Tóm tắt
Trước khi triết lý có tác dụng, phải dẹp ba kẻ thù: thiếu quyết đoán, nghi ngờ và sợ hãi. Hill gọi tên sáu nỗi sợ cơ bản, từ sợ nghèo tới sợ chết, cùng triệu chứng của từng nỗi sợ. Ông kết sách bằng khoảng 70 câu hỏi tự phân tích và một danh sách dài những lời bào chữa kiểu "giá mà".
Ý chính
- Sáu nỗi sợ: nghèo, bị chỉ trích, ốm đau, mất tình yêu, già và chết.
- Nỗi sợ chỉ là trạng thái tinh thần, và mình kiểm soát được suy nghĩ.
- Thuốc chữa lo âu là thói quen quyết định nhanh và dứt khoát.
- Lời bào chữa không dùng thay tiền được.
Áp dụng ngay hôm nay
Viết ra nỗi sợ lớn nhất đang cản mình, rồi viết ngay dưới nó một quyết định cụ thể mình sẽ làm trong tuần này dù vẫn còn sợ.
Làm sao vượt qua sáu bóng ma của nỗi sợ (How To Outwit The Six Ghosts Of Fear)
Ba kẻ thù cần dọn sạch. Trước khi triết lý này có tác dụng, phải dọn ba kẻ thù: THIẾU QUYẾT ĐOÁN, NGHI NGỜ, SỢ HÃI. Thiếu quyết đoán kết tinh thành nghi ngờ, hai thứ hòa vào nhau thành sợ hãi, thường mà ta không hay biết. Giác quan thứ sáu không làm việc được khi chúng còn đó. Hãy biết tên, thói quen và chỗ ẩn nấp của kẻ thù (thường là trong tiềm thức).
Sáu nỗi sợ cơ bản (theo thứ tự phổ biến): sợ nghèo, sợ bị chỉ trích, sợ ốm đau, sợ mất tình yêu của ai đó, sợ già, sợ chết. Mức độ phổ biến đi theo chu kỳ (khủng hoảng thì sợ nghèo, Thế chiến thứ nhất thì sợ chết, sau chiến tranh thì sợ ốm đau). Nỗi sợ chỉ là trạng thái tinh thần, và kiểm soát được. Bác sĩ chống chọi bệnh tật tốt một phần vì họ không sợ nó. Xung động suy nghĩ (tự nguyện hay không, kể cả những thứ nhặt được từ người khác) đều chuyển thành dạng vật chất tương ứng. Ai cũng có thể mở hay đóng tâm trí trước những "suy nghĩ lang thang"; tạo hóa chỉ cho con người quyền kiểm soát tuyệt đối với đúng một thứ: SUY NGHĨ. Ý nghĩ tập thể về cái nghèo sau năm 1929 đã kết tinh thành cuộc khủng hoảng.
1. Sợ nghèo. Không có thỏa hiệp nào giữa nghèo và giàu; giàu ở đây gồm cả tài chính, tinh thần, trí tuệ và vật chất. Chấp nhận nghèo thì sẽ nghèo; đó là trạng thái tinh thần ta tự khoác lên (không mua được). Nỗi sợ này làm tê liệt lý trí, giết chết trí tưởng tượng, sự tự lực, nhiệt huyết, óc chủ động, sự tập trung, bền bỉ, ý chí, tham vọng, trí nhớ, tình yêu, tình bạn, và gây mất ngủ, giữa sự dư thừa, khi thứ duy nhất cản đường chỉ là thiếu một mục đích rõ ràng. Nó phá hoại nhất và khó chế ngự nhất. Hill truy gốc nó tới khuynh hướng của con người "săn đồng loại về mặt kinh tế", tới cơn cuồng tiền của thời đại, tới nỗi khổ của cái nghèo, và tới những cuộc hôn nhân vì tiền.
Tự phân tích. Hãy làm thẩm phán, bồi thẩm đoàn, công tố viên và bị cáo cùng lúc, hoặc nhờ người hiểu mình chất vấn mình. Phần lớn nói "tôi chẳng sợ gì", nhưng không thật sự tự do.
Triệu chứng của sợ nghèo:
- Thờ ơ (thiếu tham vọng, lười biếng).
- Thiếu quyết đoán (để người khác nghĩ thay mình).
- Nghi ngờ (bào chữa, đố kỵ và chê bai người thành công).
- Lo âu (bới lỗi, tiêu quá tay, ngoại hình luộm thuộm, rượu và chất gây nghiện, bồn chồn).
