Chương 5 và 6. Đặc điểm của mối hùn hạp tốt và cách chọn cộng sự

Written By

Giá trị công bằng, thông tin ngang nhau, chia 50/50 hay 51/49, và ba kiểu người nên tránh. Hai chương bàn cách nhận ra một cộng sự tốt.

Tóm tắt

Chương 5 và 6 là hai chương về chất lượng của một mối hùn hạp. Cenkus nêu các đặc điểm như giá trị công bằng, thông tin ngang nhau, kỳ vọng rõ, giá trị khớp nhau, rồi bàn chuyện chia 50/50, tránh đồng CEO, ba kiểu người nên tránh và cách thử làm chung trước khi cam kết.

Ý chính

  • Luôn ghi nhận phần đóng góp của mỗi người.
  • Tránh mô hình đồng CEO.
  • Thử làm chung một dự án 30 ngày trước khi cam kết.
  • Phần lớn tranh chấp là do hiểu lầm từ cả hai phía.

Áp dụng ngay hôm nay

Đề nghị người bạn định hùn hạp cùng làm một dự án nhỏ trong 30 ngày và ghi lại cách hai người xử lý bất đồng.

Đặc điểm của những mối hùn hạp tốt

Giá trị công bằng. Hãy luôn ghi nhận phần đóng góp của mỗi người. Cộng sự thường xem nhẹ phần của người kia. Ví dụ giữa người góp tiền và người góp công (sweat equity): khi đã có tiền rồi thì tiền có vẻ ít quan trọng hơn, còn công sức bỏ ra thì có vẻ quý hơn. Hãy thống nhất ngay từ đầu một cơ cấu quyền hạn và trách nhiệm công bằng, rồi giữ đúng.

Thông tin ngang nhau. Chia sẻ mọi thứ công khai. Ôm khư khư kiến thức hay trách nhiệm là dấu hiệu bất an, và là dấu hiệu mối quan hệ đang lệch hướng.

Kỳ vọng rõ ràng. Một mối hùn hạp được định nghĩa bằng cách mỗi người cư xử ở những "vùng xám", tức những chỗ chưa có quy định. Ở đó hãy linh hoạt và công bằng. Nhưng trước đó vẫn cần nói chuyện thật kỹ về vai trò, trách nhiệm, mục tiêu, kỳ vọng, và ghi lại các quyết định (phần thỏa thuận giữa các nhà sáng lập ở cuối sách).

Giá trị và ưu tiên khớp nhau. Hãy tìm cộng sự quan tâm tới thành công của người khác. Tiền sẽ tới sau một sản phẩm tốt. Giá trị cốt lõi phải giống nhau. Tác giả lấy ví dụ Steve Jobs với Microsoft và Bill Gates: một bên lấy sản phẩm làm động lực, một bên lấy lợi nhuận, để cho thấy giá trị cuối cùng biến thành tiền thật ra sao.

Linh hoạt và công bằng. Ví dụ: một cộng sự có con nhỏ, nên lời hứa "làm hết sức mình" ban đầu thay đổi. Cách đáp lại là điều chỉnh phần vốn góp, phần bảo lãnh tín dụng hoặc tỷ lệ cổ phần. Khư khư giữ thỏa thuận cũ là không cư xử tử tế trong vùng xám.

Chia đôi 50/50: được và mất. Chia đều giúp hạn chế cảm giác bị thiệt. Chia 51/49 thì người nắm 51% có toàn quyền nếu công ty biểu quyết theo đa số, và người thiểu số dễ bực bội. Chia 50/50 thì mọi quyết định cần cả hai đồng ý, nên có nguy cơ bế tắc (deadlock), và nguy cơ này còn lớn hơn khi có ba cộng sự ngang nhau. Vì vậy cần có sẵn cơ chế gỡ bế tắc, dù các cơ chế này tốn thời gian và tiền. Nếu công sức bỏ ra chênh nhau (40 giờ so với 80 giờ một tuần) thì khó mà đòi 50%. Nhường một chút để được nhiều. Người góp nhiều vốn hơn vẫn có thể đồng ý chia 50%.

