Thiên Thuật nhi và Thái Bá: chân dung người thầy, gánh nặng đường xa

Tóm tắt Luận Ngữ thiên Thuật nhi và Thái Bá: chân dung người thầy, học không chán dạy không mỏi, ba người cùng đi, giàu sang, và gánh nặng đường xa.

Tóm tắt

Thiên Thuật nhi và Thái Bá là hai thiên vẽ chân dung Khổng Tử và chí của kẻ sĩ. Ông tự nhận chỉ truyền lại cái cổ, học không chán dạy không mỏi, vui trong cảnh đạm bạc, còn Tăng Tử nói kẻ sĩ gánh nặng mà đường xa.

Ý chính

• Học không chán, dạy không mỏi.
• Ba người cùng đi ắt có thầy.
• Giàu sang bất nghĩa như mây nổi.
• Gánh nhân tới cuối đời.

Áp dụng ngay hôm nay

Hôm nay học một điều từ người bạn không ngờ tới nhất.

Chân dung người thầy

Thuật mà không tác. Khổng Tử tự nói ông truyền lại chứ không sáng tác, tin và yêu cái cổ. Lặng lẽ ghi nhớ, học không chán, dạy không mỏi. Ông lo đức không sửa, học không bàn, nghe điều nghĩa không theo, lỗi không đổi.

Cách dạy. Ai mang lễ mọn tới học ông cũng dạy. Chỉ một góc mà không tự suy ra ba góc kia thì ông không dạy tiếp. Ba người cùng đi, ắt có người là thầy mình.

Niềm vui giản dị. Ăn cơm thô, uống nước lã, co tay làm gối, vui ở trong đó; giàu sang bất nghĩa với ông như mây nổi. Ông không bàn chuyện quái lạ, bạo lực, loạn và thần quỷ. Ông ôn hòa mà nghiêm, uy mà không dữ, cung kính mà thư thái.

Gánh nặng, đường xa

Thận trọng như đi trên băng mỏng. Tăng Tử lúc lâm chung nói ông giữ thân như đi trên băng mỏng. Cung kính, cẩn thận, dũng cảm, thẳng thắn mà thiếu lễ thì đều hỏng.

Gánh nặng đường xa. Kẻ sĩ phải rộng lượng và bền chí, vì gánh nặng mà đường xa: lấy nhân làm gánh, tới chết mới thôi. Khởi lên ở Kinh Thi, đứng vững ở lễ, hoàn thành ở nhạc.

Học như không kịp. Học như sợ không đuổi kịp, lại sợ đánh mất. Nước có đạo mà nghèo hèn là đáng xấu hổ; nước vô đạo mà giàu sang cũng đáng xấu hổ. Nghiêu, Thuấn, Vũ được nhắc như những bậc vua mẫu mực.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt thiên Thuật nhi và thiên Thái Bá của Luận Ngữ (Khổng Tử, bản dịch James Legge, Project Gutenberg số 3330 trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Khổng Tử dạy học thế nào?

Ai mang lễ mọn tới học ông cũng dạy. Nhưng ông chỉ một góc, nếu người học không tự suy ra ba góc kia thì ông không dạy tiếp. Ông nói ba người cùng đi ắt có người là thầy mình, chọn điều tốt mà theo, điều xấu mà sửa.

Khổng Tử nghĩ gì về giàu sang?

Ăn cơm thô, uống nước lã, co tay làm gối mà vẫn vui ở trong đó. Giàu sang có được bằng điều bất nghĩa thì với ông như mây nổi. Giàu sang không xấu, cái xấu là có nó sai cách.

Gánh nặng đường xa là gì?

Tăng Tử nói kẻ sĩ phải rộng lượng và bền chí, vì gánh nặng mà đường xa. Lấy nhân làm gánh của mình chẳng nặng sao; tới chết mới thôi chẳng xa sao. Đây là hình ảnh nổi tiếng về sự tu dưỡng suốt đời.