Bài diễn thuyết nổi tiếng của Conwell: chuyện Ali Hafed bỏ nhà đi tìm kim cương, làm giàu ngay thẳng là bổn phận, và cơ hội nằm ngay quanh mình.
Tóm tắt
Bài diễn thuyết là phần chính của sách, được Conwell nói hơn 5.000 lần. Từ chuyện Ali Hafed bán trang trại đi tìm kim cương trong khi mỏ kim cương nằm ngay dưới suối nhà mình, ông nói cơ hội làm giàu ngay thẳng luôn ở gần, chỉ cần biết người quanh mình cần gì.
Ý chính
- Của cải thường nằm ngay nơi mình đang sống, mình chỉ nhìn vượt qua nó.
- Làm giàu ngay thẳng là bổn phận, và lòng yêu tiền mới là gốc của điều ác.
- Không cần vốn lớn, cần biết người ta cần gì.
- Sự vĩ đại là làm việc lớn bằng phương tiện nhỏ, bắt đầu từ chỗ mình đứng.
Áp dụng ngay hôm nay
Đi một vòng bốn dãy phố quanh nơi bạn làm việc hoặc hỏi ba người quen, ghi ra ba thứ họ cần mà chưa ai đáp ứng tốt.
Cách Conwell chuẩn bị mỗi buổi nói
Tới sớm và hỏi chuyện. Conwell kể cách ông làm: tới thị trấn sớm, nói chuyện với ông trưởng bưu điện, thợ cắt tóc, chủ khách sạn, hiệu trưởng, các mục sư, ghé xưởng và cửa hàng, tìm hiểu lịch sử địa phương và những việc thị trấn chưa làm được. Rồi ông chỉnh bài nói cho hợp nơi ấy.
Một ý không đổi. Dù chỉnh chi tiết, ý chính vẫn giữ nguyên: ai ở đất nước này cũng có thể làm nên nhiều hơn ngay trong môi trường của mình, bằng tay nghề, sức lực và bạn bè của chính mình. Tiền thu từ bài nói đã giúp 1.674 chàng trai học xong đại học.
Chuyện người nông dân Ali Hafed
Người giàu vì biết đủ. Một người dẫn đường Ả Rập trên sông Tigris kể cho Conwell chuyện Ali Hafed, người Ba Tư sống gần sông Indus. Ông có trang trại lớn, vườn cây, ruộng lúa, tiền cho vay lấy lãi. Ông bằng lòng vì giàu, và giàu vì biết bằng lòng.
Một giọt nắng đông lại. Một vị sư kể cho ông chuyện thế giới được tạo ra, từ sương mù thành quả cầu lửa, rồi đá hoa cương, đồng, bạc, vàng và cuối cùng là kim cương, "một giọt nắng đông lại". Có một mỏ kim cương thì con cái ông có thể ngồi trên ngai vua.
Nghèo vì không biết đủ. Đêm ấy Ali Hafed thành người nghèo, không phải vì mất gì mà vì không còn bằng lòng. Ông bán trang trại, gửi gia đình cho hàng xóm, đi tìm kim cương qua núi Mặt Trăng, Palestine, châu Âu. Cuối cùng ông rách rưới, nhảy xuống biển ở Barcelona.
Kim cương dưới con suối nhà mình. Người mua trang trại dắt lạc đà ra uống nước ở con suối trong vườn và thấy một tia sáng trong cát trắng: một hòn đá đen có ánh cầu vồng. Ông để nó trên bệ lò sưởi. Vị sư cũ ghé qua và nhận ra đó là kim cương. Đào khu vườn ấy, người ta tìm ra mỏ Golconda, nơi có viên Kohinoor và viên Orloff. Nếu Ali Hafed ở nhà mà đào, ông đã có "những cánh đồng kim cương".
Những người bỏ của báu ngay dưới chân
Trang trại ở California. Năm 1847, một chủ trại ở California bán đất cho Đại tá Sutter để đi tìm vàng. Con gái Sutter thấy vụn vàng trong cát ở mương dẫn nước cối xay. Mấy mẫu đất ấy cho ra 38 triệu đô la, và một người chủ một phần ba thu 120 đô la vàng mỗi mười lăm phút.
