Chương 6. Người cho vay vàng ở Babylon

Written By

Rodan được vua thưởng 50 đồng vàng và bị người thân xin chia. Người cho vay Mathon dạy cách giúp người mà không gánh thay họ.

Tóm tắt

Chương 6 là câu chuyện Rodan, thợ làm giáo được vua thưởng 50 đồng vàng, tới xin lời khuyên của Mathon, người cho vay vàng. Qua chuyện con bò và con lừa và những món đồ làm tin trong rương, Mathon dạy cách cho vay thận trọng và giúp người mà không gánh thay họ.

Ý chính

  • Vàng mang theo trách nhiệm.
  • Giúp bạn thì đừng để gánh nặng của bạn đổ lên vai mình.
  • Người vay để làm ra tiền thì trả nhanh.
  • Thà thận trọng một chút còn hơn hối tiếc nhiều.

Áp dụng ngay hôm nay

Trước khi cho ai vay tiền, hỏi họ dùng vào việc gì và lấy gì để trả, rồi chỉ cho vay số bạn chịu mất được.

Năm mươi đồng vàng

Năm mươi đồng vàng từ nhà vua. Rodan là một người thợ làm giáo. Anh thiết kế một kiểu mũi giáo mới cho đội cận vệ của nhà vua và được thưởng 50 đồng vàng, nhiều hơn mọi số vàng anh từng cầm. Chỉ vài ngày sau, người ta vây lấy anh để xin chia phần. Nhất là chị gái anh, người muốn anh cho chồng chị là Araman vay số vàng đó để trở thành thương nhân.

Đi xin lời khuyên chứ không xin tiền. Bối rối, Rodan tới gặp Mathon, một người cho vay vàng và buôn đồ trang sức, vải vóc. Anh tới để xin LỜI KHUYÊN chứ không phải để vay. Mathon thấy thú vị, vì người ta tới gặp ông là để vay vàng trả cho những việc dại dột của họ, chẳng bao giờ để hỏi ý kiến. Ông tiếp Rodan như một vị khách quý.

Vàng mang theo trách nhiệm. Mathon nói rằng vàng mang tới trách nhiệm. Nó làm thay đổi vị trí của mình giữa mọi người, mang theo nỗi sợ mất, cảm giác có sức mạnh để làm điều tốt, và cả những tình huống mà ý tốt lại gây ra rắc rối.

Con bò và con lừa

Chuyện ngụ ngôn người nông dân hiểu tiếng vật. Một người nông dân ở Nineveh hiểu được tiếng của các con vật. Con bò than phiền vì phải kéo cày. Con lừa khuyên nó giả ốm để được nghỉ một ngày. Người nông dân bèn đóng con lừa vào cày thay. Con lừa tức giận, nói với con bò rằng nếu nó còn ốm nữa thì chủ sẽ "gọi người bán thịt tới". Tình bạn của hai con vật chấm dứt từ đó. Bài học: "Nếu bạn muốn giúp bạn mình, hãy giúp theo cách không khiến gánh nặng của bạn ấy đổ lên vai mình."

Cái rương vật làm tin

Cái rương đựng vật làm tin. Mathon có một cái rương bằng da heo màu đỏ, gắn đồ trang trí bằng đồng thau. Từ mỗi người vay, ông giữ lại một món đồ làm tin cho tới khi họ trả xong. Ông chia các khoản vay thành ba loại:

  • An toàn nhất: cho vay dựa trên TÀI SẢN có giá trị cao hơn khoản vay, như đất, đồ trang sức, lạc đà. Nếu người vay không trả thì có thể bán tài sản đó.
  • Dựa vào khả năng KIẾM TIỀN: cho những người lao động trung thực và không gặp tai họa vay. Loại này dựa trên sức làm của con người.
  • Người không có tài sản cũng không có thu nhập chắc chắn: rủi ro, trừ khi có bạn bè đáng tin bảo lãnh.

Câu chuyện đằng sau từng món đồ.

  • Chiếc vòng cổ bằng đồng thau: của một người bạn lấy một người vợ ngoại quốc lộng lẫy, tiêu vàng hoang phí, thề sẽ gượng dậy. Rồi trong một lần cãi nhau, người vợ đâm anh ta và tự trầm mình. Bài học: người đang trong cơn xúc động mạnh không phải là người vay an toàn.
  • Chiếc nhẫn bằng xương bò: của một người nông dân vay tiền sau trận châu chấu, trả xong, rồi lại vay để đi mua giống dê lông dài về dệt thảm đẹp. Người vay để làm ra tiền thì trả nhanh; người vay để chi cho những việc thiếu suy nghĩ thì không.
  • Chiếc vòng tay nạm ngọc: của một người đàn bà lắm lời, vay tiền để con trai hùn vốn với một chủ đoàn buôn. Người đó bỏ rơi cậu bé ở một thành phố xa. Bà không trả tiền thuê vốn, chỉ có lời nói. Bà không chịu nghe lời khuyên, nên Mathon nhận đồ trang sức của bà làm vật bảo đảm.
  • Sợi dây buộc hàng thắt nút: của Nebatur, người buôn lạc đà, một thương nhân khôn ngoan và trung thực mà Mathon sẵn lòng cho vay. Những thương nhân giỏi là tài sản của Babylon.
  • Con bọ hung bằng ngọc lam: của một chàng trai mà cha đã đem đất và đàn gia súc ra cầm cố. Chàng trai quá hăng hái mà chưa chín chắn, làm ăn sụp đổ và giờ chẳng buồn nghĩ tới chuyện trả nợ. "Tuổi trẻ muốn đi đường tắt tới giàu có." Món nợ không có lối ra là một cái hố sâu đầy đau khổ.

