Chương 8 Simple Rules: khu vườn chịu hạn của Emily, đội Oakland A's đổi quy tắc hai lần, vì sao Scott thua Amundsen và Netflix viết lại luật truyền hình.
Tóm tắt
Chương 8 là chương hai tác giả bàn lúc phải phá quy tắc cũ khi hoàn cảnh đổi khác. Họ kể khu vườn chịu hạn của Emily, đội bóng chày Oakland A's đổi quy tắc hai lần, cuộc đua tới Nam Cực giữa Scott và Amundsen, và cách Netflix đổi nút thắt để viết lại luật chơi với House of Cards.
Ý chính
- Biến động lớn đòi hỏi viết lại quy tắc.
- Phản ứng hời hợt cho kết quả hời hợt.
- Khi cách cũ bị chép, hãy tìm cách mới.
- Tư duy cũ, quy sai nguyên nhân và cô lập làm ta mắc kẹt.
Áp dụng ngay hôm nay
Nghĩ về một thay đổi lớn gần đây trong công việc hay gia đình, rồi liệt kê một quy tắc cũ bạn vẫn làm theo dù hoàn cảnh đã khác.
Khu vườn Địa Trung Hải của Emily
Hạn hán ở California. Mùa đông năm 2014 là mùa khô thứ ba ở California, San Francisco chỉ có 8,6 inch mưa so với 20,3 bình thường. Emily, bạn của Kathleen Eisenhardt, trồng vườn như ở xứ có mưa quanh năm: vườn kiểu Anh với bãi cỏ xanh, hay vườn trà kiểu Nhật.
Phản ứng hời hợt và cách nghĩ lại. Phản ứng dễ dãi là bớt cỏ, lát thêm gạch, trồng xương rồng. Emily thì bỏ hẳn hình mẫu cũ và học chủ động qua sách, tour vườn và thử nghiệm. Bà nhận ra mùa trồng ở khí hậu Địa Trung Hải bắt đầu vào mùa thu, và nhiều cây chịu hạn sống tốt ở đất nghèo, trái với quy tắc cũ của bà là luôn thêm đất màu.
Quy tắc mới. Chấp nhận hoa nở chủ yếu vào mùa xuân và tạo nét đẹp quanh năm bằng hình dáng, màu sắc lá. Trồng củ vào tháng Mười, cây bụi vào tháng Mười Một. Luôn tưới sâu ít nhất một lần vào tháng Tư. Không tưới cây bản địa vào mùa hè. Bà nhổ cả vườn cũ một lần, chịu cảnh sân trống một thời gian, và có một khu vườn khiến hàng xóm ghen tị.
Thay đổi nhanh khi có biến động lớn. Theo tác giả, cải thiện từ từ hợp với thay đổi nhỏ. Còn biến động lớn như một chẩn đoán tiền tiểu đường, có con hay môi trường đổi khác thì đòi hỏi hiểu cuộc chơi mới và viết lại quy tắc.
Đổi tầm nhìn, đổi quy tắc: đội Oakland A's
Bóng chày kiểu moneyball. Đội Oakland A's nghèo tiền nhận ra các đội khác đánh giá quá cao tỷ lệ đánh trúng và đánh giá thấp tỷ lệ lên chốt. Quy tắc chọn người có tỷ lệ lên chốt cao giúp họ thắng lớn, cho tới khi đội giàu Red Sox chép cách ấy.
Quy tắc mới khi cách cũ bị chép. Đội A's coi bóng chày như thị trường tài chính đầy chênh lệch giá. Cầu thủ đánh tốt với một kiểu người ném nhưng yếu với kiểu khác thì rẻ. Quy tắc mới: chọn những cầu thủ như vậy và xếp họ thay phiên nhau. Năm 2012, họ ghi nhiều điểm nhất giải với quỹ lương thấp. Năm 2013 họ thêm quy tắc chọn người đánh bóng bổng. Theo một nhà báo, họ không chịu ngồi yên vì không thể ngồi yên.
Kẹt trong quy tắc cũ: Scott và Amundsen
Cuộc đua tới Nam Cực. Mùa hè 1911 tới 1912, đoàn Anh của Robert Scott đua với đoàn Na Uy của Roald Amundsen. Scott có nhiều tiền hơn, nhiều phương tiện hơn và từng đi tuyến này, nhưng tới cực muộn hơn vài tuần và chết cùng đồng đội trên đường về.
