Herbert Spencer: học bằng óc tò mò
Tóm tắt bài Herbert Spencer của Elbert Hubbard: người cha dạy bằng câu hỏi, chọn tự do hơn đồng lương, Youmans và nghệ thuật xây bộ óc.
Tóm tắt
Bài Herbert Spencer là bài về nhà tư tưởng tự học của nước Anh. Hubbard kể Spencer được cha dạy bằng câu hỏi, làm đo đạc đường sắt, từ chối lương cao để giữ tự do, tự in sách, được Youmans cứu khi cạn tiền, và dạy rằng ý nghĩ lặp lại sẽ thành tính cách.
Ý chính
- Học như một chuỗi thành công vui.
- Viết trước, ngữ pháp sau.
- Tự do hơn đồng lương.
- Ý nghĩ lặp lại thành tính cách.
Áp dụng ngay hôm nay
Hãy bắt đầu một cuốn sổ ghi quan sát, mỗi tối viết ba dòng về một điều bạn thấy lạ trong ngày.
Spencer: người cha dạy bằng câu hỏi
Lời đề từ. Kiến thức nào đáng giá nhất? Khoa học: để giữ thân, kiếm sống, nuôi con, làm công dân, làm nghệ thuật và rèn mình.
Tuổi nhỏ. Spencer sinh ở Derby, nước Anh, ngày 27 tháng 4 năm 1820, là con một. Cha ông là thầy giáo, dạy con bằng óc tò mò: đi bộ, hỏi không ngớt vì sao, cái gì, từ đâu, đi đâu, xem hoa, bọ, đá. Spencer viết: ai học bằng việc nặng nhọc và đe dọa thì về sau sẽ không học nữa; ai học tự nhiên, như một chuỗi thành công vui vẻ, sẽ tự học suốt đời.
Ở với chú. Năm 13 tuổi ông ở với chú ở Bath: trò chuyện, học sử qua chuyện kể, học toán như giải đố, ghi nhật ký quan sát. Hubbard nói cách học viết tốt nhất là viết; Spencer tới 60 tuổi mới học ngữ pháp. Văn là tính cách, và ngôn ngữ đứng yên là ngôn ngữ chết.
Spencer: tự do hơn đồng lương
Làm đường sắt. Năm 17 tuổi ông học việc đo đạc trên tuyến đường sắt London và Birmingham, làm tối để tính số đo, nghĩ ra cách tính nhanh cho cầu cống. Năm 21 tuổi ông được mời một chỗ 200 bảng một năm nhưng chọn tự do và phát minh. Hubbard cho rằng tự kiếm sống là một phần của việc lớn lên về trí tuệ.
Social Statics. Năm 1851 ông tự bỏ tiền in cuốn Social Statics, 750 bản, mười hai năm mới bán hết. Sách đòi tự do cho cá nhân: chính phủ tốt nhất là chính phủ cai trị ít nhất; tự do của mỗi người chỉ bị giới hạn bởi tự do của mọi người; chính phủ vì con người, không phải con người vì chính phủ. Hubbard ghi rằng Spencer nói về tiến hóa từ năm 1848, trước cuốn sách của Darwin năm 1859.
George Eliot. Mary Ann Evans cùng tuổi, đọc sách ông với nhiều đồng cảm, hai người gặp nhau hằng ngày. Rồi bà đi với G. H. Lewes năm 1854. Hubbard cho rằng hai người quá giống nhau nên không cưới là tốt. Spencer sống ở nhà trọ và không để lại người thân.
Spencer: Youmans và mười tập sách
Người giúp từ nước Mỹ. Năm 1860 ông công bố kế hoạch Triết học tổng hợp, mười tập trong hai mươi năm, bán theo lối đặt mua. Năm năm sau ông cạn tiền. Edward L. Youmans, người Mỹ khiếm thị sáng lập Popular Science Monthly, quyên được 7.000 đô và tự mang sang kèm một chiếc đồng hồ vàng. Hubbard rút ra: không ai thành công nếu không được nâng đỡ tốt.
Nếp sống. Ông khó tiêu, mất ngủ, thân với các bà cụ trong nhà trọ mà họ không biết ông là ai; bạn thân nhất là Huxley. Ông ghét đạo đức giả, thương người phạm tội, yêu âm nhạc, và chế ra cái bịt tai có lò xo để tránh chuyện nhạt. Ông mất ngày 8 tháng 12 năm 1903, 83 tuổi, vẫn làm việc tới hai ngày trước khi mất.
Spencer: xây bộ óc bằng ý nghĩ
Nghệ thuật nghĩ. Đừng nghĩ mãi về sợ hãi, thù ghét hay trả thù. Ý nghĩ lặp lại thành thói quen, thói quen thành tính cách; khả năng không dùng thì teo đi. Cái xấu biến mất tốt nhất khi mình đổi sang việc khác và để nó chết vì không dùng, không phải bằng trừng phạt.
Cảm xúc và thân thể. Theo Hubbard thuật lại, cảm xúc vui làm thân thể khỏe hơn, còn sợ và ghét sinh ra chất độc; thiện ý là vệ sinh, lòng tốt là sức khỏe. Đây là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên y khoa. Một trong những lá thư cuối của Spencer chúc mừng bà Curie tìm ra radium.
Điều mình giữ lại. Học bằng tò mò và quan sát, viết trước rồi sửa sau, tự kiếm sống mà không bán tự do lấy đồng lương, và chọn kỹ những ý nghĩ mình nuôi mỗi ngày.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt bài 10 của Little Journeys to the Homes of the Great Philosophers (Elbert Hubbard, bản Everand 418 trang), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Nhận định về tiền và sức khỏe là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên.
Câu hỏi thường gặp
Cha Spencer dạy con thế nào?
Ông dạy bằng óc tò mò: đi bộ, hỏi không ngớt vì sao, cái gì, từ đâu, xem hoa, bọ và đá. Spencer viết rằng ai học bằng đe dọa thì về sau sẽ bỏ học, còn ai học như một chuỗi thành công vui vẻ sẽ tự học suốt đời.
Youmans đã giúp Spencer ra sao?
Spencer bán bộ Triết học tổng hợp theo lối đặt mua và cạn tiền sau năm năm. Edward Youmans, người Mỹ khiếm thị, quyên được 7.000 đô và tự mang sang. Hubbard rút ra rằng không ai thành công nếu không được nâng đỡ tốt.
Nghệ thuật xây bộ óc của Spencer là gì?
Đừng nghĩ mãi về sợ hãi hay thù ghét, vì ý nghĩ lặp lại thành thói quen rồi thành tính cách. Cái xấu mất đi tốt nhất khi mình đổi sang việc khác. Ý rằng cảm xúc vui làm thân thể khỏe là quan điểm của thời ấy, không phải lời khuyên y khoa.