- Quá thận trọng (chỉ thấy mặt tiêu cực, chờ "đúng thời điểm", "chỉ thấy cái lỗ trên chiếc bánh donut").
- Trì hoãn (bào chữa, thỏa hiệp, "mặc cả với Đời để lấy một xu", lên kế hoạch cho thất bại thay vì đốt cầu).
- Chờ đợi cái nghèo thay vì đòi hỏi sự giàu, và giao du với những người cũng vậy.
"Tiền biết nói". Hill viết về tiền vì hàng triệu người bị tê liệt bởi nỗi sợ nghèo. Ông dẫn đoạn Westbrook Pegler tả tinh thần sa sút của người thất nghiệp, cách tiền trả lại lòng tự trọng, và những mẩu quảng cáo lương thấp đến mức tệ hại (8 đô la một tháng, "tôn giáo nhà nước").
Sợ bị chỉ trích (The Fear Of Criticism)
Nguồn gốc. Hill gắn nỗi sợ này với thói quen của con người biện minh cho việc lấy của người khác bằng cách chê bai họ (kẻ trộm chê nạn nhân, chính khách bôi nhọ đối thủ). Những ví dụ vụn vặt: mũ và chứng hói đầu; thời trang quần áo, kiểu xe hơi thay đổi do nhà sản xuất thúc đẩy; người lớn trong lòng không tin những truyện tôn giáo cổ nhưng ngoài mặt vẫn nói dối; những người dị giáo từng bị thiêu sống. Nó cướp đi óc chủ động, trí tưởng tượng, cá tính và sự tự lực. Cha mẹ làm hại con bằng sự chê bai liên tục (một người bạn thời thơ ấu của Hill bị bảo là sẽ vào tù, và năm 17 tuổi cậu vào trại cải tạo); một lời gợi ý xây dựng tốt hơn lời chê bai.
Triệu chứng: ngượng ngùng (bồn chồn, mắt láo liên); thiếu điềm tĩnh; tính cách yếu (né tránh vấn đề, đồng ý mà không xem xét); mặc cảm tự ti (khoe khoang, dùng chữ to tát, bắt chước); hoang phí ("đua đòi với hàng xóm"); thiếu óc chủ động; thiếu tham vọng (lười, dễ bị lung lay, nói xấu sau lưng, nịnh trước mặt, bỏ cuộc, đa nghi, đổ lỗi).
3. Sợ ốm đau. Nỗi sợ này bắt rễ từ di truyền về thể chất và xã hội, từ nỗi sợ chết và gánh nặng chi phí, và bị những kẻ buôn bán "sức khỏe" thổi phồng. Một bác sĩ ước tính 75% bệnh nhân mắc chứng nghi bệnh; nỗi sợ có thể sinh ra triệu chứng thật; dân bán thuốc bằng sáng chế kiếm lời (tờ Collier's từng mở chiến dịch chống lại họ). Trong đợt dịch cúm thời Thế chiến thứ nhất, thị trưởng New York đề nghị báo chí ngừng giật tít gây hoảng loạn, và dịch lắng xuống trong một tháng. Hill tả một thí nghiệm ám thị: ba người quen lần lượt nói với một người "trông anh ốm quá", và tới người thứ ba thì người đó thường thấy mình ốm thật. Bác sĩ cho bệnh nhân đổi khí hậu là để họ đổi tâm thế. Một bệnh nhân thất tình được "chữa khỏi" khi một cô y tá (theo sắp đặt) tán tỉnh anh; về sau hai người cưới nhau.
Triệu chứng của sợ ốm đau:
- Tự ám thị tiêu cực (tìm triệu chứng, kể chuyện phẫu thuật, thử các mốt và thuốc lang băm).
- Nghi bệnh (chỉ suy nghĩ tích cực mới chữa được).
- Tránh vận động và ra ngoài trời.
- Dễ mắc bệnh (sợ hãi làm giảm sức đề kháng, thường đi đôi với sợ nghèo, như dành dụm tiền chôn cất).
- Tự nuông chiều (giả ốm để được thương, để trốn việc).
- Thiếu điều độ (dùng thuốc và rượu để át cơn đau).
- Đọc quảng cáo thuốc và đọc về bệnh tật.
4. Sợ mất tình yêu. Hill truy nỗi sợ này tới thói đa thê của con người, hay "cướp" bạn đời của nhau. Đây là nỗi sợ đau đớn nhất, có thể gây điên loạn, và theo sách thì phụ nữ dễ mắc hơn. Triệu chứng: ghen tuông (nghi ngờ vô cớ, buộc tội bạn đời), bới lỗi, cờ bạc hay tiêu quá tay để "mua" tình yêu hoặc để tỏ ra sung túc, mất ngủ, bồn chồn, ý chí yếu, nóng nảy.