Tấm ván qua suối ở Pennsylvania. Một nông dân Pennsylvania học về dầu mỏ rất kỹ, rồi bán trang trại giá 833 đô la để đi làm cho người anh họ buôn dầu. Người mua thấy tấm ván người chủ cũ đặt chéo con suối, suốt 23 năm dùng để gạt lớp váng đen trôi trên nước. Lớp váng ấy là dầu thô, về sau đem lại cho bang trị giá 100 triệu, rồi hàng tỷ đô la. Conwell rút ra: chỉ người khờ mới bỏ việc này khi chưa có việc khác.
Khối bạc ở cổng nhà Charlie. Charlie, kỹ sư mỏ học ở Yale, được tăng lương từ 15 lên 45 đô la một tuần và được mời làm giáo sư, nhưng vẫn cùng mẹ góa đi Wisconsin tìm đồng. Người mua lại ngôi nhà tìm thấy một khối bạc tự nhiên vuông 8 inch trong bức tường đá cạnh cổng, chỗ vị giáo sư khoáng vật học từng ngồi lên. Mẹ Charlie từng nói vui cũng bằng giàu, Charlie đáp muốn vừa giàu vừa vui. Conwell thừa nhận ai trong chúng ta cũng lặp lại sai lầm ấy.
Ngay nơi mình đang sống. Ý chính của bài: "Bạn có những cánh đồng kim cương ngay ở Philadelphia, nơi bạn đang sống." Ông nhắc kim cương từng được tìm thấy cả ở North Carolina, nghĩa là ở đâu cũng có thể có. Theo ông, chưa lúc nào người nghèo không vốn có nhiều cơ hội làm giàu nhanh mà ngay thẳng như lúc này.
Làm giàu ngay thẳng là bổn phận
Bổn phận làm giàu. Conwell nói thẳng: làm giàu là bổn phận của bạn, và kiếm tiền ngay thẳng cũng là một cách rao giảng. Ông cho rằng 98 trên 100 người giàu ở Mỹ là người ngay thẳng, vì vậy họ mới được tin, còn báo chí hay phóng đại vài triệu phú bất lương hiếm hoi. Theo ông, người có nhà riêng thường ngay thẳng và tiết kiệm hơn.
Tiền là sức mạnh. Tiền in Kinh Thánh, xây nhà thờ, gửi người đi truyền giáo, trả lương mục sư. Conwell bác bỏ ý cho rằng muốn sống đạo thì phải nghèo. Ông thương người thật sự không tự lo được, nhưng cho rằng ít người nghèo mà không do lỗi của mình hay của người khác. Ông nói nghèo là sai. Tình yêu cao hơn tiền, nhưng người đang yêu mà có đủ tiền thì càng may.
Yêu tiền mới là gốc của ác. Một sinh viên dẫn câu "tiền là gốc của mọi điều ác". Conwell sửa: câu đúng là "lòng yêu tiền". Yêu tiền là thờ thần tượng, như kẻ keo kiệt ôm chặt đồng đô la tới mức con đại bàng in trên đó phải kêu lên. Ông cũng chê người đàn ông cảm ơn Chúa vì mình thuộc "những người nghèo của Chúa" trong khi vợ đi làm kiếm tiền.
Tìm cơ hội ngay quanh mình
Hai mươi năm được 1.000 đô la. Một chủ tiệm kể với Conwell rằng hai mươi năm ông chỉ kiếm được 1.000 đô la. Conwell bảo hãy đo giá trị của mình bằng số mình nhận được. Ông khuyên đi hỏi bốn dãy phố quanh tiệm, ghi ra người ta cần gì, rồi tính xem có lời bao nhiêu.
Ba con dao nhíp. Ở tiệm tạp hóa của cha Conwell ngày xưa, ba người khách hỏi mua dao nhíp mà tiệm không có. Bài học: đạo và thành công trong làm ăn chung một nền. Hãy đáp đúng cái người ta cần và lấy lời vừa phải. Bán dưới giá vốn là sai. Hãy bán sao cho người mua cũng được lợi như mình, sống và để người khác sống.
