Immanuel Kant: người không rời Konigsberg
Tóm tắt bài Kant của Elbert Hubbard: bốn câu hỏi, bốn việc phải làm, chuyến đi bộ đúng giờ và hai Kant, một người viết, một người giảng.
Tóm tắt
Bài Immanuel Kant là bài về nhà tư tưởng chưa từng đi xa nhà. Hubbard kể Kant rút bốn câu hỏi lớn xuống thành bốn việc phải làm, sống bằng một nếp đi bộ đúng giờ, thôi giảng đạo vì không muốn giả vờ, và giảng hay nhất trước những lớp nhỏ.
Ý chính
- Ăn, làm, giao du, nghỉ.
- Khôn ngoan là đơn giản hóa.
- Đừng đứng trên cái hộp.
- Dạy để học.
Áp dụng ngay hôm nay
Hãy viết bốn việc chính của một ngày bạn, ăn, làm, gặp người và nghỉ, và chọn một việc để làm khôn hơn ngày mai.
Kant: bầy đàn và người đứng riêng
Lời đề từ. Bằng chứng khoa học không xác nhận cũng không bác bỏ được những ý tưởng mà đạo đức và tôn giáo dựa vào. Siêu hình học không làm nền cho tôn giáo được, nhưng có thể dựng một bức tường phòng thủ mà người hoài nghi không phá nổi.
Thói theo đàn. Hubbard mở bài bằng chuyện người ta xếp vào từng loại như bò cùng giống: giáo phái và đảng phái cho họ cùng một kiểu áo và cùng một ý kiến. Theo Spencer, thói thích gia nhập là bản năng bầy đàn, đổi cá tính lấy sự che chở. Ít ai đứng riêng, nhưng người được nhớ là số ít dám nói ý nghĩ thật và riêng của mình.
Nổi tiếng muộn. Kant không ai biết ngoài thành phố quê nhà cho tới năm 60 tuổi, rồi được coi là nhà tư tưởng lớn nhất thời ấy. Fichte, Schelling, Hegel, Herder và Schopenhauer đều là con cái tinh thần của ông.
Kant: bốn câu hỏi và bốn việc phải làm
Bốn câu hỏi. Tôi là ai? Tôi là gì? Tôi làm được gì? Tôi biết được gì? Câu cuối có lời đáp: không biết gì chắc chắn; người khôn biết rằng mình không biết. Vậy là hai câu đầu cũng xong, chỉ còn câu "Tôi làm được gì?", rồi thành "Tôi phải làm gì?".
Ăn, làm, giao du, nghỉ. Câu trả lời là ăn, làm việc, sống với người khác và nghỉ ngơi. Mọi thứ khác là phụ. Việc của mỗi người là làm bốn điều ấy cho khôn, và được tự do cho tới chỗ quyền của người khác bắt đầu. Hubbard nói khôn ngoan là đơn giản hóa, không phải làm phức tạp thêm.
Không đi xa. Kant sinh năm 1724 ở Konigsberg, Đông Phổ, và chưa bao giờ đi xa nhà quá khoảng 60 dặm. Một chuyến xe đưa ông đi bảy dặm làm ông bực tới mức không bao giờ đi xe nữa. Ông giảng sống động về núi lửa ông chưa từng thấy. Hubbard đọc ra ở đây ý của Kant: tâm trí mới là phép lạ, thời gian và không gian là do tâm trí tạo ra.
Kant: thân hình nhỏ, nếp sống đều
Xuất thân. Cha ông là thợ cắt da nghèo, nhà bảy con, không người làm. Kant sinh ra yếu ớt, đầu to, chân mảnh, ngực lép. Năm 16 tuổi ông vào Đại học Albertina và ở đó cả đời, làm sinh viên, gia sư rồi giáo sư; ông học bằng cách dạy.
Không đứng trên cái hộp. Ông thôi giảng đạo vì thấy mình đứng trên một cái hộp cho cao hơn và làm như thân quen với Thượng đế. Ông tự hỏi: nếu mình không biết gì về Thượng đế thì sao lại giả vờ? Ông cao chưa tới năm bộ, nặng khoảng 100 pound, nhưng tự hào về điều mình là và nghề của mình.
Chuyến đi bộ của nhà triết học. Ông tin thở sâu giúp nghĩ rõ, nên mỗi ngày đúng 3 giờ 30 chiều lại đi bộ tám lượt trên một con phố dài nửa dặm, ngậm miệng, thở bằng mũi; hàng xóm lấy ông để chỉnh đồng hồ. Ông đi như vậy từ khoảng 20 tuổi tới một năm trước khi mất ở tuổi 80, không cần bác sĩ. Hubbard nói niềm tin vào một nếp sống tự nó có ích cho sức khỏe. Đây là cách sống và quan điểm của Kant và của thời ấy, không phải lời khuyên y khoa.
Kant: sự thật không được lòng người
Sự thật không được chuộng. Hubbard nói người ta thường được nghe điều họ chịu trả tiền để nghe. Kant có nhiều lời châm chọc giới giảng đạo, bác sĩ và luật sư; Hubbard ghi rằng các quan điểm ấy về sau đã đổi phần nào.
Hai Kant. Một Kant viết cuốn Phê phán nặng nề, chính xác; một Kant khác giảng dạy nhanh nhẹn, dí dỏm cho những lớp nhỏ từ 12 tới 50 người, mắt nhìn vào cúc áo của một sinh viên. Herder nghe ông giảng năm năm. Đám đông lớn làm ông ngượng.
Người cai trị lớn. Schopenhauer nói viên ngọc quý nhất trên vương miện của Frederick Đại đế là Kant: chỉ người cai trị lớn mới chịu nổi và nuôi được những nhà tư tưởng lớn.
Điều mình giữ lại. Đơn giản hóa đời mình thành vài việc chính và làm chúng cho khôn; thành thật với chính mình, đừng đứng trên cái hộp; dạy để học.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài 5 của Little Journeys to the Homes of the Great Philosophers (Elbert Hubbard, bản Everand 418 trang), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Nhận định về tiền và sức khỏe là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên.
Câu hỏi thường gặp
Bốn câu hỏi của Kant dẫn tới đâu?
Tôi là ai, tôi là gì, tôi làm được gì, tôi biết được gì. Câu cuối có lời đáp là không biết gì chắc chắn, nên chỉ còn câu tôi phải làm gì. Lời đáp là ăn, làm việc, sống với người khác và nghỉ ngơi, và làm bốn điều ấy cho khôn.
Chuyến đi bộ của Kant là gì?
Mỗi ngày đúng 3 giờ 30 chiều, Kant đi bộ tám lượt trên một con phố dài nửa dặm, ngậm miệng thở bằng mũi; hàng xóm lấy ông để chỉnh đồng hồ. Ông sống tới 80 tuổi. Đây là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên y khoa.
Vì sao Kant thôi giảng đạo?
Ông thấy mình đứng trên một cái hộp cho cao hơn và làm như thân quen với Thượng đế. Ông tự hỏi nếu mình không biết gì về Thượng đế thì sao lại giả vờ. Hubbard lấy đó làm bài học thành thật với chính mình và tự hào về điều mình thật sự là.