5. Sợ già. Nỗi sợ này sinh từ sợ nghèo, sợ ốm, sợ mất tự do, sợ mất sức hấp dẫn giới tính và từ những lời giảng về hỏa ngục. Triệu chứng: chậm lại và tự ti quanh tuổi 40 (trong khi thật ra 40 tới 60 là những năm hữu ích nhất); xin lỗi vì mình "già"; tự giết óc chủ động vì nghĩ mình quá già; ăn mặc, cư xử trẻ hơn tuổi để có vẻ trẻ (thành lố bịch).
6. Sợ chết. Phần lớn nỗi sợ này đến từ sự cuồng tín tôn giáo và những kẻ bịp bợm bán "vé lên thiên đàng" (Hill dẫn cuốn "A Catalogue of the Gods" liệt kê 30.000 vị thần). Nhà thương điên có những người hóa điên vì nó, còn khoa học đang giải phóng con người. Cách chữa của Hill: cái chết rồi sẽ tới, hãy chấp nhận nó; vật chất và năng lượng không thể bị hủy diệt, sự sống là năng lượng, nên cái chết là một sự chuyển tiếp, hoặc tệ nhất là giấc ngủ yên bình, chẳng có gì đáng sợ. Triệu chứng là nghĩ về cái chết thay vì về cuộc sống (do thiếu mục đích, thiếu việc làm). Liều thuốc lớn nhất là khát khao cháy bỏng muốn đạt thành tựu bằng dịch vụ hữu ích. Nguyên nhân gồm ốm đau, nghèo khó, không có việc làm, thất vọng trong tình yêu, điên loạn, cuồng tín tôn giáo.
Lão Lo Âu (Old Man Worry)
Lo âu là sợ hãi kéo dài. Lo âu là nỗi sợ kéo dài do thiếu quyết đoán gây ra; một tâm trí chưa định thì bất lực. Trong Khủng hoảng, cả thế giới nhiễm "dịch Sợ và bệnh Lo" (Fearenza và Worryitis). Liều thuốc duy nhất là thói quen QUYẾT ĐỊNH nhanh và dứt khoát; một khi đã quyết hướng hành động, ta không lo nữa. Hill kể ông phỏng vấn một người hai giờ trước khi bị tử hình: người ấy bình thản, ăn ngon lành, vì đã quyết định chấp nhận số phận.
Mỗi nỗi sợ một quyết định. Chấp nhận cái chết là điều không tránh được. Sống không lo âu với bất kỳ số của cải nào mình tích lũy được. Không bận tâm người khác nghĩ gì. Đón nhận tuổi già như phúc lành của sự khôn ngoan. Quên đi các triệu chứng. Sẵn lòng sống thiếu tình yêu nếu cần. Và ra một quyết định chung: không gì đáng để trả giá bằng lo âu.
Nỗi sợ lây lan. Nỗi sợ lây qua rung động suy nghĩ: chó, ngựa, thậm chí ong cũng cảm nhận được, và thần giao cách cảm là có thật. Thả ra suy nghĩ tiêu cực hại bạn theo ba cách: làm hỏng tưởng tượng sáng tạo, tạo nên một tính cách tiêu cực đẩy người khác ra xa, và cấy chính những suy nghĩ đó vào tiềm thức của bạn thành một phần tính cách. Bạn làm chủ số phận đúng tới mức bạn kiểm soát được suy nghĩ của mình.
Xưởng của quỷ: cái ác cơ bản thứ bảy. Đó là sự dễ bị ảnh hưởng tiêu cực, ăn sâu và thường gây hại chết người hơn cả sáu nỗi sợ. Người giàu đề phòng nó, người nghèo thì không bao giờ. Nó lọt vào qua lời nói có ý tốt của họ hàng, hoặc từ chính thái độ của bạn. Cách tự vệ: dùng ý chí để xây sức đề kháng; nhận ra rằng tự nhiên bạn lười, thờ ơ, và dễ nghe theo những gợi ý hợp với điểm yếu của mình cũng như với cả sáu nỗi sợ, rồi xây những thói quen ngược lại; đóng tâm trí trước những người làm bạn chán nản, nản lòng; dọn sạch tủ thuốc và thôi chiều chuộng những bệnh tưởng tượng; chủ động tìm những người thúc bạn tự nghĩ và tự làm; và đừng CHỜ ĐỢI rắc rối.
