Thiên Tử Trương và Nghiêu viết: lời học trò, năm điều tốt
Tóm tắt Luận Ngữ thiên Tử Trương và Nghiêu viết: lỗi như nhật thực, học rộng hỏi kỹ, năm điều tốt và bốn điều xấu của người cầm quyền.
Tóm tắt
Thiên Tử Trương và Nghiêu viết là hai thiên khép lại Luận Ngữ. Thiên Tử Trương chủ yếu là lời của học trò về học và sửa lỗi; thiên Nghiêu viết nói về đạo trung từ Nghiêu, Thuấn, năm điều tốt và bốn điều xấu của người cầm quyền.
Ý chính
- Mỗi ngày biết thêm điều mới.
- Lỗi như nhật thực.
- Ban ơn mà không tốn.
- Không dạy mà phạt là tàn ác.
Áp dụng ngay hôm nay
Khi giao việc cho ai hôm nay, nói rõ yêu cầu và thời hạn ngay từ đầu.
Lời của các học trò
Học rộng, hỏi kỹ. Tử Hạ: mỗi ngày biết điều mình chưa biết, mỗi tháng không quên điều mình đã biết là ham học. Học rộng, chí bền, hỏi kỹ, nghĩ gần. Tiểu nhân có lỗi thì che đậy.
Lỗi như nhật thực. Tử Cống nói lỗi của quân tử như nhật thực: ai cũng thấy, sửa rồi ai cũng ngưỡng mộ. Khổng Tử học ở mọi người, không có thầy cố định.
Không ai với tới. Tử Cống ví tường nhà mình cao tới vai, còn tường nhà thầy cao mấy trượng; thầy như mặt trời mặt trăng, lời chê không làm tổn hại. Tăng Tử: làm quan xử án, tìm ra sự thật thì thương xót chứ đừng mừng.
Năm điều tốt, bốn điều xấu
Giữ trung. Vua Nghiêu dặn vua Thuấn giữ đạo trung; dân khốn khổ thì lộc trời dứt. Vua Thang nhận tội về mình. Khoan dung thì được lòng người, thành tín thì được dân tin, cần mẫn thì có công, công bằng thì dân vui.
Năm điều tốt. Ban ơn mà không tốn, khiến dân làm mà không oán, có mong muốn mà không tham, thư thái mà không kiêu, uy nghiêm mà không dữ.
Bốn điều xấu và lời kết. Không dạy mà giết là tàn ác; không răn trước mà đòi kết quả là bạo; lệnh lỏng mà hạn gấp là hại; cho người mà bủn xỉn là thói lại. Không biết mệnh thì không thành quân tử, không biết lễ thì không đứng vững, không hiểu lời thì không biết người.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt thiên Tử Trương và thiên Nghiêu viết của Luận Ngữ (Khổng Tử, bản dịch James Legge, Project Gutenberg số 3330 trên Everand), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách.
Câu hỏi thường gặp
Lỗi như nhật thực nghĩa là gì?
Tử Cống nói lỗi của quân tử như nhật thực: khi mắc lỗi ai cũng thấy, khi sửa rồi ai cũng ngưỡng mộ. Ngược lại, tiểu nhân có lỗi thì che đậy. Đừng giấu lỗi, hãy sửa công khai, vì sửa lỗi làm người ta được tin hơn.
Năm điều tốt của người cầm quyền là gì?
Ban ơn mà không tốn kém, khiến dân làm mà không oán, có mong muốn mà không tham, thư thái mà không kiêu, uy nghiêm mà không dữ. Đây là lời Khổng Tử đáp Tử Trương ở thiên cuối, như bản tóm tắt cách làm người lãnh đạo tốt.
Bốn điều xấu là gì?
Không dạy mà giết là tàn ác; không răn trước mà đòi kết quả là bạo; ra lệnh lỏng lẻo rồi đòi hạn gấp là hại người; đã cho mà còn bủn xỉn là thói của kẻ lại nhỏ. Ý này vẫn đúng với người quản lý hôm nay.