Phần 7 đến 9: Lykurgus và Numa: hai nhà lập pháp
Tóm tắt đời Lykurgus của Sparta và Numa của Rome: cải tổ bằng giáo dục và bằng hòa bình, và vì sao giáo dục làm luật bền.
Tóm tắt
Phần 7 đến 9 là phần kể hai nhà lập pháp. Lykurgus cải tổ Sparta bằng chia đất đều, tiền sắt và bữa ăn chung, đưa luật vào giáo dục. Numa làm dịu Rome hiếu chiến bằng lễ nghi, nghề nghiệp và hòa bình. Plutarch cho Lykurgus thắng vì giáo dục giữ trật tự Sparta khoảng năm trăm năm.
Ý chính
- Luật sống trong thói quen.
- Đáp bạo lực bằng tử tế.
- Nhận việc để phục vụ.
- Giáo dục làm thành quả bền.
Áp dụng ngay hôm nay
Viết ra một quy tắc của nhóm bạn và một cách dạy nó cho người mới thay vì chỉ ghi trên giấy.
Luật sống trong thói quen
Giáo dục giữ luật. Lykurgus trả ngôi cho cháu, đi xa học luật, rồi về cải tổ Sparta: hội đồng trưởng lão, chia đất đều, tiền sắt nặng để diệt lòng tham, bữa ăn chung. Ông không viết luật ra mà đưa luật vào giáo dục. Plutarch ghi nhận vết đen là cách đối xử với người Helot bị bắt làm nô lệ.
Làm dịu một thành phố hiếu chiến
Hòa bình nhờ lễ nghi và nghề. Numa từ chối ngôi vua tới khi được thuyết phục rằng đó là cách phục vụ. Ông giải tán đội cận vệ, lập các chức tư tế, sửa lịch, chia đất cho người nghèo và tổ chức dân theo nghề để xóa ranh giới Rome và Sabine. Suốt thời ông không có chiến tranh hay nổi loạn.
Lên dây và chùng dây
Giáo dục làm trật tự bền. Lykurgus như lên dây một cây đàn chùng, Numa nới dây một cây đàn căng. Plutarch cho Lykurgus thắng về giáo dục: Sparta giữ trật tự khoảng năm trăm năm, còn hòa bình của Numa tan ngay khi ông mất vì người dân không được dạy để giữ nó.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt phần 7, phần 8 và phần 9 của Plutarch's Lives tập I (bản dịch Stewart và Long, Project Gutenberg trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.
Câu hỏi thường gặp
Lykurgus cải tổ Sparta thế nào?
Ông lập hội đồng hai mươi tám trưởng lão để cân bằng vua và dân, chia đất thành phần đều nhau, dùng tiền sắt nặng để diệt lòng tham, và bắt mọi người ăn chung. Ông không viết luật ra mà đưa luật vào giáo dục. Sparta dựa vào lao động của người Helot bị bắt làm nô lệ.
Numa giữ hòa bình ra sao?
Numa giải tán đội cận vệ vì tin dân, lập các chức tư tế, sửa lịch, chia đất cho người nghèo và tổ chức dân theo nghề để xóa ranh giới giữa người Rome và người Sabine. Suốt thời ông trị vì không có chiến tranh, phe phái hay âm mưu.
Vì sao Plutarch cho Lykurgus thắng?
Plutarch so Lykurgus như lên dây cây đàn chùng, Numa như nới dây cây đàn căng. Lykurgus dạy người trẻ giữ luật nên trật tự Sparta kéo dài khoảng năm trăm năm, còn hòa bình của Numa tan ngay khi ông mất vì người dân không được dạy để giữ nó.