Thiên Dương Hóa và Vi Tử: tính gần tập xa, ẩn sĩ và nhập thế
Tóm tắt Luận Ngữ thiên Dương Hóa và Vi Tử: tính gần tập xa, sáu đức thiếu học, câu về phụ nữ nhìn phê phán, và cuộc gặp ẩn sĩ.
Tóm tắt
Thiên Dương Hóa và Vi Tử là hai thiên về bản tính, việc học và lựa chọn ra đời hay lánh đời. Khổng Tử nói tính người gần nhau, do tập mà xa, đức tốt thiếu học thì thành hỏng. Câu xếp phụ nữ cùng tiểu nhân là quan điểm thời ấy, mình không đồng tình.
Ý chính
- Tính gần, tập xa.
- Đức tốt cần có học.
- Trời không nói mà bốn mùa vẫn chạy.
- Ra đời làm việc nghĩa dù khó thành.
Áp dụng ngay hôm nay
Chọn một thói quen nhỏ muốn đổi và bắt đầu tập nó từ hôm nay.
Tính gần, tập xa
Tính gần nhau. Bản tính người ta gần nhau, do tập quen mà xa nhau. Năm điều làm nên nhân: cung kính, khoan dung, thành tín, cần mẫn, ân huệ.
Sáu đức thiếu học. Ham nhân mà không học thì ngu, ham trí mà không học thì phóng túng, ham tín mà không học thì hại, ham thẳng mà không học thì gắt, ham dũng mà không học thì loạn, ham cứng mà không học thì liều. Trời có nói gì đâu, bốn mùa vẫn vận hành.
Câu về phụ nữ và tiểu nhân. Thiên này có câu xếp phụ nữ cùng tiểu nhân hay người hầu là khó đối xử. Đây là quan điểm của xã hội phụ quyền thời ấy, coi thường phụ nữ; mình không đồng tình và không coi đó là bài học. Tể Ngã muốn rút tang ba năm xuống một năm; tang ba năm là phong tục thời đó.
Ẩn sĩ và người nhập thế
Ra đi khi không được dùng. Tề Cảnh Công nói đã già không dùng được đạo của ông, Khổng Tử bỏ đi. Khi nước Lỗ ba ngày không thiết triều, ông cũng ra đi.
Gặp ẩn sĩ. Tiếp Dư nước Sở hát khuyên ông thôi đi; Trường Thư và Kiệt Nịch ở bến đò bảo hãy lánh đời. Khổng Tử than người không thể sống cùng chim muông; nếu thiên hạ có đạo thì ông đâu cần thay đổi nó. Tử Lộ nói người quân tử ra làm quan để làm điều nghĩa, dù biết đạo khó thành.
Không định sẵn. Ông xếp các ẩn sĩ như Bá Di, Thúc Tề, Liễu Hạ Huệ, và nói mình không định sẵn điều nên hay không nên. Chu Công dặn con đừng đòi một người phải giỏi mọi thứ.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt thiên Dương Hóa và thiên Vi Tử của Luận Ngữ (Khổng Tử, bản dịch James Legge, Project Gutenberg số 3330 trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.
Câu hỏi thường gặp
Tính gần tập xa nghĩa là gì?
Khổng Tử nói bản tính người ta gần nhau, do tập quen mà xa nhau. Sự khác biệt giữa người tốt và người xấu phần lớn do học và thói quen. Vì vậy việc học và môi trường sống có sức nặng lớn.
Câu về phụ nữ và tiểu nhân nên hiểu thế nào?
Câu 17.25 xếp phụ nữ cùng tiểu nhân hay người hầu là khó đối xử. Đây là quan điểm của xã hội phụ quyền thời Khổng Tử, coi thường phụ nữ. Mình ghi lại như một dấu vết lịch sử, không đồng tình và không coi đó là bài học.
Khổng Tử trả lời các ẩn sĩ thế nào?
Các ẩn sĩ khuyên ông lánh đời. Ông than người không thể sống cùng chim muông, nếu thiên hạ có đạo thì đâu cần ông thay đổi. Tử Lộ nói quân tử ra làm việc vì nghĩa, dù biết đạo khó thành.