Thiên Công Dã Tràng và Ung dã: nhận xét học trò, biết thích và vui

Tóm tắt Luận Ngữ thiên Công Dã Tràng và Ung dã: lời nói không phải nhân, Nhan Hồi ham học, và người nhân giúp người khác tự lập.

Tóm tắt

Thiên Công Dã Tràng và Ung dã là hai thiên Khổng Tử nhận xét học trò và người đương thời. Ông đề cao Nhan Hồi ham học, chê khéo nói, nhắc học trò đừng tự giới hạn mình, và định nghĩa người nhân là người giúp người khác tự lập.

Ý chính

• Xem việc làm, không chỉ nghe lời.
• Không ngại hỏi người dưới.
• Đừng tự vạch giới hạn.
• Giúp người khác thành đạt.

Áp dụng ngay hôm nay

Nghĩ tới một việc bạn nói mình không đủ sức, rồi làm bước đầu tiên của nó.

Nhận xét về học trò

Lời nói không phải nhân. Khéo nói không phải là nhân, chỉ chuốc oán. Thấy Tể Ngã ngủ ngày, Khổng Tử ví là gỗ mục, và nói từ nay nghe lời còn phải xem việc làm.

Không ngại hỏi người dưới. Khổng Văn Tử được gọi là văn vì chăm, ham học, không ngại hỏi người dưới mình. Tử Cống muốn không làm cho người điều mình không muốn bị làm, thầy nói đó chưa phải điều anh đạt được.

Chí của thầy. Hỏi chí hướng, Khổng Tử nói muốn người già được yên, bạn bè tin cậy, người trẻ được thương. Hiếm ai tự thấy lỗi mình và tự trách mình.

Biết, thích và vui

Nhan Hồi ham học. Chỉ Nhan Hồi thật ham học: không giận lây, không lặp lỗi, nhưng mất sớm. Một giỏ cơm, một bầu nước, ở ngõ hẹp mà vẫn vui.

Tự giới hạn mình. Nhiễm Cầu nói không đủ sức, thầy đáp anh đang tự vạch giới hạn. Biết không bằng thích, thích không bằng vui với nó. Chất và văn cân bằng thì thành quân tử.

Người nhân. Người nhân muốn tự lập thì giúp người khác tự lập, muốn thành đạt thì giúp người khác thành đạt, lấy cái gần mình để hiểu người. Người trí thích nước, người nhân thích núi. Trung dung là đức cao nhất, nay hiếm.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt thiên Công Dã Tràng và thiên Ung dã của Luận Ngữ (Khổng Tử, bản dịch James Legge, Project Gutenberg số 3330 trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao Khổng Tử khen Nhan Hồi?

Vì Nhan Hồi thật ham học: không giận lây sang người khác, không lặp lại lỗi cũ. Sống với một giỏ cơm, một bầu nước ở ngõ hẹp mà vẫn vui. Ông mất sớm, và Khổng Tử nói từ đó không thấy ai ham học như vậy.

Câu biết không bằng thích nghĩa là gì?

Khổng Tử nói biết không bằng thích, thích không bằng vui với nó. Hiểu một điều chưa đủ; phải yêu nó, rồi tới mức thấy niềm vui trong đó, thì việc học và làm mới bền. Đây là ba bậc của người học, từ hiểu biết tới đam mê.

Người nhân là người thế nào?

Người nhân muốn tự lập thì giúp người khác tự lập, muốn thành đạt thì giúp người khác thành đạt, và lấy cái gần mình để hiểu người. Đây là định nghĩa thực hành của nhân trong thiên Ung dã.