Voltaire: tiếng cười đánh đổ ngục Bastille
Tóm tắt bài Voltaire của Elbert Hubbard: ngục Bastille, ba năm ở Anh, cách làm giàu, Frederick Đại đế và thị trấn Ferney.
Tóm tắt
Bài Voltaire là bài dài nhất của tập sách. Hubbard kể Voltaire dùng tiếng cười làm vũ khí, học trong ngục Bastille, làm giàu bằng đầu óc kinh doanh, sống hai mặt với vua chúa, rồi dựng thị trấn Ferney cho người lao động và đấu tranh cho người bị bách hại.
Ý chính
- Tiếng cười là vũ khí có giá.
- Ngục tù có thể thành giờ học.
- Độc lập tiền bạc cho quyền phê phán.
- Biết cười mình.
Áp dụng ngay hôm nay
Hãy nhớ lại một lần bạn thất bại đáng xấu hổ và viết lại nó thành một chuyện vui ngắn, như Voltaire kể chuyện bị giữ ở Frankfurt.
Voltaire: đứa con muộn của một nhà công chứng
Lời đề từ. Những sinh vật có trí khôn không thể đến từ một thứ mù quáng, vô tri; ý tưởng của Newton cho thấy một Trí tuệ lớn hơn.
Ốm yếu mà sống lâu. François Marie Arouet sinh ở Paris năm 1694, khoảng 21 tuổi thì lấy tên Voltaire. Ông ốm yếu cả đời, khó tiêu, mất ngủ, vậy mà sống tới 83 tuổi. Hubbard đùa rằng người yếu lại sống lâu hơn người khỏe; đây là lời đùa của tác giả, không phải lời khuyên y khoa. Khi hai linh mục tới đòi ông xác nhận đức tin lúc sắp mất, ông nói: "Hãy để tôi chết yên."
Tuổi nhỏ. Cha ông là nhà công chứng sùng đạo, khá giả, lấy vợ muộn. Mẹ mất khi ông sáu tuổi. Cha đỡ đầu là tu viện trưởng Chateauneuf và bà Ninon de Lenclos, người để lại cho cậu 2.000 franc mua sách, nuôi óc dí dỏm của cậu hơn cả cha mẹ. Ở trường dòng Louis le Grand, cậu chỉ giỏi làm thơ.
Voltaire: vần thơ, ngục tù và vở Oedipe
Điều mình chơi giỏi nhất. Cha muốn ông làm linh mục, rồi luật sư, nhưng ông nhập nhóm những người dí dỏm và viết thơ châm biếm. Hubbard nói việc mình làm giỏi nhất trong đời là việc mình chơi nhiều nhất hồi trẻ. Sự chế giễu là vũ khí của ông.
Ngục Bastille. Vì mấy câu thơ về cái chết của vua Louis XIV, ông bị giam ở Bastille khoảng một năm. Ở đó, không có bút, ông học Homer bằng tiếng Hy Lạp và Latin, ăn tối với viên cai ngục, dựng kịch, và gọi đó là một kỳ tĩnh tâm.
Oedipe. Vở Oedipe năm 1718 diễn 45 đêm. Ông cảm ơn quan nhiếp chính vì đã cho ông vào Bastille, được thưởng 1.000 đồng và một khoản trợ cấp. Cha mất khi ông 24 tuổi, dặn chỉ cho ông nhận phần gia tài khi ông 35 tuổi và chứng tỏ biết lo tiền.
Hai mặt. Ông khen vua chúa để nhận trợ cấp, vẫn nhận mình là người Công giáo, trong khi đả kích giới tu sĩ. Hubbard viết: mê tín của người khác thì lúc nào cũng buồn cười, còn của mình thì thiêng liêng.
Voltaire: nước Anh và cách làm giàu
Ba năm ở Anh. Bị gia nhân của hiệp sĩ Rohan đánh, ông tập kiếm, lại vào Bastille, rồi bị đày sang Anh năm 1726. Ông học tiếng Anh trong ba tháng, gặp Swift, Pope, Congreve, in cuốn Henriade theo lối đặt mua trước và thu khoảng 1.000 bảng.
