Chương 9 và 10. Soạn thỏa thuận giữa các nhà sáng lập và lời cuối

Written By

Mẫu trên mạng, thuê đúng luật sư, và các mục cần có: sở hữu, vesting, quyết định, góp vốn, chuyển nhượng, mua bán và tranh chấp.

Tóm tắt

Chương 9 là chương thực hành về soạn thỏa thuận giữa các nhà sáng lập: khi nào mẫu trên mạng đủ dùng, cách thuê đúng luật sư, mang sẵn ý của mình tới, và các mục cần có như sở hữu, vesting, ra quyết định, góp vốn, chuyển nhượng, mua bán và tranh chấp. Chương 10 là lời kết ngắn.

Ý chính

  • Mẫu trên mạng chỉ đủ cho giấy tờ đơn giản.
  • Chọn luật sư doanh nghiệp quen với startup.
  • Mục nào không ghi thì luật mặc định áp dụng.
  • Cần cơ chế mua bán kể cả khi đang hòa thuận.

Áp dụng ngay hôm nay

Cùng cộng sự điền trước từng mục trong danh sách của chương 9, rồi mới mang bản nháp tới luật sư.

Soạn thỏa thuận giữa các nhà sáng lập

Mẫu trên mạng. Các mẫu hỏi đáp trực tuyến như LegalZoom hay Rocket Lawyer dùng được cho giấy tờ đơn giản như thỏa thuận bảo mật (NDA), nhưng không đủ cho một thỏa thuận sáng lập cần may đo riêng.

"Thỏa thuận sáng lập" là tên gọi chung. Tùy loại hình mà tên giấy tờ khác nhau. Với LLC: operating agreement, company agreement, LLC agreement hay partnership agreement. Ở công ty cổ phần (corporation) là điều lệ nội bộ (bylaws), thỏa thuận cổ đông (shareholder agreement), thỏa thuận biểu quyết (voting agreement). Còn công ty hợp danh thì dùng partnership agreement, LP agreement hay LLP agreement.

Thuê đúng luật sư. Chọn luật sư doanh nghiệp hoặc luật sư kinh doanh tổng quát có kinh nghiệm với startup, không phải luật sư bất động sản, sáng chế, phá sản hay luật sư chuyên kiện tụng bồi thường thương tật. Có kinh nghiệm trong ngành của bạn thì càng tốt. Một luật sư tốt là người thực tế, chịu giải thích, gọi lại cho bạn, và cho bạn biết điều gì rủi ro cao, điều gì ít quan trọng hơn.

Mang thỏa thuận của bạn tới luật sư. Đừng chỉ ký những gì người ta soạn sẵn. Hãy bàn với nhau và ghi ra các vấn đề trước: chia sở hữu (quyền biểu quyết khác với quyền hưởng lợi kinh tế), góp vốn, cách ra quyết định (đa số, đa số đặc biệt, nhất trí), cách giải quyết tranh chấp và bế tắc, chuyển nhượng cổ phần. Thử các điều khoản bằng những tình huống giả định. Kiểm tra lại rằng giấy tờ đã ký đúng với điều hai bên thỏa thuận, vì những thỏa thuận bên lề có thể không được công nhận.

Không có tiền thuê luật sư. Chỉ dùng dịch vụ tự làm (LegalZoom, Clerky) để thành lập pháp nhân. Tốt hơn là tự viết một thỏa thuận đơn giản riêng cho mình, kể cả chỉ vài trang viết tay, kèm điều khoản rằng khi doanh thu hoặc lợi nhuận đạt một ngưỡng nhất định thì sẽ thuê luật sư soạn lại. Sách giới thiệu một công cụ tạo thỏa thuận miễn phí: backofanapkin.co.nz.

Những mục cần có trong thỏa thuận. Mục nào không ghi thì luật mặc định sẽ áp dụng, thường là biểu quyết theo đa số.