Câu hỏi tự phân tích (Self-Analysis Test Questions)
Khoảng 70 câu hỏi. Hãy trả lời to (mất khoảng một ngày), và xem lại mỗi tuần trong nhiều tháng. Các câu hỏi xoay quanh: có hay than phiền, bới lỗi không; có hay mắc lỗi không; có mỉa mai không; có tránh né người khác không; có tự thương thân không; có đố kỵ không; bạn nghĩ về thành công nhiều hơn hay về thất bại nhiều hơn; bạn đang tự tin lên hay kém đi; có học từ sai lầm không; ai ảnh hưởng tới bạn; có chịu đựng những điều tiêu cực tránh được không; đã có mục đích chính rõ ràng và kế hoạch chưa; sáu nỗi sợ; bạn có tự che chắn khỏi điều tiêu cực không; có dùng tự kỷ ám thị không; có để người khác nghĩ thay không; thời gian dành cho làm việc, ngủ, chơi, học và phí hoài; ai khích lệ, ai cảnh báo, ai làm bạn nản, ai giúp bạn; nỗi lo lớn nhất là gì; có nhận lời khuyên không ai hỏi mà không phân tích không; bạn khao khát gì nhất và dành bao nhiêu thời gian mỗi ngày cho nó; có làm xong việc đã bắt đầu không; có bị lóa mắt bởi chức danh, bằng cấp, của cải không; ai là người vĩ đại nhất còn sống và họ hơn bạn ở điểm nào; "chim cùng lông thì bay cùng đàn", vậy bạn bè nói gì về bạn; và liệu một "người bạn" có thể là kẻ thù tồi tệ nhất của bạn không.
Gia sản tinh thần. Kết luận của phần này: thứ duy nhất bạn kiểm soát tuyệt đối là suy nghĩ của mình, "gia sản tinh thần" của bạn, và không có luật nào bảo vệ bạn khỏi những ám thị tiêu cực. Những người tiêu cực từng bảo Edison (máy ghi âm), F. W. Woolworth (cửa hàng năm và mười xu, gia tài trên 100 triệu đô la), Washington (đánh bại quân Anh) và Ford (chiếc xe mẫu ở Detroit: "Tôi sẽ phủ khắp trái đất bằng những chiếc xe đáng tin cậy") rằng họ sẽ thất bại, và cả bốn đều phớt lờ. Ford có một tâm trí và ông kiểm soát nó. Kiểm soát tâm trí đến từ kỷ luật bản thân, thói quen, và giữ cho nó bận rộn với một mục đích và kế hoạch rõ ràng.
"Năm mươi bảy" lời bào chữa nổi tiếng ("Fifty-Seven" Famous Alibis)
Lời bào chữa không đổi được ra tiền. Người không thành công biết mọi lý do thất bại và có những lời bào chữa kín kẽ, nhưng "lời bào chữa không dùng thay tiền được". Hill đưa ra một danh sách dài kiểu "GIÁ MÀ TÔI...": giá mà tôi không vướng vợ con, có người đỡ đầu, có tiền, có học, có việc, có sức khỏe, có thời gian, gặp thời, trẻ hơn, sinh ra giàu, gặp đúng người, có tài, dám khẳng định mình, có doanh nghiệp riêng, và nhiều nữa. Chữ "giá mà" lớn nhất: "GIÁ MÀ tôi có can đảm nhìn rõ con người thật của mình", vì khi đó tôi sẽ tìm ra chỗ sai và sửa nó. Người ta bênh vực lời bào chữa của mình vì chính họ tạo ra nó (đứa con của trí tưởng tượng). Hill dẫn Plato: chiến thắng đầu tiên và đẹp nhất là chiến thắng chính mình; và Elbert Hubbard: thời gian dành cho bào chữa đủ để chữa khỏi điểm yếu.
Lời kết. Cuộc đời là một bàn cờ và Thời gian là đối thủ của bạn; đừng chần chừ. "Chiếc chìa khóa chủ" là đặc quyền tạo ra trong tâm trí mình một KHÁT KHAO CHÁY BỎNG với một dạng của cải cụ thể. Dùng nó không bị phạt gì, không dùng thì cái giá là thất bại; phần thưởng là chiến thắng bản thân và khiến Đời trả đúng cái giá bạn đòi. Sách khép lại bằng câu của Emerson, "Nếu chúng ta có duyên, chúng ta sẽ gặp nhau", và Hill thêm: "Nếu chúng ta có duyên, chúng ta đã gặp nhau qua những trang sách này".