Ghi nhớ. Mathon không ngăn người ta vay tiền cho những mục đích khôn ngoan. Chính thành công lớn đầu tiên của ông cũng nhờ vàng đi vay.

Lời khuyên cho Rodan

Ông sẽ xét Araman thế nào. Mathon sẽ hỏi mục đích vay. Araman có biết mua chỗ nào rẻ và bán chỗ nào được giá hợp lý không? Anh ta không biết. Mà dù có biết, anh ta vẫn cần có vật bảo đảm. "Vàng là hàng hóa của người cho vay. Cho vay thì dễ; nếu cho vay thiếu khôn ngoan thì khó lấy lại. Người cho vay khôn ngoan không muốn gánh rủi ro của việc làm ăn mà muốn bảo đảm được trả lại an toàn." Hãy giúp người khác một cách khôn ngoan, kẻo giống con lừa kia, phải gánh thay gánh nặng của họ.

Lời khuyên cho Rodan.

  • Hãy giữ 50 đồng vàng. Những gì mình kiếm được hay được thưởng là của mình, không ai có quyền buộc mình phải đưa ra.
  • Nếu cho vay thì cho vay thận trọng và chia ra nhiều nơi. Mathon không thích vàng nằm yên, nhưng cũng không thích quá nhiều rủi ro.
  • Rodan để dành được mỗi năm 1 đồng vàng (ba năm được 3 đồng, chưa kể tiền thưởng). Như vậy số tiền thưởng của vua bằng 50 năm để dành của anh, không nên đem nó ra thử nghiệm.
  • Mathon gợi ý: hãy nói với chị gái rằng anh sẽ cho Araman vay số tiền để dành một năm (khoảng 1 đồng vàng), nếu Araman mang tới một kế hoạch được Mathon chấp thuận. Như vậy Araman có cơ hội chứng tỏ mình mà không nợ quá sức trả.

Nguyên tắc cho vay của Mathon. Ông chỉ cho vay số vàng dư, thứ vàng cần phải làm việc. Ông không cho vay nếu không tin chắc tiền vốn an toàn và tiền lời được trả đúng hạn. "Hy vọng lớn" của người vay thường là hy vọng hão, vì họ thiếu khả năng hoặc chưa được rèn luyện.

Với vàng của chính Rodan.

  • Điều cần nhất là an toàn. Đừng giao vàng cho ai chỉ vì tình cảm. Hãy tìm cách khác để giúp gia đình. Để người khác làm mất vàng của mình thì cũng chẳng khác gì tự mình phung phí nó.
  • Điều thứ hai là vàng phải sinh lời. Vàng cho vay khôn ngoan có thể tăng gấp đôi trước khi một người về già.
  • Đặt kỳ vọng tiền lời ở mức vừa phải, tránh những kế hoạch của người mơ mộng và những lời hứa lãi cắt cổ.
  • Làm ăn với những người và những cơ sở đã thành công, những nơi mà kinh nghiệm của họ bảo vệ được kho báu của mình.
  • Luôn có sẵn cách lấy vàng về trước khi để nó rời khỏi túi.

Câu khắc dưới nắp rương. Câu này dành cho cả người vay lẫn người cho vay: "Thà thận trọng một chút còn hơn hối tiếc nhiều."

Câu hỏi thường gặp

Chuyện con bò và con lừa dạy điều gì?

Con lừa khuyên con bò giả ốm để khỏi kéo cày, và người nông dân đóng chính con lừa vào cày thay. Con lừa tức giận và tình bạn chấm dứt. Mathon rút ra: nếu muốn giúp bạn, hãy giúp theo cách không khiến gánh nặng của bạn ấy đổ lên vai mình.

Mathon chia các khoản vay thành mấy loại?

Ba loại. An toàn nhất là cho vay dựa trên tài sản có giá trị cao hơn khoản vay, như đất hay trang sức. Thứ hai là dựa vào khả năng kiếm tiền của người lao động trung thực. Thứ ba là người không có tài sản lẫn thu nhập chắc chắn, rủi ro trừ khi có người bảo lãnh.

Mathon khuyên Rodan làm gì với 50 đồng vàng?

Hãy giữ lại, vì số đó bằng 50 năm để dành của Rodan. Nếu muốn giúp anh rể, chỉ cho vay khoảng số tiền để dành một năm, kèm một kế hoạch được Mathon chấp thuận. Với vàng của mình, đặt an toàn lên trước, rồi mới tới sinh lời ở mức vừa phải.