Hiểu người hàng xóm. Đừng đợi tới già mới hưởng đời và giúp người. Một đồng đô la gian là những đêm mất ngủ. Hãy biết người quanh mình từ đâu tới, gia đình ra sao, đi nhà thờ nào, cần gì. Không quan tâm tới họ là bỏ lỡ của cải.
Vốn không phải là chìa khóa
Thừa kế là lời nguyền. Conwell cho rằng để lại tiền cho con là lời nguyền. Hãy để lại học vấn, nhân cách, bạn bè và một cái tên đáng trọng. Ông nói mình thương con nhà giàu. Theo số liệu ông dẫn ở Massachusetts, chưa tới 1 trên 17 người con của người giàu chết đi vẫn còn giàu.
Ngôi nhà tự tay kiếm được. Ông tả chàng trai tự kiếm ra ngôi nhà đầu tiên và nói với vợ rằng chính anh làm ra nó và chia với em. Ông kể con trai ông Vanderbilt từ chối tiền của cha, đi làm trên phà với lương 3 đô la một tuần. Ông cũng kể cậu con triệu phú nói ngọng ở thác Niagara không tự xách nổi mấy tờ giấy và phong bì. Thứ cần là óc phán đoán thông thường, không phải đồng xu bằng đồng.
Biết người ta cần gì
A.T. Stewart và 62,5 xu. A.T. Stewart khởi nghiệp với 1,5 đô la, mất 87,5 xu vì mua kim chỉ không ai cần. Ông đi từng nhà hỏi người ta muốn gì, rồi bỏ 62,5 xu còn lại vào đúng thứ ấy. Về sau tài sản ông khoảng 40 triệu đô la. Bí quyết là biết trước người ta cần gì.
Ở đâu không quan trọng bằng mình là ai. Conwell dẫn một nghiên cứu năm 1889: trong 107 triệu phú ở New York, chỉ 7 người làm giàu ở New York, còn 67 người xuất thân từ thị trấn dưới 3.500 dân. Ông kết luận ở đâu không quan trọng bằng mình là ai.
Astor ngồi ghế công viên. John Jacob Astor siết nợ một tiệm mũ đang lỗ, rồi hùn với chủ cũ mà không bỏ thêm vốn. Ông ra ngồi ghế công viên nhìn mũ của các bà đi qua, ghi lại kiểu nào được ưa, rồi bảo tiệm bày đúng những kiểu đó. Khách đổ về. Conwell nói thêm rằng khi các tập đoàn độc quyền bị chia nhỏ, người sản xuất nhỏ có thể khởi nghiệp mà không cần vốn.
Hỏi ngay người trong nhà
Đồ chơi Hingham. Một người thợ mộc thất nghiệp ở Hingham, Massachusetts, đẽo một sợi xích gỗ cho con, rồi hỏi con gái Mary muốn đồ chơi gì. Từ đó ra đời đồ chơi Hingham nổi tiếng, theo Conwell dẫn sách Frenzied Finance của Lawson, khoảng 100 triệu đô la trong 34 năm.
Chiếc nút bấm. Ở New Britain, Connecticut, một người phụ nữ bị chồng chế giễu khi loay hoay với nút cổ áo. Bà nghĩ ra chiếc nút bấm và nay đi qua đại dương bằng tàu hơi nước của riêng mình. Conwell nói: của cải ở quá gần bạn, bạn đang nhìn vượt qua nó.
Những nhà phát minh là phụ nữ. Conwell kể nhiều phát minh ông gán cho phụ nữ: khung dệt Jacquard với bà Jacquard, máy tỉa hạt bông với bà Greene trước Whitney, máy may khi vợ Elias Howe làm trong hai giờ sau mười bốn năm chồng loay hoay, máy gặt với một phụ nữ West Virginia đóng kéo lên tấm ván. Nhà phát minh lớn là những người hàng xóm bình thường, có óc phán đoán. Tướng Garfield với người hàng xóm chỉ là anh "Jim".
Lincoln và sự vĩ đại thật
Ở cửa Nhà Trắng. Conwell tới Nhà Trắng xin tha cho một người lính bị kết án tử. Đứng ở cửa, ông sợ hơn cả lúc ở trận Antietam. Lincoln không ngẩng lên cho tới khi xong đống giấy tờ. Quy tắc của Lincoln là việc gì phải làm thì dồn hết tâm trí vào đó cho tới khi xong.
