Swedenborg: nhà khoa học nhìn thấy thế giới khác
Tóm tắt bài Swedenborg của Elbert Hubbard: kỹ sư và nhà phát minh Thụy Điển, viết để biết, thị kiến năm 56 tuổi và lẽ thường làm tòa cuối.
Tóm tắt
Bài Swedenborg là bài về một kỹ sư lớn trở thành nhà thần bí. Hubbard kể Swedenborg làm ở Sở Mỏ, nghĩ ra nhiều phát minh, viết Principia, rồi năm 56 tuổi thấy thị kiến và viết về thế giới tâm linh, nhưng vẫn giữ lẽ thường làm người phán xử cuối cùng.
Ý chính
- Lẽ thường là tòa cuối cùng.
- Càng viết càng biết.
- Đoán trước rồi chứng minh.
- Khó hiểu không phải là sâu.
Áp dụng ngay hôm nay
Hãy viết một trang về một ý bạn đang mơ hồ, rồi đọc lại xem sau khi viết bạn hiểu nó rõ hơn bao nhiêu.
Swedenborg: điều khó hiểu và lẽ thường
Lời đề từ. Mỗi ý nghĩ và ý muốn được ghi vào óc rồi vào thân thể; con người viết đời mình lên thân thể mình.
Thứ khó hiểu. Hubbard đùa về những thứ khó hiểu, như "điều không thể biết" của Spencer. Swedenborg vẽ bản đồ cho chính vùng không thể biết ấy, trong những cuốn sách rối tới mức không ai đọc nổi.
Lẽ thường là tòa cuối cùng. Hubbard nghi ngờ giới đồng cốt: phần nhiều là tự lừa mình, có khi thêm gian lận. Swedenborg thì phớt lờ lời khuyên của các linh hồn, và khi một linh hồn xưng là Aristotle, ông bảo đó chỉ là một anh Jimmy Smith nào đó. Ông tách ảo giác khỏi công việc làm ăn và coi lẽ thường là tòa phúc thẩm cuối cùng. Ông sống bình thản tới 84 tuổi.
Shakespeare và Swedenborg. Emerson mong hợp được Shakespeare, người hiểu lòng người và chơi đùa với chân lý, với Swedenborg, người nghiêm túc coi chân lý như một môn khoa học chính xác. Hubbard nói mình cần cả hai, và điều quan trọng không phải cuốn sách nào mà là chính mình nghĩ gì.
Swedenborg: một kỹ sư và nhà phát minh
Tuổi nhỏ. Ông sinh ở Stockholm năm 1688, cha là giám mục và giáo sư. Hồi nhỏ ông leo núi, câu cá, nhặt rêu, ghi chép mọi điều mình tìm ra. Ông đứng đầu lớp, làm cho phép tính vi phân đơn giản hơn. Liêm chính là viên ngọc của đời ông.
Một lần yêu. Năm 20 tuổi ông xin cha một cô gái 15 tuổi giấy cam kết gả cô sau ba năm. Cô bỏ chạy, anh cô xé tờ giấy, và ông kết luận theo số trung bình rằng còn nhiều người khác.
Đi khắp châu Âu. Tốt nghiệp Upsala năm 21 tuổi, ông đi Hamburg, Paris, Vienna, London, nói tiếng của từng nơi, dùng thư giới thiệu để gặp các nhà toán học, giải phẫu học, địa chất, thiên văn. Nhờ phong thái bình tĩnh, ông tới thăm người lớn mà không hẹn trước vẫn được tiếp.
Phát minh. Ông làm thẩm định viên của Sở Mỏ. Trong thư gửi em, ông kể những ý tưởng tàu ngầm, súng bắn nhanh, máy bay, xe không ngựa và cách tính phân số tốt hơn. Ông xây kênh và âu thuyền, và từng kéo tàu đi 14 dặm trên đất bằng đường lăn để phá vòng phong tỏa, nhờ đó được phong tước. Ông giàu, có xe ngựa, giảng ở các đại học.
Swedenborg: viết để biết, tin trước rồi chứng minh
Principia. Từ 34 tới 46 tuổi ông không in gì, rồi viết cuốn Principia về nguồn gốc các thế giới, có một chương về rêu và địa y mà Hubbard tin Darwin hẳn đã đọc. Emerson xếp ông ngang Aristotle, Leonardo, Bacon, Copernicus và Humboldt.
Cách làm của đầu óc lớn. Ông tin trước rồi gom kiến thức để chứng minh; Hubbard nói đầu óc lớn thường đoán ra trước. Ông cũng nói không có chất kích thích nào bằng việc diễn đạt: càng viết nhiều thì càng biết nhiều.
Sách về tình yêu. Swedenborg viết cuốn Conjugal Love dài 400.000 chữ về hôn nhân trên thiên đàng. Emerson gọi đó là giấc mơ của một người chưa bao giờ vỡ mộng. Hubbard thích tình yêu sống thật của một người đàn ông và một người đàn bà hơn những suy đoán của người độc thân: chỉ nước chảy mới sạch.
Swedenborg: thị kiến năm 56 tuổi
Đổi hướng. Năm 56 tuổi, ở London, ông thấy một luồng sáng lớn và tin mình được giao viết về thế giới tâm linh. Ông thôi chức, bỏ khoa học và viết điều ông tin là linh hồn đọc cho. Hubbard khuyên lấy phần hợp lý, bỏ phần còn lại; giá trị của Swedenborg nằm nhiều ở điều mình đọc ra từ ông.
Điên và thiên tài. Giấc mơ là cơn điên tạm thời, và Swedenborg làm chủ được giấc mơ của mình mà vẫn lo tốt việc thực tế. Hubbard hỏi ai nói được chỗ sáng tạo dừng và chỗ điên bắt đầu. Ông mất ngày 29 tháng 3 năm 1772, 84 tuổi, khỏe và hiền tới cuối.
Điều mình giữ lại. Giữ lẽ thường làm người phán xử cuối cùng, viết để biết nhiều hơn, và đánh giá một ý tưởng bằng chỗ nó có ích, không bằng chỗ nó khó hiểu.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài 6 của Little Journeys to the Homes of the Great Philosophers (Elbert Hubbard, bản Everand 418 trang), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Nhận định về tiền và sức khỏe là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên.
Câu hỏi thường gặp
Swedenborg đã làm được gì trước tuổi 56?
Ông làm thẩm định viên của Sở Mỏ, xây kênh và âu thuyền, nghĩ ra ý tưởng tàu ngầm, máy bay, xe không ngựa, và kéo tàu đi 14 dặm trên đất để phá vòng phong tỏa, nhờ đó được phong tước. Ông viết cuốn Principia về nguồn gốc các thế giới.
Hubbard khuyên đọc Swedenborg thế nào?
Hãy lấy phần hợp lý và bỏ phần còn lại. Theo Hubbard, giá trị của Swedenborg nằm nhiều ở điều mình đọc ra từ ông. Ông cũng nói điều quan trọng không phải cuốn sách nào, mà là chính mình nghĩ gì sau khi đọc.
Swedenborg giữ lẽ thường ra sao?
Ông phớt lờ lời khuyên của các linh hồn, và khi một linh hồn xưng là Aristotle thì ông không tin. Ông tách những gì mình thấy khỏi công việc làm ăn và coi lẽ thường là tòa phúc thẩm cuối cùng. Ông sống bình thản, khỏe mạnh tới 84 tuổi.