Chương 5. Năm quy luật của vàng
Nomasir mất vàng vì đua ngựa và hùn vốn, rồi gượng dậy nhờ tấm đất sét của cha. Chương 5 trình bày năm quy luật của vàng.
Tóm tắt
Chương 5 là câu chuyện Kalabab kể bên đống lửa trại về Nomasir, con trai Arkad, người được cha cho một túi vàng và một tấm đất sét khắc năm quy luật của vàng. Cậu mất vàng vì thiếu khôn ngoan, rồi làm theo các quy luật để gượng dậy và mang về ba túi vàng.
Ý chính
- Vàng tìm đến người để dành không dưới một phần mười.
- Vàng làm việc cho người chủ khôn ngoan biết tìm việc có lời cho nó.
- Vàng tuột khỏi tay người đầu tư vào việc mình không quen.
- Của cải đến nhanh thì cũng đi nhanh.
Áp dụng ngay hôm nay
Trước khoản đầu tư tới, viết ra bạn hiểu ngành đó tới đâu và ai có kinh nghiệm đã xem qua nó.
Bên đống lửa trại
Bên đống lửa trại. Giữa sa mạc, quanh đống lửa, người thương gia già Kalabab hỏi 27 người làm thuê trong đoàn lạc đà: các anh muốn một túi vàng hay một tấm đất sét khắc chữ khôn ngoan? Cả đám đồng thanh: "vàng". Kalabab ví họ như bầy chó hoang tru lên vì đói, được cho ăn xong thì cắn nhau và vênh váo, chẳng nghĩ tới ngày mai. Đưa cho con người vàng hay sự khôn ngoan, họ bỏ qua sự khôn ngoan, phung phí vàng, rồi lại than khóc. "Vàng dành cho những ai biết các quy luật của nó và làm theo." Để thưởng cho những người đã phục vụ trung thành (chăm lạc đà, vượt sa mạc, đánh lui bọn cướp), ông kể cho họ nghe chuyện năm quy luật của vàng của Arkad, đúng như Nomasir, con trai Arkad, đã kể ở Nineveh khi Kalabab còn là một cậu bé.
Arkad thử thách con trai. Arkad không theo thói quen của nhà giàu là để con trai sống nhờ gia sản của cha mẹ. Ông cho Nomasir đi xa MƯỜI NĂM để chứng tỏ cậu có thể tự kiếm vàng và được người đời kính trọng. Ông đưa cậu hai thứ: một túi vàng để bắt đầu, và một tấm đất sét khắc năm quy luật của vàng. Nếu cậu xứng đáng thì sẽ được thừa kế; nếu không, gia sản sẽ về tay các thầy tu.
Mười năm của Nomasir
Những sai lầm của Nomasir. Mười năm sau, Nomasir trở về và kể lại trong một bữa tiệc lớn.
- Vụ đua ngựa. Ở Nineveh, mấy người bạn trong đoàn buôn có một con "ngựa trắng chạy nhanh" và rủ cậu đặt cược vào cuộc đua với ngựa của một người giàu. Tất cả là một trò lừa: chủ ngựa ở Nineveh là đồng bọn của họ. Ngựa của cậu thua và cậu mất nhiều vàng.
- Vụ hùn vốn. Một chàng trai con nhà giàu thuyết phục cậu bỏ vàng ra mua cửa hàng của một thương nhân đã mất, hứa làm "cộng sự ngang nhau" và nói sẽ về Babylon lấy vàng của mình. Anh ta không bao giờ quay lại, lại còn phung phí tiền vì mua hàng kém và tiêu xài dại dột. Việc buôn bán sụp đổ, Nomasir phải bán rẻ số hàng còn lại cho một người Israel.
- Cùng đường. Cậu bán ngựa, bán nô lệ, bán áo để có cái ăn. Cậu không có nghề nên không tìm được việc. Lúc đó cậu mới đọc tấm đất sét của cha, hiểu ra rằng nếu đi tìm sự khôn ngoan trước thì đã không mất vàng, và học thuộc các quy luật.
Năm quy luật của vàng (khắc trên tấm đất sét)
- Vàng vui vẻ tìm đến, với số lượng ngày càng nhiều, bất cứ người nào để dành không dưới một phần mười thu nhập để tạo gia sản cho tương lai của mình và của gia đình.
- Vàng chăm chỉ và vui lòng làm việc cho người chủ khôn ngoan biết tìm cho nó một việc có lời, và sinh sôi như những đàn gia súc ngoài đồng.
- Vàng bám lấy sự che chở của người chủ thận trọng, người đầu tư nó theo lời khuyên của những ai khôn ngoan trong việc xử lý vàng.
- Vàng tuột khỏi tay người đem nó đầu tư vào những việc kinh doanh hay mục đích mà mình không quen thuộc, hoặc không được những người giỏi giữ vàng tán thành.
- Vàng bỏ chạy khỏi người muốn ép nó kiếm những khoản lời không thể có, hoặc người nghe theo lời dụ dỗ của kẻ lừa đảo và kẻ mưu mô, hoặc người giao nó cho sự thiếu kinh nghiệm và những ham muốn lãng mạn của chính mình khi đầu tư.
