọi cậu là "Verissimus", người thật thà. Antoninus dạy cậu cưỡi ngựa, cùng cậu dựng một cái chòi cao hơn, và giới thiệu cậu với Epictetus. Cậu sống giản dị theo kiểu Khắc kỷ: áo thô, ngủ trên tấm ván. Hadrian chọn Antoninus nối ngôi với điều kiện nhận Marcus làm con nuôi; khi ấy Marcus 17 tuổi.

Marcus Aurelius: hai mươi ba năm học việc

Học việc. Antoninus trị vì tốt. Hai người đều đi trước dân của họ rất xa; họ không ra những sắc lệnh chỉ chữa triệu chứng, vì bệnh thật là sự thiếu hiểu biết. Marcus có 23 năm học việc, từ đọc thư của hoàng đế trước Viện nguyên lão tới tự viết chúng.

Thầy dạy. Fronto bắt cậu viết thư mỗi ngày và giao những câu hỏi khó. Hubbard nói muốn học viết thì phải viết. Rusticus, một thầy giáo chân chất, dạy cậu bóc mọi vấn đề tới chỗ cốt lõi.

Hôn nhân. Marcus cưới em họ là Faustina nhỏ năm 20 tuổi, dưới hàng cam ở Lorium. Bà sinh mười hai con. Khi Antoninus hấp hối, mật khẩu cuối ông giao cho lính gác là "Bình thản". Renan nói Antoninus là nhà triết học mà không biết, còn Marcus thành nhà triết học nhờ học.

Marcus Aurelius: luật lệ và chuyện tự trị

Làm hoàng đế. Marcus lên ngôi năm 40 tuổi, trước hết xin Viện nguyên lão phê chuẩn. Ông chuộng hòa bình hơn mở rộng đất. Làm quan tòa tối cao, ông lo chuyện hôn nhân: mọi đứa trẻ đều là phúc, người chồng có lỗi phải nuôi vợ, phụ nữ được quyền thỉnh cầu và hành nghề luật.

Ít luật hơn. Hubbard cho rằng luật chống lại tự nhiên thì thất bại; luật phải theo ý và khuynh hướng của người được cai trị. Ông nhìn sang nước Mỹ với 14.000 cuốn sách luật và mong ít luật hơn: mỗi người tự trị mình và để hàng xóm tự trị họ. Câu trả lời của Marcus là tự trị chính mình, và từ đó có cuốn Meditations.

Cái chết. Ông viết Meditations ngoài chiến trường, trong các cuộc chiến với các bộ tộc phương bắc, không có sách bên cạnh. Ông mất năm 59 tuổi, được chôn cạnh Antoninus.

Marcus Aurelius: những câu Hubbard chọn từ Meditations

Phiền muộn đến từ ý nghĩ. Hãy chịu điều bực mình một cách cao thượng thay vì gọi nó là bất hạnh. Rắc rối đến từ ý kiến của mình về sự việc, không từ sự việc.

Làm điều tốt không chờ đền. Làm điều tốt như con mắt nhìn hay cây nho ra trái, không đòi phần thưởng. Hãy lắng nghe kỹ và bước vào đầu óc người đang nói. Một người đáng giá bằng những việc người ấy bận tâm.

Lui vào tâm hồn mình. Hãy dậy làm việc của một con người, như kiến và ong. Sống như thể có thể ra đi ngay bây giờ. Thay vì trốn về nhà quê, hãy lui vào tâm hồn mình. Hãy như mỏm đá làm sóng lặng đi. Con người phải tự đứng thẳng, không phải được người khác giữ cho đứng thẳng.

Điều mình giữ lại. Tính cách lớn lên nhờ tấm gương bên cạnh; đáp lỗi người khác bằng tự chủ; viết đều để nghĩ rõ; và tự trị mình trước khi muốn trị ai.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài 4 của Little Journeys to the Homes of the Great Philosophers (Elbert Hubbard, bản Everand 418 trang), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Nhận định về tiền và sức khỏe là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên.

Câu hỏi thường gặp

Antoninus dạy Marcus điều gì?

Antoninus sống giản dị, ăn hai bữa một ngày, làm việc cùng người hầu, và không bao giờ đáp lỗi của vợ bằng giận. Ông nói không ai làm hại được mình ngoài chính mình. Mật khẩu cuối ông giao cho lính gác là Bình thản. Marcus học từ tấm gương ấy suốt hai mươi ba năm.

Marcus học viết bằng cách nào?

Thầy Fronto bắt ông viết thư mỗi ngày và giao những câu hỏi khó. Hubbard nói muốn học viết thì phải viết. Thầy Rusticus dạy ông bóc mọi vấn đề tới chỗ cốt lõi. Về sau ông viết Meditations ngoài chiến trường mà không có sách bên cạnh.

Hubbard rút gì từ luật của Marcus?

Theo Hubbard, luật chống lại tự nhiên thì thất bại; luật phải theo ý và khuynh hướng của người được cai trị. Ông mong ít luật hơn, mỗi người tự trị mình và để hàng xóm tự trị họ. Câu trả lời của Marcus là tự trị chính mình trước.