Thiên Vệ Linh Công và Quý thị: một chữ thứ, ba loại bạn

Tóm tắt Luận Ngữ thiên Vệ Linh Công và Quý thị: một chữ thứ cho cả đời, trách mình nhiều, bạn ích bạn hại, và chín điều cần nghĩ.

Tóm tắt

Thiên Vệ Linh Công và Quý thị là hai thiên về cách sống và chọn bạn. Khổng Tử nói một chữ thứ có thể theo suốt đời, trách mình nhiều trách người ít, có lỗi không sửa mới là lỗi, rồi phân biệt bạn có ích với bạn có hại.

Ý chính

• Điều mình không muốn đừng làm cho người.
• Trách mình nhiều, trách người ít.
• Có lỗi không sửa mới là lỗi.
• Chọn bạn thẳng, thật, hiểu rộng.

Áp dụng ngay hôm nay

Nghĩ tới một lỗi của bạn tuần này và sửa nó trước khi ngày kết thúc.

Một chữ thứ

Quân tử trong cùng khốn. Ở nước Trần, hết lương, Khổng Tử nói quân tử cùng khốn vẫn giữ mình, tiểu nhân cùng khốn thì làm càn. Lời trung tín, việc cẩn trọng thì đi đâu cũng được.

Một chữ cho cả đời. Tử Cống hỏi có một chữ nào theo được suốt đời. Khổng Tử đáp: chữ thứ, điều mình không muốn thì đừng làm cho người. Trách mình nhiều, trách người ít; quân tử tìm ở mình, tiểu nhân tìm ở người.

Dạy không phân biệt. Có lỗi mà không sửa mới là lỗi. Người làm rộng được đạo, không phải đạo làm rộng người. Dạy không phân biệt hạng người. Đứng trước điều nhân, không nhường cả thầy.

Ba loại bạn

Không lo ít mà lo không đều. Khi họ Quý định đánh Chuyên Du, Khổng Tử trách Nhiễm Hữu và Tử Lộ. Ông nói người trị nước không lo ít mà lo không đều, không lo nghèo mà lo không yên; mối lo thật nằm ngay trong nhà.

Bạn ích và bạn hại. Bạn có ích là người thẳng, người thành thật, người hiểu biết rộng. Bạn có hại là người nịnh, người giả dịu dàng, người khéo nói.

Ba điều răn, chín điều nghĩ. Trẻ răn sắc dục, trưởng thành răn tranh đấu, già răn tham lam. Chín điều cần nghĩ: nhìn cho rõ, nghe cho tỏ, nét mặt ôn hòa, dáng vẻ cung kính, lời thành thật, việc cẩn thận, ngờ thì hỏi, giận thì nghĩ hậu quả, thấy lợi nghĩ tới nghĩa.

Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt thiên Vệ Linh Công và thiên Quý thị của Luận Ngữ (Khổng Tử, bản dịch James Legge, Project Gutenberg số 3330 trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Chữ thứ là gì?

Tử Cống hỏi có một chữ nào theo được suốt đời. Khổng Tử đáp chữ thứ: điều mình không muốn thì đừng làm cho người. Đây là nguyên tắc nổi tiếng nhất của Luận Ngữ, gần với quy tắc vàng trong nhiều truyền thống khác.

Bạn ích và bạn hại là ai?

Bạn có ích là người ngay thẳng, người thành thật, người hiểu biết rộng. Bạn có hại là người nịnh hót, người giả vờ dịu dàng mà không thật, và người khéo nói. Khổng Tử khuyên chọn bạn theo phẩm chất chứ không theo sự dễ chịu.

Không lo ít mà lo không đều nghĩa là gì?

Khi họ Quý định đánh một nước nhỏ, Khổng Tử nói người trị nước không lo ít mà lo không đều, không lo nghèo mà lo không yên. Chia đều thì không nghèo, hòa thuận thì không ít, và mối lo thật thường ở ngay trong nhà.