Chương 2. Người giàu nhất thành Babylon

Arkad học từ Algamish rằng một phần mọi thứ ta kiếm được là của ta để giữ. Chương 2 kể hai lần ông vấp ngã và ba quy luật ông rút ra.

Tóm tắt

Chương 2 là câu chuyện Arkad kể cho bạn cũ về cách ông trở thành người giàu nhất Babylon. Người cho vay tiền Algamish dạy ông rằng một phần mọi thứ ta kiếm được là của ta để giữ, và ông học thêm qua hai lần vấp ngã.

Ý chính

• Một phần trong mọi thứ bạn kiếm được là của bạn để giữ.
• Mỗi đồng vàng để dành là một người nô lệ làm việc cho bạn.
• Hỏi người buôn đá quý về đá quý, đừng hỏi thợ làm gạch.
• Đừng ăn những đứa con của tiền để dành.

Áp dụng ngay hôm nay

Trước khi chi bất cứ khoản nào trong lần nhận lương tới, chuyển ngay một phần mười sang một tài khoản riêng.

Arkad và câu hỏi của bạn cũ

Giàu mà vẫn rộng tay. Arkad nổi tiếng vì giàu và cũng nổi tiếng vì hào phóng. Ông làm từ thiện, lo cho gia đình, và bản thân cũng tiêu xài sang. Vậy mà tài sản của ông vẫn tăng nhanh hơn số ông tiêu. Những người bạn thời thơ ấu tới hỏi: chúng ta học cùng một thầy, chơi cùng những trò chơi, chúng tôi cũng không kém anh về sự tử tế hay chăm chỉ, vậy sao "số phận thất thường" chỉ ưu ái mình anh?

Số phận thất thường là một nữ thần độc ác. Arkad đáp rằng họ hoặc chưa bao giờ học những quy luật xây dựng của cải, hoặc có biết mà không làm theo. Ông gọi "Số phận thất thường" là một nữ thần độc ác. Vàng không tự tay làm ra thường hủy hoại phần lớn những người nhận nó. Họ hoặc thành kẻ tiêu hoang, với những ham muốn không bao giờ thỏa mãn được, hoặc thành kẻ keo kiệt, sống trong nỗi sợ trộm cướp và khổ sở trong lòng. Những người bỗng dưng được thừa kế là bằng chứng: ít ai trong số đó làm tăng thêm được số vàng mình không tự kiếm ra.

Vì sao ông theo đuổi sự giàu có. Với Arkad, giàu có là sức mạnh. Nó cho ông đồ đạc đẹp, những chuyến đi xa, những món ăn ngon, đồ trang sức của thợ khéo, tiền để xây đền thờ thần linh, và niềm vui cho cả giác quan lẫn tâm hồn. Ông không chịu đứng bên lề mà ganh tị với người khác. Ông là con của một thương nhân bình thường, nhà đông con, không có gia tài thừa kế, cũng không có tài năng gì đặc biệt. Vì vậy ông cần hai thứ. Thứ nhất là THỜI GIAN, thứ mà ai cũng có rất nhiều, chỉ có điều bạn bè ông đã phung phí nó. Thứ hai là HỌC HỎI. Theo ông có hai loại hiểu biết: những gì mình đã biết, và cách tìm ra những gì mình chưa biết. Ông quyết tâm tìm hiểu xem của cải được tích lũy ra sao và coi đó là nhiệm vụ của mình.

Bài học của Algamish

Chuyện với Algamish, người cho vay tiền. Hồi trẻ, Arkad làm người chép văn bản ở sảnh lưu trữ, ngày ngày khắc các tấm đất sét mà kiếm được bao nhiêu cũng chẳng còn lại gì. Một hôm Algamish, một người cho vay tiền, đặt chép "Luật thứ Chín" trong hai ngày với giá hai đồng đồng. Arkad đề nghị làm xong trong một đêm, đổi lại Algamish phải chỉ cho anh cách làm giàu. Anh khắc suốt đêm.

