Người Mình Tin Nhất Là Người Mình Chọn Sai Nhất
Mình không thích kể câu chuyện này lắm. Không phải vì nó quá cũ hay vì mình đã hoàn toàn vượt qua rồi — mà vì nó vẫn còn hơi khó chịu mỗi lần nhớ lại, cái cảm giác của một người biết rõ mình đã sai từ đầu nhưng cứ tự nhủ "chưa chắc, cứ chờ thêm." Khi mua tiệm Zen ở Durham vào đầu năm 2024, mình đang ở vào tình huống quen thuộc của người vừa mở rộng quá nhanh: tiệm Deluxe ở Cary chưa đủ ổn định để mình rời mắt lâu, nhưng Zen cần người quản lý tại chỗ ngay lập tức. Mình đã tìm được người đó — hoặc ít nhất mình nghĩ vậy vào thời điểm đó.
Chị ấy là người quen, được giới thiệu qua một người bạn mà mình tin. Nhìn vào hồ sơ thì ổn: hơn mười năm trong nghề nails, từng quản lý nhân viên, nói chuyện rõ ràng và tự tin, hiểu cách tiếp cận khách hàng. Mình phỏng vấn một lần duy nhất, cảm thấy ổn trong bụng, rồi đưa ra quyết định sau ba ngày. Không gọi tham khảo. Không thử việc ngắn hạn. Không viết ra kỳ vọng cụ thể thành văn bản để cả hai cùng ký. Nhìn lại bây giờ thì đó là ba cái "không" liên tiếp — và mình đã trả giá cho đủ cả ba.
Khi Mình Nhường Quyền Kiểm Soát Quá Sớm
Tháng đầu tiên mọi thứ trôi qua ổn, ít nhất là theo những gì mình quan sát được từ xa. Nhưng sang tháng thứ hai thì bắt đầu có tín hiệu nhỏ. Mình nghe một số kỹ thuật viên tại Zen phàn nàn về cách chị ấy phân lịch làm việc — có vẻ không đều, một số người cảm thấy bị bất công trong việc nhận khách. Mình hỏi, chị ấy giải thích, nghe có lý, mình tin và bỏ qua. Đến tháng thứ tư, một kỹ thuật viên giỏi xin nghỉ. Cô ấy không nói nhiều, chỉ nói muốn thay đổi môi trường. Mình cũng không hỏi thêm — đó là sai lầm thứ hai trong cùng một chuỗi. Đến tháng thứ sáu, thêm một người nữa ra đi. Lúc đó thì mình không còn tự nói "chưa chắc" được nữa.
Điều đau không phải là hai người đó nghỉ việc. Điều đau là mình đã biết có vấn đề từ tháng thứ hai nhưng lại chọn không làm gì. Không phải vì thiếu thời gian. Không phải vì thiếu bằng chứng. Mà vì mình ngại — ngại đối đầu với người được giới thiệu bởi bạn bè, ngại mang tiếng là khó tính, và sâu hơn nữa là ngại phải thừa nhận rằng mình đã chọn sai người ngay từ buổi phỏng vấn đầu tiên đó. Cái ngại đó đã biến thành chi phí thực sự: không phải chi phí lương hay vận hành, mà là mất người có tay nghề tốt, mất vài tháng đà tăng trưởng trong năm đầu tiên Zen hoạt động dưới tay mình, và mất cả một phần niềm tin của những nhân viên cũ khi họ nhìn thấy mình không xử lý kịp thời.
Mình không sợ sai lầm bằng mình sợ khoảng thời gian giữa lúc biết mình sai và lúc chịu thừa nhận điều đó — vì chính khoảng thời gian đó mới là thứ gây thiệt hại thật sự.
Nếu Quay Lại Ngày Hôm Đó
Mình sẽ gọi tham khảo — không phải người do ứng viên đề xuất, mà tự mình tìm cách liên lạc với người từng làm việc trực tiếp với họ trong môi trường tương tự. Mình sẽ đặt ra ba mươi ngày thử việc với tiêu chí đánh giá cụ thể, viết rõ ra giấy, không mơ hồ theo kiểu "xem sao rồi tính." Và quan trọng hơn, mình sẽ hỏi nhân viên hiện tại của tiệm sớm hơn nhiều — không phải chờ đến khi người ta bắt đầu nộp đơn xin nghỉ mới ngồi lại lắng nghe. Phản hồi từ người làm việc cạnh quản lý mỗi ngày thường trung thực và chính xác hơn bất cứ cuộc phỏng vấn nào mình có thể ngồi lại thực hiện trong một buổi chiều.
Nu Skin hồi trước đã dạy mình đừng nhìn xuống người khác chỉ vì hoàn cảnh của họ. Câu chuyện ở Zen này dạy mình điều gần như ngược lại: đừng tin người chỉ vì hoàn cảnh giới thiệu họ đến với mình. Người quen giới thiệu không phải bảo lãnh. Cảm giác "ổn trong bụng" sau một buổi phỏng vấn không phải năng lực quản lý thực tế. Và cái khó chịu khi phải đối mặt sớm — dù lúc đó cảm thấy nặng nề và ngại ngùng — bao giờ cũng nhẹ hơn nhiều so với cái giá phải trả khi cứ nán lại chờ đợi thêm. Bài học đó mình mang từ tiệm Zen ở Durham về tiệm Deluxe ở Cary, và chắc sẽ còn mang theo lâu hơn nhiều so với những gì mình nghĩ khi ngồi viết bài này.
