Auguste Comte: triết học thực chứng
Tóm tắt bài Auguste Comte của Elbert Hubbard: người lớn đến theo nhóm, chàng trai mê Franklin, ba giai đoạn của tâm trí và tôn giáo của Nhân loại.
Tóm tắt
Bài Auguste Comte là bài về người sáng lập triết học thực chứng. Hubbard kể Comte mê Franklin, cãi nhau với ân nhân, suy sụp rồi viết sáu tập sách trong mười hai năm, đề ra ba giai đoạn của tâm trí, và cuối đời biến ý tưởng của mình thành một tôn giáo giáo điều.
Ý chính
- Người lớn đến theo nhóm.
- Ghi nhận món nợ với người đi trước.
- Bệnh không làm mất giá ý tưởng.
- Lòng vị tha chuyên chế vẫn là chuyên chế.
Áp dụng ngay hôm nay
Hãy viết tên ba người đã giúp bạn có ý tưởng hay nhất năm nay, và gửi lời cảm ơn một người trong số đó.
Comte: người lớn đến theo nhóm
Lời đề từ. Những người phụng sự Nhân loại đòi quyền dẫn dắt thế giới, để tạo ra một sự quan phòng thật trên các mặt đạo đức, trí tuệ và vật chất.
Một con ong không làm ra mật. Hubbard nói người lớn đến theo nhóm: Concord, Barbizon, Athens của Pericles, Florence với Michelangelo và Leonardo thúc nhau, các nhà tiến hóa Anh xây trên nền các nhà tư tưởng Pháp. Một nhóm khâm phục nhau lành mạnh thì đầy tranh cãi, và lời phê bình công khai là cái ống thoát nước của xã hội.
Comte: cậu bé cãi thầy, chàng trai mê Franklin
Tuổi nhỏ. Comte sinh ở Montpellier năm 1798, cha làm thu thuế. Cậu nhỏ con mà sớm khôn; năm 13 tuổi đã xin tranh luận với linh mục về ý chí tự do.
Trường Bách khoa. Ở Trường Bách khoa Paris năm 1814, một vụ sinh viên nổi loạn làm trường đóng cửa. Năm 18 tuổi ông về Paris trái ý cha mẹ để viết sự thật của mình và dạy toán.
Thần tượng Franklin. Ông lấy Benjamin Franklin làm thần tượng và thề ở tuổi 20 sẽ trở thành người lớn và khôn. Ông sống trên gác xép, ăn hai bữa một ngày, và bỏ chỗ làm gia sư nhà quý tộc sau ba tuần.
Saint Simon. Saint Simon, hơn ông 50 tuổi, cho ông ăn ở và mặc; ý tưởng ba giai đoạn đến từ ông ta. Rồi hai người cãi nhau vì công của ý tưởng, và Comte gọi ân nhân mình là lang băm. Hubbard nói không có bản quyền cho một ý tưởng.
Comte: suy sụp, làm việc và chuyện tiền
Hôn nhân không hợp. Năm 1825 ông cưới một người mà ông mong uốn nắn theo ý mình, và hai người không hợp. Ông biến nỗi buồn thành triết học. Hubbard ghi rằng bảy trong mười hai nhà triết học trong tập này không lập gia đình, và chuyên môn hóa quá mức làm méo con người.
Suy sụp. Năm 28 tuổi ông mở mười hai bài giảng về triết học thực chứng, Humboldt có mặt. Sau ba bài ông suy sụp và nằm viện hai năm. Hubbard nói bệnh không làm mất giá ý tưởng, như Newton, Ruskin, Luther. Khỏi bệnh, ông giảng nốt, rồi in sáu tập Triết học thực chứng từ năm 1830 tới 1842, mười hai năm làm việc hăng say và hạnh phúc nhất đời ông.
Harriet Martineau. Bà rút sáu tập xuống còn hai, được Comte tán thành và John Stuart Mill ủng hộ.
Chuyện tiền. Comte xin bạn bè Anh giúp tiền; Mill, Grote, Lewes, Spencer gửi khoảng 1.200 đô. Một năm sau ông đòi thêm. Grote đáp rằng bổn phận đầu tiên của một người là tự kiếm sống, và Comte trả lời bằng lời mỉa mai. Học trò Littre nuôi ông những năm cuối. Đây là chuyện của Comte, mình kể để thấy cái giá của việc không biết ơn, không phải lời khuyên tài chính.
Comte: ba giai đoạn và tôn giáo của Nhân loại
Clothilde. Năm 1845 ông gặp Clothilde de Vaux; bà mất sau một năm. Comte thăm mộ bà mỗi thứ Tư và cầu nguyện bà ba lần mỗi ngày. Sách của ông về sau thành một hệ thống giáo điều, với ông là giáo hoàng đầu tiên. Hubbard viết: lòng vị tha chuyên chế vẫn là chuyên chế.
Ba giai đoạn. Tâm trí đi qua ba giai đoạn: thần học, siêu hình, rồi thực chứng, tức khoa học; mỗi người cũng đi như vậy từ trẻ con tới người lớn. Khôn ngoan cao nhất là biết mình không biết được nguyên nhân đầu tiên, chỉ biết hiện tượng sau hiện tượng; Spencer lấy ý này làm "điều không thể biết".
Thiên đàng ở đây. Mọi tiến bộ đến từ việc học nhân và quả và tự giúp mình ngay bây giờ. Cái siêu nhiên là cái tự nhiên chưa được hiểu. Hubbard mong một ngày mỗi nhà thờ thành một trường học và mỗi người giảng đạo vừa là trò vừa là thầy. Đây là quan điểm của Comte và của Hubbard.
Điều mình giữ lại. Tìm những người ngang tầm để phê bình nhau, ghi nhận món nợ với người đi trước, biết giới hạn của sức mình, và đừng dựng chuyên chế từ ý tốt.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài 8 của Little Journeys to the Homes of the Great Philosophers (Elbert Hubbard, bản Everand 418 trang), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Nhận định về tiền và sức khỏe là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên.
Câu hỏi thường gặp
Ba giai đoạn của Comte là gì?
Theo Comte, tâm trí đi qua ba giai đoạn: thần học, siêu hình, rồi thực chứng, tức khoa học. Mỗi người cũng đi như vậy từ trẻ con tới người lớn. Khôn ngoan cao nhất là biết mình không biết được nguyên nhân đầu tiên, chỉ học được nhân và quả trong đời này.
Comte làm hỏng quan hệ với ân nhân thế nào?
Saint Simon nuôi ông, và ý ba giai đoạn đến từ ông ta. Hai người cãi nhau vì công của ý tưởng, và Comte gọi ân nhân là lang băm. Về sau ông còn mỉa mai các bạn Anh từng giúp tiền. Đây là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên tài chính.
Hubbard chê điều gì ở Comte cuối đời?
Sau khi Clothilde de Vaux mất, sách của Comte thành một hệ thống giáo điều với những người cai trị khôn và ông là giáo hoàng đầu tiên. Hubbard viết rằng lòng vị tha chuyên chế vẫn là chuyên chế, dù xuất phát từ ý tốt.