Tiểu luận Bất tuân dân sự: làm người trước, làm dân sau. Thoreau từ chối đóng thuế cho nhà nước dung túng nô lệ và kể một đêm trong tù.
Tóm tắt
Về bổn phận bất tuân dân sự là tiểu luận in cuối sách. Thoreau cho rằng lương tâm phải đứng trên đa số, và người công chính không được tiếp tay cho bất công. Ông từ chối đóng thuế thân cho nhà nước dung túng chế độ nô lệ và cuộc chiến với Mexico, kể một đêm trong tù, và hình dung một nhà nước tôn trọng cá nhân.
Ý chính
- Làm người trước, làm dân sau.
- Không phải xóa mọi điều sai, nhưng không được ủng hộ nó.
- Người đúng hơn hàng xóm đã là đa số của một người.
- Nhà nước tự do khi coi cá nhân là nguồn quyền lực.
Áp dụng ngay hôm nay
Nghĩ về một việc bạn đang ủng hộ chỉ vì mọi người đều làm. Hỏi mình lương tâm nói gì về nó.
Lương tâm trên đa số
Chính phủ tốt nhất là cai trị ít nhất. Thoreau đồng ý chính phủ tốt nhất là chính phủ cai trị ít nhất, và mong một ngày nó không cần cai trị. Chính phủ chỉ là phương tiện, thường là phương tiện dở. Ông không đòi bỏ chính phủ, mà đòi ngay một chính phủ tốt hơn.
Làm người trước, làm dân sau. Đa số cai trị vì họ mạnh nhất, không phải vì họ đúng. Công dân không được giao lương tâm cho nhà làm luật. "Ta nên làm người trước, làm dân sau." Tôn trọng lẽ phải hơn tôn trọng luật.
Người lính như pháo đài di động. Sự tôn trọng luật quá mức biến người tốt thành tay sai của bất công, như người lính đi đánh trận trái với lương tâm. Phần đông phục vụ nhà nước như cỗ máy bằng thân thể. Rất ít người phục vụ bằng lương tâm, và họ thường bị coi là kẻ thù.
Trả lại tấm ván. Nếu lỡ lấy tấm ván của người sắp chết đuối, phải trả lại dù chính mình chết đuối. Cũng vậy, đất nước phải thôi giữ nô lệ và thôi đánh Mexico dù phải trả giá. Có 999 người bảo trợ đức hạnh cho một người có đức hạnh.
Một đêm trong tù
Bỏ phiếu bằng cả con người. Bỏ phiếu chỉ là một trò chơi có màu đạo đức. Không phải ai cũng có bổn phận xóa mọi điều sai, nhưng có bổn phận không ủng hộ nó. Người đúng hơn hàng xóm đã là đa số của một người. "Hãy bỏ phiếu bằng cả ảnh hưởng của mình, không chỉ bằng mảnh giấy."
Nơi xứng đáng cho người công chính. Dưới một chính phủ giam người bất công, chỗ của người công chính là nhà tù. Nếu nghìn người từ chối đóng thuế năm nay, đó là một cuộc cách mạng ôn hòa. Với người thu thuế hỏi phải làm gì, ông đáp: hãy từ chức.
Đêm trong tù. Ông sáu năm không đóng thuế thân và bị giam một đêm. Nhìn bức tường đá dày, ông thấy nhà nước ngớ ngẩn khi chỉ đối xử với ông như xương thịt. Ý nghĩ của ông vẫn đi theo họ ra ngoài. Có người can thiệp đóng thuế. Ra tù, ông đi lấy giày, dẫn nhóm hái việt quất lên đồi, nơi không thấy nhà nước đâu.
Một nhà nước tự do hơn. Ông vẫn đóng thuế đường và ủng hộ trường học, chỉ rút lòng trung thành. Sẽ không có nhà nước thật sự tự do cho tới khi nó coi cá nhân là quyền lực cao hơn, độc lập, nơi quyền của chính nó bắt nguồn. Ông hình dung một nhà nước công bằng với mọi người, chưa từng thấy ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Bất tuân dân sự nghĩa là gì?
Là từ chối một cách ôn hòa việc tiếp tay cho luật hay chính sách bất công, và chấp nhận hình phạt. Thoreau từ chối đóng thuế thân vì nhà nước dung túng chế độ nô lệ và cuộc chiến với Mexico. Ông nói nếu nghìn người cùng làm, đó là cách mạng ôn hòa.
Đêm trong tù của Thoreau ra sao?
Ông sáu năm không đóng thuế thân và bị giam một đêm. Ông thấy nhà nước ngớ ngẩn vì chỉ giam được thân thể, còn ý nghĩ vẫn tự do. Có người can thiệp đóng thuế, sáng hôm sau ông ra tù, đi lấy giày và dẫn nhóm hái việt quất.
Thoreau có chống mọi chính phủ không?
Không. Ông nói không đòi bỏ chính phủ mà đòi ngay một chính phủ tốt hơn. Ông vẫn đóng thuế đường và ủng hộ trường học, chỉ rút lòng trung thành. Ông mong một nhà nước coi cá nhân là nguồn quyền lực của chính nó.
