Chương 3. Bảy cách chữa túi tiền lép

Arkad dạy 100 người bảy cách chữa túi tiền lép: để dành một phần mười, lập ngân sách, đầu tư, giữ vốn, sở hữu nhà, lo tuổi già, học thêm.

Tóm tắt

Chương 3 là bảy bài học Arkad dạy cho một lớp 100 người theo lệnh vua Sargon, để mọi người dân đều biết cách làm giàu. Bảy cách chữa túi tiền lép đi từ để dành một phần mười, lập ngân sách, đầu tư an toàn, tới sở hữu nhà, lo tuổi già và tăng khả năng kiếm tiền.

Ý chính

• Bỏ vào mười đồng thì chỉ tiêu chín đồng.
• Những khoản chi cần thiết luôn phình ra bằng thu nhập nếu không cưỡng lại.
• Giữ an toàn cho tiền vốn là nguyên tắc vững chắc đầu tiên.
• Càng biết nhiều điều khôn ngoan, ta càng kiếm được nhiều.

Áp dụng ngay hôm nay

Viết ra mọi khoản bạn muốn chi tháng này, giữ những gì vừa trong chín phần mười thu nhập, gạch bỏ phần còn lại.

Câu chuyện khung

Nhà vua lo lắng. Sự giàu có của Babylon đến từ sự khôn ngoan của người dân, nhưng trước hết họ phải học cách làm giàu. Vua Sargon nhân hậu vừa đánh thắng người Elam trở về. Vị tể tướng báo với vua rằng sau khi những con kênh tưới tiêu và đền thờ lớn xây xong, dân chúng không tự nuôi nổi mình nữa. Người lao động thất nghiệp, thương nhân không có khách, nông dân không bán được hàng, dân không có vàng mua thức ăn. Số vàng chi cho các công trình công cộng đã về tay một nhóm nhỏ người rất giàu, còn với phần đông dân chúng thì nó chảy qua kẽ tay "như sữa dê lọt qua cái rây".

Vì sao chỉ ít người giữ được vàng. Tể tướng giải thích: "vì họ biết cách". Không thể lên án sự thành công, cũng không thể lấy của cải người giỏi đã kiếm được một cách chính đáng để chia cho người kém hơn. Nhà vua muốn TẤT CẢ dân chúng đều học được cách làm giàu. Các thầy tu không dạy được, vì họ chẳng biết gì về chuyện kiếm tiền. Người giàu nhất là Arkad, lúc này 70 tuổi. Ông nói mình bắt đầu với hai bàn tay trắng, chỉ có một khát khao lớn được giàu có, và đã dùng những cơ hội mà công dân nào cũng có. Theo ông, làm giàu là thứ dạy được: "điều một người biết thì có thể dạy cho người khác". Nhà vua lập một trường đào tạo người dạy. Arkad nhận dạy một lớp 100 người "bảy cách chữa" trong bảy ngày tại Đền Học vấn, để mỗi người sau đó lại dạy cho người khác.

Lời mở đầu của Arkad. Ông nhấn mạnh mình không có lợi thế đặc biệt nào. Kho báu đầu tiên của ông là một cái túi tiền sờn cũ mà ông ghét vì nó luôn trống rỗng. Mỗi học viên phải xây gia sản của chính mình trước, rồi mới dạy người khác. Đó là bước đầu tiên trên con đường tới đền thờ của sự giàu có.

Cách chữa thứ nhất: Bắt đầu làm túi tiền đầy lên

Ghi nhớ. Ai kiếm tiền, dù là người chép văn bản hay người bán thịt, cũng đều có một dòng vàng chảy về mình. Hãy dùng chính nguồn đang có đó. Arkad đưa ra hình ảnh người bán trứng: mỗi sáng bỏ vào giỏ mười quả trứng, mỗi tối chỉ lấy ra chín quả, thì chẳng bao lâu cái giỏ sẽ đầy tràn.

Ghi nhớ. Quy tắc là: cứ bỏ vào túi mười đồng thì chỉ tiêu chín đồng, tức để dành một phần mười. "Sự thật bao giờ cũng đơn giản." Arkad thấy mình vẫn sống ổn như trước, và từ đó tiền đến với ông dễ hơn. Ông gọi đó là "một quy luật của thần linh": vàng đến dễ hơn với người giữ lại một phần, còn vàng thì tránh xa cái túi rỗng. Mỗi người phải chọn giữa những thú vui hằng ngày, đến rồi đi nhanh, và những thứ có giá trị lâu dài như vàng, đất, đàn gia súc, hàng hóa, và những khoản đầu tư sinh ra thu nhập.