Amundsen học từ người khác. Amundsen học quy tắc từ chuyến vượt Greenland của Nansen và từ người bản địa Bắc Cực: ăn thịt tươi để tránh bệnh scorbut, có người trượt tuyết đi đầu cho chó theo, đi một quãng đều mỗi ngày và dừng mỗi giờ cho chó nghỉ.
Ba lý do Scott mắc kẹt. Thứ nhất là tư duy cũ: ông mang quy tắc hải quân, ra lệnh từ trên xuống và tách sĩ quan khỏi lính, không hợp với nhóm nhỏ cần chia sẻ thông tin. Thứ hai là quy sai nguyên nhân: ông đổ thất bại của chuyến trước cho số phận và cho lũ chó thay vì nhìn vào kế hoạch của mình. Thứ ba là cô lập: ông ít người tâm sự và coi thường người bản địa. Theo tác giả, bài học là nhận ra thay đổi lớn, hiểu nó sâu, phá quy tắc cũ và đi nhanh.
Đổi nút thắt, viết lại quy tắc: Cheers và House of Cards
Cheers và quy tắc viết kịch bản. Phim hài Cheers chạy 11 mùa với nút thắt là khâu viết. Quy tắc: nhân vật có tính cách rõ để dễ đoán; viết như cho radio để nghe lời thoại là biết ai nói; mỗi tập trọn vẹn có đầu có cuối; chủ đề chạm tới cảm xúc chung. Quy tắc theo từng tập này hợp với thời chưa có đầu ghi kỹ thuật số.
Netflix tấn công những nút thắt người khác chấp nhận. Với House of Cards năm 2013, Netflix đổi ba thứ. Về đạo diễn, họ để David Fincher đặt giọng điệu và mỗi đạo diễn làm hai tập liền nhau. Về chọn chương trình, họ cam kết hai mùa trọn vẹn khi chưa xem gì, dựa trên dữ liệu người xem, và tung cả mùa một lúc vì dữ liệu cho thấy người xem vốn đã xem một mạch nhiều tập. Về nhân tài, họ thuê người giỏi nhất, trả cao và để họ tự làm. Đây là chương trình đầu tiên đoạt giải Emmy mà chưa từng phát trên truyền hình truyền thống.
Thích nghi hay chủ động thay đổi. Có lúc ta thích nghi như Emily, có lúc chủ động đổi như đội A's, có lúc đổi chính nút thắt để viết lại luật chơi như Netflix.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt chương 8 của Simple Rules (Donald Sull và Kathleen Eisenhardt, Mariner Books), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Những nhận định về kinh doanh, đầu tư, sức khỏe và trầm cảm là quan điểm của hai tác giả và các nghiên cứu họ dẫn, chỉ mang tính thông tin chung, không phải lời khuyên tài chính, y khoa hay tâm lý.
Câu hỏi thường gặp
Emily đổi quy tắc làm vườn thế nào?
Khi California hạn hán, Emily không chỉ lát gạch và trồng xương rồng. Bà học về khí hậu Địa Trung Hải, chấp nhận hoa nở chủ yếu mùa xuân, trồng củ vào tháng Mười, tưới sâu một lần vào tháng Tư và không tưới cây bản địa mùa hè. Vườn đẹp hơn mà tiền nước thấp hơn nhiều.
Vì sao Scott thua Amundsen?
Theo sách, Scott mang quy tắc hải quân ra lệnh từ trên xuống vào một nhóm nhỏ, đổ thất bại cũ cho số phận thay vì nhìn vào kế hoạch, và sống cô lập. Amundsen học từ Nansen và người bản địa Bắc Cực: dùng chó kéo xe, ăn thịt tươi, đi một quãng đều mỗi ngày.
Netflix đã đổi những nút thắt nào?
Với House of Cards, Netflix để David Fincher đặt giọng điệu cho các đạo diễn, cam kết hai mùa trọn vẹn khi chưa xem gì nhờ dữ liệu người xem, tung cả mùa một lúc, và thuê người giỏi nhất rồi để họ tự làm. Đây là chương trình đầu tiên đoạt giải Emmy mà chưa từng lên truyền hình.