Một người dẫn dắt. Thường phải có một người làm Chủ tịch hoặc CEO. Tránh mô hình đồng CEO (co-CEO): đó là một thỏa hiệp tồi, và rốt cuộc một người sẽ thành người dẫn dắt trên thực tế. Mô hình này chỉ chạy được khi trách nhiệm chia rất rõ, như ở một số vụ sáp nhập, và trong nhóm S&P 500 chỉ có vài công ty làm vậy. Mặt tốt của 50/50 là buộc hai người phải nói chuyện với nhau liên tục.

Chọn cộng sự

Trộn chuyện riêng với chuyện làm ăn. Vấn đề dễ nảy sinh hơn với người mình mới quen sơ. Tác giả không đồng ý với câu "đừng bao giờ làm ăn với bạn bè hay người nhà", vì quen biết lâu là một lợi thế. Sách dẫn Aileen Lee: những nhà đồng sáng lập đã có quá khứ chung tạo ra các "kỳ lân" (startup tỷ đô) thành công nhất, kèm một câu trích của Aaron Hoddinott. Nếu hùn với người lạ, hãy tìm hiểu kỹ qua LinkedIn và qua những người quen chung. Theo Noam Wasserman (Trường Kinh doanh Harvard), 65% startup thất bại vì mâu thuẫn giữa các nhà sáng lập.

Ba kiểu người nên tránh:

  • Người nghĩ rằng chỉ cần khai trương là đã thành công. Họ yêu ý tưởng chứ không yêu sự cực nhọc. Khi tự làm chủ, khách hàng trở thành sếp mới của bạn, và sự tự do về giờ giấc bị bù lại bằng khối lượng việc. Sách trích Gary Vaynerchuk: mơ thì dễ, làm mới khó.
  • Người ăn nói khéo, "bán được cả đá cho người Eskimo", nhưng không chịu học kỹ sản phẩm và dịch vụ. Với một nhân viên bán hàng thì còn tạm chấp nhận, nhưng một nhà đồng sáng lập phải phân tích được cái gì hiệu nghiệm và cái gì không.
  • Người không bao giờ sai. Họ không chịu nhận một ý tưởng là dở. Bạn cần người cùng "đi tìm sự thật", trung thực về mặt trí tuệ hơn là thắng trong tranh luận.

Đi trước khi chạy. Trước khi cam kết, hãy thử làm chung một dự án 30 ngày (một kế hoạch kinh doanh, một mô hình tài chính, một đoạn mã), hoặc thậm chí đi chung một chuyến đi đường dài ba tuần.

Muốn có cộng sự tốt thì trước hết hãy là cộng sự tốt. Cho đi sự công bằng và minh bạch thì mới nhận lại được. Theo tác giả, khoảng 90% tranh chấp làm ăn là do hiểu lầm từ cả hai phía, chỉ khoảng 10% là do có người xấu. Hãy thử nhìn mọi việc bằng con mắt của cộng sự.

Câu hỏi thường gặp

Nên chia cổ phần 50/50 hay 51/49?

Theo sách, chia đều giúp hạn chế cảm giác bị thiệt nhưng mọi quyết định cần cả hai đồng ý, nên cần cách phá bế tắc. Chia 51/49 thì người nắm 51% có toàn quyền nếu biểu quyết theo đa số, và người thiểu số dễ bực bội.

Ba kiểu người nên tránh khi chọn cộng sự là ai?

Cenkus nêu người nghĩ chỉ cần khai trương là đã thành công, người ăn nói khéo nhưng không chịu học kỹ sản phẩm, và người không bao giờ nhận mình sai. Bạn cần người cùng đi tìm sự thật hơn là thắng trong tranh luận.

Nội dung này có thay cho tư vấn pháp lý không?

Không. Đây là thông tin chung về luật Mỹ theo ấn bản của sách. Luật khác nhau giữa các bang và thay đổi theo thời gian, và các con số về thuế, phí hay mức miễn trừ có thể đã cũ. Trước khi ký hay nộp giấy tờ, hãy hỏi luật sư hoặc kế toán nơi bạn kinh doanh.