Cách chữa thứ hai: Kiểm soát chi tiêu

Lời phản bác. Một học viên hỏi: làm sao để dành một phần mười khi thu nhập chỉ vừa đủ cho "những khoản chi cần thiết"? Arkad chỉ ra rằng ai trong lớp cũng có túi tiền lép, dù thu nhập mỗi người khác nhau. Những khoản chi cần thiết luôn phình ra cho bằng thu nhập nếu mình không cưỡng lại. Đừng nhầm nhu cầu với ham muốn. Ham muốn mọc lên như cỏ dại ở bất cứ chỗ nào còn trống. Ngay cả ông, một người giàu, cũng bị giới hạn bởi thời gian, sức khỏe, sức ăn và quãng đường có thể đi.

Cách làm. Xem lại thói quen của mình, cắt bỏ hoặc giảm những khoản chi đã quen. Phương châm là mỗi đồng tiêu ra phải mang về đủ một trăm phần trăm giá trị mình đánh giá cho nó. Viết ra (lên đất sét) tất cả những thứ mình muốn chi, chọn ra những gì cần thiết và những gì làm được trong chín phần mười thu nhập, gạch bỏ phần còn lại và đừng tiếc. Lập ngân sách cho những khoản chi cần thiết, không đụng tới một phần mười đã để dành, và tiếp tục điều chỉnh. Ngân sách là "người trợ thủ đầu tiên bảo vệ cái túi tiền đang đầy lên của bạn".

Ngân sách có phải là xiềng xích? Một người mặc áo choàng đỏ viền vàng phản đối: lập ngân sách là làm nô lệ, tôi là người tự do. Arkad hỏi lại: ai quyết định ngân sách của anh? Chính anh. Ông ví dụ: nếu một con lừa thồ hàng tự lập ngân sách, nó sẽ không ghi vào đó đồ trang sức hay thỏi vàng mà ghi cỏ khô, ngũ cốc và nước. Ngân sách giống như ngọn đèn trong hang tối, giúp mình thấy những chỗ rò rỉ.

Tóm ý cách chữa thứ hai: lập ngân sách chi tiêu để có tiền cho những thứ cần thiết, cho niềm vui và cho những mong muốn xứng đáng, mà không tiêu quá chín phần mười thu nhập.

Cách chữa thứ ba: Làm cho vàng sinh sôi

Vàng nằm yên thì không sinh lời. Vàng nằm trong túi không làm ra gì cả, phải đưa tiền để dành đi làm việc. Sau lần mất tiền vì Azmur, khoản đầu tư có lời đầu tiên của Arkad là cho Aggar, người thợ làm khiên, vay tiền. Mỗi năm Aggar mua đồng thau và trả lại kèm một khoản "tiền thuê" (tức tiền lãi) khá hậu. Mỗi lần nhận tiền thuê, Arkad lại cho vay tiếp, nên cả vốn lẫn lời đều tăng. Ông nhắc lại ý đã nói ở chương 1: của cải của một người không phải là số tiền trong túi mà là thu nhập, một dòng vàng chảy về "dù bạn đang làm việc hay đi xa". Dần dần ông có một "đàn nô lệ bằng vàng", và con của chúng cũng làm việc cho ông.

Ví dụ về lãi kép. Một người nông dân gửi 10 đồng bạc cho người cho vay tiền khi con trai mới sinh. Cứ bốn năm, tiền thuê bằng một phần tư số vốn và được cộng vào vốn. Khi con trai 20 tuổi, số tiền là 30 đồng rưỡi. Ông để tiếp tới khi con 50 tuổi, lúc rút ra được 167 đồng, gần gấp 17 lần sau 50 năm.

Tóm ý cách chữa thứ ba: cho mỗi đồng tiền đi làm việc để nó sinh sôi như đàn gia súc, mang về một dòng thu nhập.