Bí mật cốt lõi. Algamish nói: "Tôi tìm ra con đường dẫn tới giàu có khi tôi quyết định rằng một phần trong mọi thứ tôi kiếm được là của tôi để giữ." Arkad phản đối: mọi thứ tôi kiếm được đều là của tôi mà. Algamish đáp: anh trả tiền cho thợ may áo, thợ làm dép, người bán thực phẩm; anh trả cho tất cả mọi người trừ chính mình. Như vậy anh đang làm việc cho người khác chẳng khác gì nô lệ. Nếu để dành một phần mười trong mười năm thì anh sẽ có số tiền bằng một năm thu nhập. Nhưng còn hơn thế: "mỗi đồng vàng anh để dành là một người nô lệ làm việc cho anh; mỗi đồng đồng nó kiếm được là con của nó". Tiền để dành phải sinh lời, và tiền lời cũng phải sinh lời tiếp.

Quy tắc đầu tiên: trả cho mình trước. Hãy giữ lại không dưới một phần mười của mọi thứ mình kiếm được, dù ít tới đâu, và giữ nhiều hơn nếu có thể. Các khoản chi khác như quần áo, thức ăn, bố thí, lễ vật cúng thần thì sắp xếp trong phần còn lại. Algamish ví của cải như một cái cây mọc lên từ hạt giống: gieo đồng tiền đầu tiên càng sớm càng tốt, tưới nó bằng việc để dành đều đặn, rồi sau này được nghỉ dưới bóng mát của nó.

Arkad làm theo. Anh để riêng một đồng trong mỗi mười đồng kiếm được và gần như không thấy khác biệt gì trong cuộc sống. Anh cưỡng lại được sức hút của những món hàng đẹp mà người Phoenicia mang tới bán.

Hai lần vấp ngã

Bài học thứ nhất: nghe lời khuyên sai người. Sau một năm, Arkad đưa số tiền để dành cho Azmur, một người thợ làm gạch, nhờ mua đồ trang sức của người Phoenicia ở thành Tyre. Người Phoenicia lừa Azmur bằng thủy tinh vô giá trị, và số tiền để dành mất sạch. Algamish hỏi: "Sao lại tin một người làm gạch về chuyện đá quý?" Muốn hỏi về đá quý thì tới người buôn đá quý, muốn hỏi về cừu thì tới người chăn cừu. Lời khuyên thì miễn phí, nhưng chỉ nên nhận những lời đáng nhận. Ai nghe người thiếu kinh nghiệm khuyên về chuyện để dành thì sẽ trả giá bằng chính số tiền để dành. Arkad gieo lại một cái cây mới. Lúc này thói quen đã hình thành nên việc bắt đầu lại không khó.

Bài học thứ hai: đừng ăn con của tiền để dành. Một năm sau, Arkad cho Agger, một người thợ làm khiên (chương 3 viết tên này là Aggar), vay tiền để mua đồng thau. Cứ bốn tháng Agger trả tiền thuê vốn một lần. Nhưng Arkad lại tiêu số tiền đó vào tiệc tùng và một chiếc áo chẽn màu đỏ tươi. Algamish trách: "Anh đang ăn những đứa con của tiền để dành." Trước hết phải xây một đạo quân nô lệ bằng vàng, rồi sau đó mới tiệc tùng mà không phải hối tiếc.

Ba quy luật và phần thưởng. Hai năm sau, Algamish đã già, hỏi Arkad còn nghe thợ làm gạch khuyên nữa không. Arkad đáp: chỉ khi hỏi về chuyện làm gạch. Algamish tổng kết ba quy luật Arkad đã học được: (1) sống bằng số tiền ít hơn số mình kiếm được; (2) tìm lời khuyên từ những người đã giỏi nhờ kinh nghiệm; (3) bắt vàng làm việc cho mình. Arkad đã học được cách kiếm tiền, giữ tiền và dùng tiền. Algamish nhận anh làm người cộng sự và giao cho anh quản lý những vùng đất rộng lớn ở Nippur. Khi Algamish qua đời, Arkad được chia một phần tài sản.

Trả lời những lời phản bác

Trả lời những lời phản bác của bạn bè. Bạn bè Arkad đưa ra ba ý kiến.

• "Anh gặp may vì được làm người thừa kế." Arkad nói ông chỉ may ở chỗ đã muốn làm giàu từ trước, và đã chứng tỏ quyết tâm bằng bốn năm để dành một phần mười. Cơ hội là một nữ thần kiêu kỳ, không phí thời gian với người chưa chuẩn bị. Ông kể chuyện người đánh cá chịu khó nghiên cứu thói quen của cá nên mới bắt được nhiều.