Làm giàu. Về Pháp, ông góp vốn với một nhóm mua hết vé số còn ế của chính phủ và trúng giải lớn. Ông nhập lúa mì, nhận hợp đồng cung cấp cho quân đội, và tới 40 tuổi có khoảng 500.000 đô theo cách tính của Hubbard. Ông cho các nhà quý tộc vay theo lối: trả trước đủ số tiền, họ trả lãi mười phần trăm tới khi một bên chết thì xóa nợ, và ông chọn người vay trẻ hơn mình. Hubbard nói văn chương góp rất ít vào sự giàu có của ông. Đây là chuyện làm ăn của Voltaire thời ấy, không phải lời khuyên tài chính hay đầu tư.
Cirey. Ông sống nhiều năm ở lâu đài Cirey với bà du Chatelet, một người học rộng đã dạy ông tiếng Ý và khoa học. Ông bỏ tiền sửa lâu đài và không đòi lại. Hai người theo một vụ kiện dài và thắng một khoản lớn cho gia đình bà, ông không lấy phần nào.
Voltaire: Frederick Đại đế và Ferney
Ở Berlin. Năm 1750 ông tới với Frederick Đại đế, được 20.000 franc mỗi năm. Ông sửa văn cho vua, viết kịch cho triều đình, rồi vướng vào đầu cơ và kiện tụng. Frederick thấy có hai Voltaire: một người tham lam, cay độc và một nhà thơ không ai sánh. Voltaire bỏ trốn ban đêm và bị bắt giữ ba tuần ở Frankfurt. Về sau ông viết lại chuyện này rất buồn cười; Hubbard nói biết cười mình là dấu hiệu của một nhà triết học thật.
Ferney. Năm 68 tuổi ông mua vùng đất hoang Ferney. Ông mời thợ đồng hồ và thợ dệt lụa tới, dựng một thị trấn 1.200 người với nhà bán trả góp hằng tháng, nhà thờ, trường học, xưởng đồng hồ và xưởng lụa, trả lương tốt hơn và tôn trọng đức tin của từng người. Ông bán đồng hồ bằng cách gửi tặng cả kẻ thù, rồi nhận đơn hàng từ Frederick và Nữ hoàng Catherine.
Phá ngục Bastille của đầu óc. Ở Ferney ông mở cuộc chiến với mê tín bằng thư, sách nhỏ và kịch. Ông đứng về phía người yếu và người bị bách hại, đòi không ai bị bắt mà không có lý do. Hubbard nói lời ông đã phá tường ngục Bastille và giải phóng hàng triệu người khỏi ngục Bastille của đầu óc. Ông chỉ trách Voltaire chưa thấy rằng chuyện thần thoại là tuổi thơ của tâm trí, cái hại nằm ở kẻ lợi dụng chúng.
Điều mình giữ lại. Tiếng cười là vũ khí mạnh nhưng có giá; ngục tù và lưu đày có thể thành thời gian học; độc lập về tiền cho Voltaire quyền được phê phán; và hãy dựng một thứ sống lâu hơn mình.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài 9 của Little Journeys to the Homes of the Great Philosophers (Elbert Hubbard, bản Everand 418 trang), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Nhận định về tiền và sức khỏe là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên.
Câu hỏi thường gặp
Voltaire làm giàu bằng cách nào?
Theo Hubbard, ông góp vốn mua vé số ế của chính phủ và trúng lớn, nhập lúa mì, cung cấp cho quân đội, và cho quý tộc vay kiểu trả lãi tới khi một bên chết. Văn chương góp rất ít. Đây là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên tài chính.
Ferney là gì?
Năm 68 tuổi Voltaire mua vùng đất hoang Ferney và dựng một thị trấn 1.200 người với nhà bán trả góp, trường học, xưởng đồng hồ, xưởng lụa, trả lương tốt hơn và tôn trọng đức tin của từng người. Hubbard coi đó là bằng chứng ông giỏi việc thực tế.
Vì sao Hubbard gọi Voltaire là nhà triết học thật?
Vì ông biết cười chính mình. Sau khi bỏ trốn khỏi Berlin và bị giữ ba tuần ở Frankfurt, ông viết lại chuyện ấy rất buồn cười. Ông cũng đứng về phía người yếu và đòi không ai bị bắt mà không có lý do.