Cách chữa thứ tư: Bảo vệ kho báu khỏi mất mát

Ghi nhớ. "Tai họa thích nhắm vào thứ sáng chói." Phải học cách giữ những khoản nhỏ trước khi được giao những khoản lớn. Nguyên tắc vững chắc đầu tiên là giữ an toàn cho tiền vốn; cái giá của mạo hiểm thường là mất tiền. Hãy cưỡng lại những kế hoạch nghe có vẻ hợp lý, kể cả khi bạn bè và người thân đem tới, và cưỡng lại mong muốn lãng mạn được giàu nhanh. Trước khi cho vay, phải chắc người vay có khả năng trả và nổi tiếng là người trả nợ đàng hoàng. Trước khi đầu tư vào lĩnh vực nào, phải tìm hiểu những rủi ro của nó.

Ghi nhớ. Arkad kể lại khoản đầu tư đầu tiên của mình, vụ Azmur thợ làm gạch mua phải thủy tinh thay đá quý. Đó là một thảm họa, nhưng dạy ông không tin lời khuyên của người thiếu kinh nghiệm. Những người có kinh nghiệm xử lý tiền bạc thường sẵn lòng cho lời khuyên miễn phí, và nếu lời khuyên đó giúp mình khỏi mất tiền thì nó đáng giá bằng chính số tiền ấy.

Tóm ý cách chữa thứ tư: chỉ đầu tư vào nơi tiền vốn an toàn, có thể lấy lại khi cần và nhận được mức lời hợp lý; hãy hỏi ý kiến người khôn ngoan.

Cách chữa thứ năm: Biến chỗ ở thành một khoản đầu tư có lời

Ghi nhớ. Nếu một phần trong chín phần mười dùng để sống có thể biến thành khoản đầu tư mà không ảnh hưởng tới cuộc sống, thì của cải sẽ tăng nhanh hơn. Nhiều người Babylon trả tiền cho những chủ nhà khắt khe để ở trong những căn phòng chật chội, không có vườn, con cái phải chơi ngoài hẻm. Một gia đình cần có đất để trẻ con chơi và để người vợ trồng rau thơm, trồng hoa. Được ăn sung từ cây nhà mình, ăn nho từ giàn nho nhà mình, người ta thấy tự hào, tự tin hơn và chịu khó hơn.

Ghi nhớ. Đất trong vòng tường thành mới mở rộng còn rẻ, và người cho vay tiền sẵn lòng cho người xây nhà vay nếu người đó có sẵn một phần số tiền. Cứ trả cho người cho vay đều đặn như trước kia trả cho chủ nhà. Mỗi lần trả là nợ giảm đi, và chẳng bao lâu ngôi nhà thành của mình, chỉ còn phải đóng thuế cho nhà vua. Chi phí sống cũng giảm, nên có thêm tiền dư.

Tóm ý cách chữa thứ năm: hãy sở hữu ngôi nhà của chính mình.

Cách chữa thứ sáu: Bảo đảm thu nhập cho tương lai

Ghi nhớ. Đời người đi từ tuổi thơ tới tuổi già. Phải chuẩn bị một khoản thu nhập phù hợp cho lúc mình không còn làm ra tiền, và cho gia đình nếu mình qua đời. Arkad nêu mấy cách. Chôn kho báu xuống đất thì sợ trộm, ông không khuyên. Có thể mua nhà hoặc đất có giá trị lâu dài. Cũng có thể đều đặn gửi những khoản nhỏ cho người cho vay tiền.

Ghi nhớ. Ví dụ: Ansan, người thợ làm dép, mỗi tuần gửi 2 đồng bạc trong 8 năm. Với mức tiền thuê thông thường là một phần tư sau mỗi bốn năm, số tiền đã thành 1.040 đồng bạc. Nếu tiếp tục như vậy thêm 12 năm nữa thì sẽ có 4.000 đồng.

Ghi nhớ. Arkad còn nhìn thấy trước một kế hoạch trong tương lai: nhiều người cùng góp những khoản nhỏ để lo cho gia đình của thành viên nào qua đời, tức là bảo hiểm nhân thọ. Kế hoạch ấy phải vững như ngai vàng của nhà vua, và ở thời ông thì chưa làm được. Trong lúc chờ, mỗi người phải tự lo bằng những cách đã tính kỹ. Một cái túi lép với người không còn làm ra tiền, hay với một gia đình mất người trụ cột, là một bi kịch.

Tóm ý cách chữa thứ sáu: lo trước cho nhu cầu của tuổi già và cho sự an toàn của gia đình.

Cách chữa thứ bảy: Tăng khả năng kiếm tiền

Chàng trai muốn tăng lương. Một người trẻ tới vay tiền than rằng lương không đủ sống, và anh đã xin chủ tăng lương sáu lần trong hai tháng. Arkad nhận xét anh không có khả năng kiếm thêm, nên cho anh vay là rủi ro. Nhưng anh có một thứ thiết yếu: khát khao mạnh mẽ được kiếm nhiều hơn.