• "Anh có ý chí mạnh mẽ." Arkad gạt đi. Ý chí chỉ là quyết tâm không lay chuyển để hoàn thành một việc mình đã tự đặt ra. Ông lấy ví dụ: nếu tự hứa mỗi ngày ném một viên sỏi xuống suối trong 100 ngày, thì không được bỏ ngày nào, không được ném bù hai viên một lúc, và không được bỏ dở. Ông tránh nhận những việc khó và không thực tế, vì ông thích được nhàn.

• "Nếu ai cũng làm thế thì lấy đâu ra đủ của cải cho mọi người." Arkad đáp rằng của cải tăng lên ở bất cứ nơi nào con người bỏ sức ra làm. Khi một người giàu xây cung điện, vàng của ông ta được chia cho thợ làm gạch, người lao động, nghệ nhân, và đất quanh đó cũng lên giá. Người Phoenicia đã xây cả những thành phố trên bờ biển cằn cỗi nhờ buôn bán.

Lời khuyên của Arkad

Lời khuyên của Arkad cho bạn bè. Ông dặn họ:

• Lặp lại câu "Một phần trong mọi thứ tôi kiếm được là của tôi để giữ" vào buổi sáng, buổi trưa và buổi tối, cho tới khi nó cháy lên trong đầu như những chữ bằng lửa.

• Lấy phần đó ra trước, không dưới một phần mười, rồi điều chỉnh các khoản chi khác cho vừa.

• Tận hưởng cảm giác giàu có khi sở hữu một kho báu của riêng mình.

• Khi thu nhập tăng, vẫn giữ đúng tỷ lệ đó.

• Biến kho báu thành nô lệ làm việc cho mình, và bắt cả những đứa con của nó làm việc.

• Lo cho thu nhập tương lai, vì rồi ai cũng sẽ già.

• Đầu tư hết sức thận trọng. Những mức lời cao cắt cổ là "những nàng tiên cá dối trá" dụ người ta tới chỗ mất tiền.

• Lo cho gia đình phòng khi mình qua đời bằng những khoản góp nhỏ đều đặn, đừng đợi tới khi có một khoản lớn.

• Bàn bạc với những người khôn ngoan mà công việc hằng ngày là xử lý tiền bạc. Một khoản lời nhỏ mà an toàn vẫn tốt hơn mạo hiểm.

• Tận hưởng cuộc sống, đừng ép mình quá sức hay keo kiệt. Nếu một phần mười là tất cả những gì mình giữ được một cách thoải mái thì hãy bằng lòng với mức đó.

Sau buổi nói chuyện. Có người im lặng, có người mỉa mai, vì nghĩ một người giàu như Arkad đáng lẽ phải chia vàng cho bạn cũ. Nhưng có người "đã thấy một ánh sáng mới". Họ hiểu rằng Algamish quay lại với Arkad là để xem một người tự mình đi từ bóng tối ra ánh sáng, và luôn có chỗ cho người đã tự kiếm được sự hiểu biết của mình. Những người bạn này quay lại gặp Arkad nhiều lần; ông khuyên bảo họ và giúp họ đầu tư an toàn.

Câu điệp khúc của chương: "Một phần trong mọi thứ bạn kiếm được là của bạn để giữ."

Câu hỏi thường gặp

Bí mật Algamish dạy Arkad là gì?

Algamish nói ông tìm ra con đường tới giàu có khi quyết định rằng một phần mọi thứ mình kiếm được là của mình để giữ. Ta trả cho thợ may, thợ làm dép, người bán thực phẩm, nhưng quên trả cho chính mình. Hãy giữ không dưới một phần mười, rồi cho phần đó sinh lời.

Arkad mắc những sai lầm nào?

Lần đầu ông nhờ Azmur, một thợ làm gạch, mua đá quý và bị lừa bằng thủy tinh, mất sạch tiền để dành. Lần sau ông cho thợ làm khiên vay nhưng tiêu hết tiền lời vào tiệc tùng và một chiếc áo đỏ. Algamish trách ông đang ăn những đứa con của tiền để dành.

Ba quy luật Arkad học được là gì?

Algamish tổng kết ba quy luật: sống bằng số tiền ít hơn số mình kiếm được; tìm lời khuyên từ những người đã giỏi nhờ kinh nghiệm; và bắt vàng làm việc cho mình. Arkad đã biết kiếm, giữ và dùng tiền, nên Algamish nhận ông làm cộng sự và giao cho ông đất đai ở Nippur.