Thiên Tử Lộ và Hiến vấn: chính danh, học để hoàn thiện mình

Tóm tắt Luận Ngữ thiên Tử Lộ và Hiến vấn: chính danh, hòa mà không đồng, người xưa học cho mình, và biết không thể mà vẫn làm.

Tóm tắt

Thiên Tử Lộ và Hiến vấn là hai thiên về chính danh và tu thân. Khổng Tử nói danh không đúng thì việc không thành, quân tử hòa mà không đồng, người xưa học để sửa mình, và ông được gọi là người biết không thể mà vẫn làm.

Ý chính

• Danh phải đúng với thực.
• Đừng ham lợi nhỏ.
• Hòa mà không đồng.
• Học để sửa mình.

Áp dụng ngay hôm nay

Với một việc bạn đang vội, hỏi mình có đang bỏ việc lớn vì lợi nhỏ không.

Chính danh

Danh phải đúng. Danh không đúng thì lời không thuận, việc không thành, lễ nhạc không hưng, hình phạt không đúng, dân không biết đặt tay chân vào đâu. Thân mình chính thì không ra lệnh người cũng làm.

Đông dân, giàu, rồi dạy. Dân đông thì làm cho giàu, giàu rồi thì dạy. Đừng vội, đừng ham lợi nhỏ; vội thì không tới, ham lợi nhỏ thì việc lớn không thành.

Hòa mà không đồng. Quân tử hòa mà không đồng, tiểu nhân đồng mà không hòa. Cả làng khen chưa chắc tốt, cả làng ghét chưa chắc xấu; tốt nhất là người tốt khen, người xấu ghét. Đưa dân chưa được dạy ra trận là bỏ họ.

Học để hoàn thiện mình

Người xưa học cho mình. Người xưa học để sửa mình, người nay học để người khác thấy. Nghèo mà không oán khó hơn giàu mà không kiêu. Thấy lợi nghĩ tới nghĩa, gặp nguy dám hy sinh, giữ lời hứa cũ.

Lấy thẳng đáp oán. Lấy sự ngay thẳng đáp lại oán, lấy đức đáp lại đức. Đừng lo người không biết mình, hãy lo mình không có tài.

Biết là không được mà vẫn làm. Người gác cửa thành gọi Khổng Tử là người biết không thể mà vẫn làm. Quân tử tu thân để kính, tu thân để người khác yên, tu thân để trăm họ yên.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt thiên Tử Lộ và thiên Hiến vấn của Luận Ngữ (Khổng Tử, bản dịch James Legge, Project Gutenberg số 3330 trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Chính danh là gì?

Danh phải đúng với thực. Khổng Tử nói danh không đúng thì lời không thuận, lời không thuận thì việc không thành, rồi lễ nhạc, hình phạt đều sai, dân không biết đặt tay chân vào đâu. Gọi đúng tên sự việc là bước đầu.

Hòa mà không đồng nghĩa là gì?

Quân tử sống hòa hợp với người khác nhưng không a dua theo họ; tiểu nhân a dua theo nhau nhưng không thật sự hòa hợp. Khổng Tử cũng nói cả làng khen chưa chắc tốt, tốt nhất là người tốt khen và người xấu ghét.

Lấy thẳng đáp oán nghĩa là gì?

Có người hỏi lấy đức đáp oán thì sao. Khổng Tử hỏi lại vậy lấy gì đáp đức, rồi nói lấy sự ngay thẳng đáp oán, lấy đức đáp đức. Đây là cách nhìn công bằng chứ không phải trả thù hay nhẫn nhịn mù quáng.