  • Sở hữu. Ghi tỷ lệ phần trăm và lịch "vesting", tức cổ phần được nhận dần theo thời gian. Kiểu phổ biến ở Thung lũng Silicon là bốn năm, với mốc "cliff" một năm. Ví dụ với 20% cổ phần: 5% được nhận khi bắt đầu năm thứ hai, 15% còn lại được nhận dần mỗi tháng trong 36 tháng. Phần chưa nhận thì vẫn thuộc về công ty. Cách này tránh cảnh có người bỏ đi mà vẫn giữ một phần lớn cổ phần, thành "gánh nặng trên bảng vốn" (dead weight on the cap table).
  • Ra quyết định. Đa số, đa số đặc biệt (60%, 66⅔%, 75%, hay bất kỳ mức nào từ 51% tới 100%), hoặc nhất trí. Có thể đặt chuẩn khác nhau cho từng loại quyết định, ví dụ cần nhất trí để chấm dứt công ty hay nhận thêm cộng sự, nhằm bảo vệ người nắm 49%.
  • Góp vốn. Tiền mặt, tài sản hay công sức. Phải công bằng. Cần ghi rõ khoản góp là vốn góp (paid-in capital) hay là khoản cho vay. Sách kể một vụ bất đồng 50.000 USD: một nhà sáng lập tưởng rằng mình sẽ được hoàn lại số tiền này trước khi chia lợi nhuận.
  • Thù lao ngoài cổ phần. Lương cho người làm toàn thời gian so với người còn đi làm chỗ khác, thưởng và tăng lương. Cộng sự góp vốn mà không điều hành thường lo người điều hành rút hết lợi nhuận qua tiền lương.
  • Vai trò và trách nhiệm. Việc hằng ngày, ai điều hành và ai chỉ góp vốn, ai làm toàn thời gian, chức danh (CEO, đồng CEO, Chủ tịch), quyền ký ở ngân hàng, và yêu cầu hai chữ ký cho khoản chi vượt một ngưỡng.
  • Chuyển nhượng cổ phần. Hạn chế việc tự do bán cổ phần. Quyền ưu tiên mua (right of first refusal) nghĩa là ai muốn bán thì phải chào bán cho công ty hoặc các thành viên khác trước. Điều khoản này phổ biến ở LLC và công ty hợp danh.
  • Cơ chế mua bán giữa các thành viên (buy-sell). Cần có kể cả khi các cộng sự đang rất hòa thuận, vì đời có lúc thay đổi: chuyển nhà, nhận lời mời làm việc khác, có ý tưởng mới. Cơ chế này cho phép các chủ sở hữu mua hoặc bán phần của nhau và khuyến khích hợp tác. Sách nêu hai cách. Russian Roulette (cò quay Nga): bên khởi động đưa ra một mức giá duy nhất, và ở mức giá đó họ sẵn sàng hoặc mua, hoặc bán, nên họ có lý do để đưa giá công bằng. Texas Shootout (đấu súng kiểu Texas): hai bên bỏ giá kín, ai trả cao hơn thì mua. Cả hai cách chạy tốt nhất khi các bên có nguồn lực tương đương. Việc hoàn tất thường diễn ra sau 1 tới 2 tháng, bằng một hợp đồng mua lại.
  • Qua đời, phá sản, ly hôn. Hạn chế chuyển nhượng, và cho các thành viên còn lại quyền mua phần của người đã mất hay người phá sản, hoặc phần mà vợ hay chồng cũ được chia khi ly hôn.
  • Tranh chấp. Hòa giải trước, sau đó dùng cơ chế mua bán để tách nhau ra, kiện tụng là lựa chọn cuối. Có thể thêm điều khoản buộc bán cả công ty khi bế tắc. Cách này rất nặng tay, nhưng giữ cho các cộng sự sòng phẳng với nhau.

Lời cuối

Đi xa thì đi cùng nhau. Hùn hạp hiếm khi đơn giản, nhưng lợi ích lớn hơn công sức bỏ ra. Tác giả nhắc câu tục ngữ: "Muốn đi nhanh thì đi một mình. Muốn đi xa thì đi cùng nhau." Hãy tìm một cộng sự bổ sung cho mình và có tầm nhìn giống mình. Cũng như hôn nhân, hùn hạp là một lựa chọn mỗi ngày, bằng những việc nhỏ làm có chủ ý.

Câu hỏi thường gặp

Vesting cổ phần là gì?

Theo sách, vesting là cổ phần được nhận dần theo thời gian. Kiểu phổ biến ở Thung lũng Silicon là bốn năm với mốc cliff một năm, nghĩa là rời đi trước một năm thì không nhận được gì, sau đó phần còn lại được nhận dần.

Không có tiền thuê luật sư thì làm sao?

Cenkus khuyên chỉ dùng dịch vụ tự làm để thành lập pháp nhân, rồi tự viết một thỏa thuận đơn giản riêng, kể cả vài trang viết tay, kèm điều khoản rằng khi doanh thu đạt một ngưỡng thì sẽ thuê luật sư soạn bản đầy đủ.

Nội dung này có thay cho tư vấn pháp lý không?

Không. Đây là thông tin chung về luật Mỹ theo ấn bản của sách. Luật khác nhau giữa các bang và thay đổi theo thời gian, và các con số về thuế, phí hay mức miễn trừ có thể đã cũ. Trước khi ký hay nộp giấy tờ, hãy hỏi luật sư hoặc kế toán nơi bạn kinh doanh.