Phần 4 đến 6: Aristeides và Cato: công chính và tằn tiện
Tóm tắt đời Aristeides người công chính và Marcus Cato nghiêm khắc: vì sao Aristeides bị trục xuất, liêm chính, kỷ luật bản thân, và chuyện biết đủ.
Tóm tắt
Phần 4 đến 6 là phần kể hai chính khách xuất thân khiêm tốn. Aristeides được gọi là người công chính, nhường quyền chỉ huy, gác thù riêng vì việc chung và mất trong nghèo khó. Cato sống tằn tiện, chống xa xỉ nhưng khắt khe và hay tự khen. Plutarch nói người làm chính trị cần biết đủ chứ không cần giàu.
Ý chính
- Công chính hơn giàu sang.
- Gác thù riêng vì việc chung.
- Không cần thì không rẻ.
- Dửng dưng với lời khen.
Áp dụng ngay hôm nay
Gác lại một bất đồng cá nhân trong một việc chung và nói thẳng với người kia rằng việc chung cần cả hai.
Người công chính
Công chính hơn giàu sang. Aristeides được gọi là người công chính. Ông nhường ngày chỉ huy ở Marathon để chấm dứt tranh giành, và viết tên mình lên mảnh gốm cho một người mù chữ muốn trục xuất ông. Trước Salamis ông gác thù với Themistokles. Ông định mức đóng góp công bằng cho các đồng minh và mất trong nghèo khó.
Cái bụng không có tai
Kỷ luật bản thân, khắt khe với người khác. Cato xuất thân nông trại, sống tằn tiện, làm quan không tốn của dân. Làm giám sát, ông đánh thuế xa xỉ và loại các nghị sĩ sai trái. Plutarch khen kỷ luật của ông nhưng chê cách ông đối xử với người hầu và gia súc già như công cụ bỏ đi. Cuối đời ông kết mọi bài nói bằng câu Carthage phải bị hủy diệt.
Cần đủ, không cần giàu
Khen mình là kém. Cả hai lên từ gốc nhỏ. Cato làm giàu và dạy quản lý nhà; Aristeides nghèo nhưng nghèo vì chọn thì không đáng xấu hổ. Plutarch đánh giá cao sự dửng dưng với lời khen của Aristeides hơn việc tự đề cao của Cato, và nói người làm chính trị cần biết đủ chứ không cần giàu.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt phần 4, phần 5 và phần 6 của Plutarch's Lives tập II (bản dịch Stewart và Long, Project Gutenberg trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Aristeides bị trục xuất?
Người Athens bỏ phiếu bằng mảnh gốm để trục xuất người quá nổi bật. Một người mù chữ nhờ Aristeides viết tên Aristeides vì chán nghe ông được gọi là người công chính. Ông viết tên mình cho người đó. Sau này ông được gọi về trước cuộc xâm lược của Xerxes.
Cato sống và làm quan thế nào?
Cato mặc đồ rẻ, ăn đơn giản, nói không cần thì không có gì là rẻ. Làm thống đốc Sardinia ông đi bộ và không tốn của dân. Làm giám sát ông đánh thuế xa xỉ gấp mười. Plutarch chê ông đối xử với người hầu và gia súc già như công cụ bỏ đi.
Plutarch so sánh hai người ra sao?
Cato leo lên khó hơn giữa giới quý tộc giàu có, và biết quản lý nhà. Aristeides chọn nghèo, điều không đáng xấu hổ, và hy sinh vinh quang cho người khác. Plutarch nghiêng về Aristeides vì sự quên mình. Đây là lịch sử, không phải lời khuyên tài chính.