Phần 10: chợ tulip, cú sập và chú thích
Tóm tắt phần 10 của Extraordinary Popular Delusions: chợ tulip năm 1636, ai đó phải mất trắng, tòa án không cứu và chuyện nhà thơ Gay.
Tóm tắt
Phần 10 là phần cuối chương Tulipomania. Chợ tulip mọc khắp Hà Lan, ai cũng tin mình sẽ giàu mãi, rồi giá rơi không hồi, hợp đồng bị bỏ, tòa án không xử nợ cờ bạc, và phần chú thích kể chuyện nhà thơ Gay mất hết cổ phiếu South-Sea.
Ý chính
- Ai đó phải mất trắng.
- Hứa mua sau làm lỗ lan rộng.
- Tòa án không lấy lại lòng tin.
- Thận trọng thôi chưa đủ.
Áp dụng ngay hôm nay
Nếu bạn đang có một khoản lời trên giấy, hãy quyết định trước mức nào bạn sẽ chốt một phần để giữ lại thứ thật.
Ai cũng buôn hoa
Chợ tulip khắp nơi. Năm 1636 có chợ tulip ở sở giao dịch Amsterdam, Rotterdam, Haarlem, Leyden và nhiều thành phố khác. Lúc đầu ai cũng lời, ai cũng tin của cải nước ngoài sẽ đổ vào Hà Lan mãi. Quý tộc, nông dân, thủy thủ, người hầu, thợ quét ống khói đều tham gia; người ta bán rẻ nhà đất để mua củ.
Công chứng viên tulip. Buôn bán phức tạp tới mức phải đặt luật lệ, công chứng viên và thư ký riêng. Ở thị trấn nhỏ, hợp đồng được chốt trong bữa ăn ở quán rượu với hai, ba trăm người và bình hoa tulip trên bàn.
Ai đó phải mất trắng
Giá rơi và không lên lại. Người thận trọng thấy người ta chỉ còn mua để bán lại lời gấp đôi, và nhận ra "ai đó phải mất khủng khiếp". Giá rơi và không bao giờ hồi. Người đã hứa mua mười củ ở 4.000 florin mỗi củ, tới hạn giá chỉ còn 300 tới 400, nên từ chối nhận.
Tòa án không cứu. Chính quyền ban đầu không can thiệp. Hội đồng tỉnh bàn ba tháng chỉ khuyên người bán đem củ ra đấu giá; tòa Amsterdam phán nợ cờ bạc không phải nợ theo luật. Người thua chịu trắng, người thắng giữ tiền, và theo Mackay, thương mại Hà Lan khốn đốn nhiều năm.
Sau cơn sốt
Tulip vẫn được quý. London và Paris bắt chước nhưng chỉ thành công một phần. Ở Anh về sau, một củ "Miss Fanny Kemble" được đấu giá 75 bảng năm 1835. Mackay đùa rằng một bông tulip đen sẽ đáng bằng chục mẫu lúa.
Chú thích về nhà thơ Gay. Nhà thơ Gay được tặng cổ phiếu South-Sea, tưởng mình có 20.000 bảng nhưng không chịu bán đủ để có 100 bảng mỗi năm, rồi mất hết và đổ bệnh nặng.
Bài học của chương. Theo tác giả, giá của thứ hiếm có thể rời xa giá trị sử dụng; hứa mua sau làm thua lỗ lan tới người thường; khi lòng tin mất, tòa án và chính quyền không lấy lại được; và thận trọng thôi chưa đủ khi mọi người xung quanh dường như đang giàu lên. Đây là quan điểm của Mackay và của thời ấy.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt phần 10, thuộc chương Tulipomania và phần chú thích, của Extraordinary Popular Delusions của Charles Mackay (bản Everand 150 trang), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Nội dung về tiền, tín dụng và đầu cơ là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Cơn sốt tulip kết thúc thế nào?
Người thận trọng thấy người ta chỉ còn mua để bán lại lời gấp đôi và nhận ra ai đó phải mất khủng khiếp. Giá rơi và không hồi. Người hứa mua củ ở 4.000 florin, tới hạn giá chỉ còn 300 tới 400, nên từ chối nhận hàng.
Chính quyền Hà Lan xử lý ra sao?
Hội đồng tỉnh bàn ba tháng chỉ khuyên người bán đem củ ra đấu giá; tòa Amsterdam phán nợ cờ bạc không phải nợ theo luật. Người thua chịu trắng, người thắng giữ tiền, và theo Mackay, thương mại Hà Lan khốn đốn nhiều năm.
Chuyện nhà thơ Gay dạy gì?
Gay được tặng cổ phiếu South-Sea, tưởng mình có 20.000 bảng nhưng không chịu bán đủ để có 100 bảng mỗi năm. Khi giá sập, ông mất hết và đổ bệnh nặng. Bài học theo Mackay là lời trên giấy chưa phải tiền. Đây là quan điểm của tác giả và của thời ấy, không phải lời khuyên đầu tư.