Người hàng xóm tên Abe. Lincoln hứa sẽ không ký lệnh xử bắn cậu trai nào dưới hai mươi tuổi, rồi nói chuyện về dự định làm nông ở Springfield và đùa về chuyện gọt mũi cừu. Về sau Conwell đứng bên linh cữu Lincoln và gặp những người hàng xóm Springfield vẫn gọi ông là "Abe già". Theo Conwell, người phồng mình lên thì không vĩ đại.
Kim băng và bút chì có gôm. Một người thư ký ở xưởng đinh bị thương, con gái anh nói bố có thể lấy bằng sáng chế cho một thứ nhỏ. Conwell nhắc những phát minh như kim băng hay bút chì gắn gôm: không cần vốn, chỉ cần để ý.
Nói tốt cho thành phố mình
Philadelphia tự kéo mình xuống. Conwell cho rằng Philadelphia thua New York vì chính dân thành phố hay chê bai những dự án cải tạo. Hãy nói tốt về thành phố của mình.
Chức vụ không làm nên người lớn. Trong một nền cộng hòa, giữ chức vụ là dấu hiệu bề ngoài của sự nhỏ bé, vì người giữ chức là đầy tớ của dân. Đất nước được điều hành bằng ảnh hưởng, không phải bằng một lá phiếu. Đừng nhắm tới chức vụ hay chờ chiến tranh để thành người lớn: trước đó không lớn thì chức vụ cũng không làm mình lớn.
Bảy thủy thủ bị quên. Trong chuyện Hobson đánh chìm tàu Merrimac, bảy thủy thủ đi cùng ông bị lãng quên. Conwell muốn dạy rằng bổn phận khiêm tốn làm cho tốt cũng đáng được tôn vinh.
Bài diễn văn ở hội trường làng. Conwell nhớ lại lúc ông, đại úy một đại đội tái ngũ, được đón về làng quê ở Massachusetts. Ông trưởng làng đọc một bài thuộc lòng vấp váp về thanh gươm sáng loáng của đại úy dẫn đầu hô xung phong. Conwell nói sĩ quan bộ binh vốn đứng phía sau, và bài diễn văn ấy quên mất những người lính trơn đã cõng ông qua sông. Sự vĩ đại là làm việc lớn bằng phương tiện nhỏ, từ hàng ngũ bình thường. Hãy bắt đầu từ chỗ mình đứng và từ con người mình, ngay bây giờ.
Câu hỏi thường gặp
Chuyện Ali Hafed dạy điều gì?
Ali Hafed là nông dân giàu có, nghe nói về kim cương thì bán trang trại đi tìm khắp nơi, cuối cùng rách rưới và chết ở Barcelona. Người mua trang trại lại tìm thấy kim cương ngay dưới con suối trong vườn. Conwell dùng chuyện này để nói cơ hội thường nằm ngay nơi mình đang sống.
Conwell nói gì về tiền và đạo đức?
Conwell cho rằng làm giàu ngay thẳng là bổn phận, vì tiền in Kinh Thánh, xây nhà thờ và giúp người. Ông sửa câu trích quen thuộc: không phải tiền mà là lòng yêu tiền mới là gốc của điều ác. Ông cũng bác ý cho rằng sống đạo thì phải nghèo.
Muốn tìm cơ hội thì bắt đầu từ đâu?
Theo Conwell, hãy bắt đầu từ những người quanh mình. Đi hỏi bốn dãy phố quanh tiệm, ghi ra người ta cần gì. A.T. Stewart đi từng nhà hỏi trước khi mua hàng. Người thợ mộc ở Hingham hỏi con gái muốn đồ chơi gì. Thứ cần là óc phán đoán, không phải vốn lớn.
Conwell hiểu sự vĩ đại là gì?
Ông cho rằng chức vụ không làm nên người lớn, và đừng chờ chiến tranh hay chức tước để thành người lớn. Sự vĩ đại là làm việc lớn bằng phương tiện nhỏ, từ hàng ngũ bình thường. Như Lincoln, hãy dồn hết tâm trí vào việc đang làm, và bắt đầu từ chỗ mình đứng.