Khát khao phải rõ ràng. Khát khao phải mạnh và cụ thể. "Ước được giàu thì chẳng có mấy tác dụng", còn muốn có năm đồng vàng thì đó là một điều cụ thể. Đạt được những mong muốn nhỏ và rõ ràng sẽ rèn mình để đạt những mong muốn lớn hơn: từ 5 lên 10, lên 20, rồi lên 1.000. Mong muốn quá nhiều, quá rối, hoặc vượt quá khả năng và sự rèn luyện của mình thì tự làm hỏng chính nó.

Không ai vượt được mình. Hồi làm người chép văn bản, Arkad thấy có người khắc được nhiều tấm đất sét hơn và được trả nhiều tiền hơn. Ông quyết tâm không để ai vượt mình: chú tâm hơn, tập trung hơn, bền bỉ hơn. Và những lần tăng lương tới mà ông không phải năn nỉ. "Càng biết nhiều điều khôn ngoan, ta càng kiếm được nhiều." Thợ thủ công học những cách làm và công cụ tốt nhất; luật sư và thầy thuốc trao đổi kiến thức với nhau; thương nhân tìm hàng tốt hơn với giá thấp hơn. Hãy luôn đứng ở hàng đầu của sự tiến bộ.

Những việc người tự trọng phải làm:

• Trả nợ đúng hạn và không mua thứ mình không trả nổi.

• Chăm lo cho gia đình để họ nói tốt về mình.

• Lập di chúc để tài sản được chia một cách đàng hoàng.

• Thương xót người không may và giúp họ trong mức hợp lý.

• Làm những việc chu đáo cho người mình yêu thương.

Tóm ý cách chữa thứ bảy: rèn luyện năng lực, học hỏi, trở nên khôn ngoan và khéo léo hơn, và sống sao cho mình tự trọng được. Điều đó tạo ra sự tự tin để đạt những mong muốn đã cân nhắc kỹ.

Lời kết của Arkad. "Ở Babylon có nhiều vàng hơn bạn tưởng tượng; có đủ cho tất cả mọi người." Hãy đi thực hành những điều này và dạy lại cho người khác, để mọi thần dân lương thiện đều được chia phần của cải của thành phố.

Bảng tóm tắt bảy cách chữa

• 1. Bắt đầu làm túi tiền đầy lên: Để dành một phần mười

• 2. Kiểm soát chi tiêu: Lập ngân sách

• 3. Làm cho vàng sinh sôi: Đầu tư, để lãi chồng lãi

• 4. Bảo vệ kho báu khỏi mất mát: Đầu tư an toàn, hỏi người giỏi

• 5. Biến chỗ ở thành khoản đầu tư có lời: Sở hữu nhà của mình

• 6. Bảo đảm thu nhập cho tương lai: Lo cho tuổi già và gia đình

• 7. Tăng khả năng kiếm tiền: Học hỏi, rèn tay nghề, mong muốn rõ ràng, tự trọng

Câu hỏi thường gặp

Cách chữa thứ nhất là gì?

Cách chữa thứ nhất là bắt đầu làm túi tiền đầy lên: cứ bỏ vào mười đồng thì chỉ tiêu chín đồng. Arkad ví như người bán trứng mỗi sáng bỏ vào giỏ mười quả, mỗi tối chỉ lấy ra chín, chẳng bao lâu giỏ sẽ đầy. Ông thấy mình vẫn sống ổn như trước.

Ngân sách có làm mình mất tự do không?

Một học viên cho rằng lập ngân sách là làm nô lệ. Arkad hỏi lại: ai quyết định ngân sách của anh? Chính anh. Ông ví ngân sách như ngọn đèn trong hang tối giúp thấy chỗ rò rỉ, để có tiền cho thứ cần thiết, cho niềm vui và cho mong muốn xứng đáng.

Vì sao Arkad khuyên sở hữu nhà?

Nhiều người Babylon trả tiền cho chủ nhà khắt khe để ở phòng chật, con cái chơi ngoài hẻm. Arkad khuyên vay người cho vay để xây nhà, rồi trả đều đặn như trước kia trả tiền thuê. Mỗi lần trả là nợ giảm, chẳng bao lâu nhà thành của mình và chi phí sống cũng giảm.