Nomasir gượng dậy
Nomasir gượng dậy. Cậu xin được làm người trông coi một đội nô lệ xây bức tường ngoài mới của Nineveh. Làm theo quy luật thứ nhất, cậu để dành một đồng đồng, rồi một đồng bạc, tiêu từng đồng một cách dè sẻn. Người chủ nô lệ chỉ cho cậu một cơ hội. Thành phố sẽ cần cổng bằng đồng thau nhưng chưa có kim loại. Một nhóm người góp vàng để gửi một đoàn buôn tới các mỏ đồng và mỏ thiếc, mang kim loại về bán cho nhà vua, hoặc bán nơi khác với giá hợp lý. Nomasir làm theo quy luật thứ ba, đầu tư cùng những người khôn ngoan. Việc làm ăn thành công, và cậu được nhận vào những chuyến làm ăn sau của nhóm. Những người này nghiên cứu kỹ từng kế hoạch, không chịu mạo hiểm tiền vốn hay để vốn bị chôn chặt. Họ sẽ gạt ngay vụ đua ngựa và vụ hùn vốn kia. Qua nhiều năm, Nomasir kiếm lại được số đã mất và còn nhiều hơn thế.
Ba túi vàng. Nomasir mang về ba túi vàng nặng: hai túi trả cho túi vàng cha cho, và thêm một túi để trả cho tấm đất sét. Cậu muốn nói rằng mình coi trọng sự khôn ngoan hơn vàng: "Không có sự khôn ngoan, vàng sẽ mất nhanh... có sự khôn ngoan, người chưa có vàng cũng có thể có được nó." Arkad mừng vì có được một người con trai đáng để giao lại tài sản.
Kalabab hỏi người nghe. Ai trong các anh có thể báo cáo với cha mình về số tiền mình đã kiếm được? Có người có vàng, có người không, không phải vì số phận. Người có vàng là người biết năm quy luật và làm theo. "Của cải đến nhanh thì cũng đi nhanh như thế." Của cải bền vững đến từ từ, như "một đứa con sinh ra từ hiểu biết và mục đích bền bỉ". Gánh nặng làm giàu chỉ nhẹ thôi nếu mình gánh đều đặn năm này qua năm khác.
Kalabab giải thích từng quy luật
Kalabab giải thích từng quy luật.
- Quy luật 1: để dành ít nhất mười phần trăm một cách đều đặn và đầu tư khôn ngoan. Tích lũy càng nhiều thì vàng đến càng dễ, và tiền lời của nó lại sinh thêm lời.
- Quy luật 2: vàng là một người làm việc sẵn lòng, luôn muốn sinh sôi. Cơ hội dùng tiền có lời sẽ tìm đến người có tiền để dành.
- Quy luật 3: vàng bám lấy người chủ thận trọng và bỏ chạy khỏi người cẩu thả. Hãy hỏi những người khôn ngoan trong việc xử lý tiền để giữ được vàng và hưởng phần tăng thêm của nó.
- Quy luật 4: người chủ thiếu kinh nghiệm mà tự tin vào phán đoán của mình trong một ngành không quen sẽ phải trả giá cho sự thiếu kinh nghiệm đó. Hãy đầu tư theo lời khuyên của người giỏi.
- Quy luật 5: những đề nghị viển vông "hấp dẫn như truyện phiêu lưu" hứa hẹn tiền lời như phép màu. Hãy nghe những người khôn ngoan, những người biết rõ rủi ro đằng sau mọi khoản giàu bất ngờ.
Lời kết bên đống lửa. Ngày mai đoàn sẽ tới Babylon; đã thấy ngọn lửa vĩnh cửu trên đỉnh đền thờ thần Bel. Mỗi người sẽ nhận tiền công. Ai dùng một phần số đó để bắt đầu một gia sản theo sự khôn ngoan của Arkad, thì mười năm sau sẽ giàu có và được kính trọng "như con trai của Arkad". Những việc làm khôn ngoan đi theo ta suốt đời; những việc làm dại dột và những cơ hội bỏ lỡ sẽ dằn vặt ta. "Trong sức mạnh của chính những khát khao của bạn có một năng lực kỳ diệu. Hãy dẫn dắt năng lực ấy bằng hiểu biết về năm quy luật của vàng."
Câu hỏi thường gặp
Năm quy luật của vàng là gì?
Vàng tìm đến người để dành không dưới một phần mười. Vàng làm việc cho người chủ biết tìm việc có lời cho nó. Vàng bám lấy người chủ thận trọng nghe lời người khôn ngoan. Vàng tuột khỏi tay người đầu tư vào việc không quen. Vàng bỏ chạy khỏi người ham lời không tưởng.
Nomasir đã mất vàng như thế nào?
Ở Nineveh, cậu bị bạn đồng hành lừa đặt cược vào một cuộc đua ngựa có dàn xếp. Sau đó cậu bỏ vàng mua cửa hàng cùng một chàng trai con nhà giàu, người hứa làm cộng sự rồi biến mất. Cậu phải bán ngựa, nô lệ và áo để có cái ăn.
Vì sao Nomasir mang về ba túi vàng?
Hai túi để trả cho túi vàng cha cho, thêm một túi để trả cho tấm đất sét. Cậu muốn nói rằng mình coi trọng sự khôn ngoan hơn vàng: không có sự khôn ngoan thì vàng mất nhanh, có sự khôn ngoan thì người chưa có vàng cũng có thể có được nó.