Thiên Học nhi và Vi chính: học, hiếu và trị nước bằng đức

Tóm tắt Luận Ngữ thiên Học nhi và Vi chính: học mà luyện tập, ba lần tự xét, trị nước bằng đức, các chặng đời của Khổng Tử.

Tóm tắt

Thiên Học nhi và Vi chính là hai thiên mở đầu Luận Ngữ. Khổng Tử nói về niềm vui của học, hiếu là gốc của nhân, ba lần tự xét mỗi ngày, rồi trị nước bằng đức như sao Bắc Đẩu, và các chặng đời từ mười lăm tới bảy mươi tuổi.

Ý chính

• Học phải đi cùng luyện tập.
• Hiếu là gốc của nhân.
• Đức hơn hình phạt.
• Biết thì nói biết.

Áp dụng ngay hôm nay

Tối nay tự hỏi ba câu của Tăng Tử về công việc, bạn bè và điều đã học.

Học mà thường xuyên luyện tập

Niềm vui của học. Học mà thường xuyên luyện tập chẳng vui sao; có bạn từ xa tới chẳng mừng sao; người không biết mình mà không giận mới là quân tử. Thiên khép lại bằng ý: đừng lo người không biết mình, hãy lo mình không biết người.

Gốc của nhân. Hữu Tử nói hiếu với cha mẹ và kính với anh là gốc của nhân; lo cái gốc thì đạo tự sinh. Lời khéo, mặt tươi giả tạo hiếm khi có nhân.

Ba lần tự xét. Tăng Tử mỗi ngày tự xét ba điều: làm việc cho người có hết lòng không, với bạn có thành tín không, điều thầy dạy có luyện tập không. Nghèo mà vui, giàu mà trọng lễ thì hơn nghèo không nịnh, giàu không kiêu.

Trị nước bằng đức

Như sao Bắc Đẩu. Trị nước bằng đức giống sao Bắc Đẩu đứng yên mà các sao chầu về. Dùng luật và hình phạt thì dân né tránh và mất liêm sỉ; dùng đức và lễ thì dân biết xấu hổ và tự sửa.

Các chặng đời. Mười lăm tuổi chí ở học, ba mươi tự lập, bốn mươi không nghi hoặc, năm mươi biết mệnh trời, sáu mươi nghe gì cũng thuận, bảy mươi theo lòng muốn mà không vượt khuôn phép.

Biết và học. Ôn cũ mà biết mới thì có thể làm thầy. Quân tử không phải một món đồ chỉ dùng một việc. Học mà không nghĩ thì uổng, nghĩ mà không học thì nguy. Biết thì nói biết, không biết thì nói không biết, thế mới là biết. Thấy việc nghĩa mà không làm là không có dũng.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt thiên Học nhi và thiên Vi chính của Luận Ngữ (Khổng Tử, bản dịch James Legge, Project Gutenberg số 3330 trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Câu mở đầu Luận Ngữ nói gì?

Học mà thường xuyên luyện tập chẳng vui sao; có bạn từ xa tới chẳng mừng sao; người không biết mình mà không giận mới là quân tử. Ba ý này đặt nền cho cả sách: học, bạn bè, và sự bình thản trước việc không được ghi nhận.

Trị nước bằng đức là gì?

Khổng Tử ví người trị nước bằng đức như sao Bắc Đẩu đứng yên mà các sao chầu về. Dùng luật và hình phạt thì dân né tránh và mất liêm sỉ; dùng đức và lễ thì dân biết xấu hổ và tự sửa mình.

Các chặng đời của Khổng Tử là gì?

Mười lăm tuổi chí ở học, ba mươi tự lập, bốn mươi không nghi hoặc, năm mươi biết mệnh trời, sáu mươi nghe gì cũng thuận, bảy mươi theo lòng muốn mà không vượt khuôn phép. Đây là con đường tu dưỡng ông tự kể.