Phần mở đầu sách của P.T. Barnum: tiêu ít hơn mình kiếm, ghi sổ chi tiêu hai cột, đừng sống theo mắt người khác, giữ sức khỏe và bỏ thói quen xấu.
Tóm tắt
Phần mở đầu là nền của cả cuốn sách: ở Mỹ kiếm tiền không khó, giữ tiền mới khó. Barnum phân biệt tiết kiệm sai với tiết kiệm đúng, khuyên ghi sổ chi tiêu hai cột, đừng tiêu theo mắt người khác, rồi nói về sức khỏe, thuốc lá và rượu.
Ý chính
- Con đường làm giàu là tiêu ít hơn số mình kiếm được.
- Tiết kiệm đúng là để thu luôn lớn hơn chi, không phải bủn xỉn từng mẩu nến.
- Sống theo mắt người khác là cách nhanh nhất để khánh kiệt.
- Sức khỏe và một cái đầu tỉnh táo là vốn đầu tiên của người làm ăn.
Áp dụng ngay hôm nay
Tối nay mở một trang giấy chia hai cột, ghi mọi khoản chi tuần này vào cột cần thiết hoặc cột xa xỉ, rồi cộng hai cột lại.
Kiếm tiền dễ, giữ tiền mới khó
Nước Mỹ nhiều đất hơn người. Barnum mở đầu bằng nhận xét rằng ở Mỹ, người khỏe mạnh chịu làm bất cứ việc gì đứng đắn thì kiếm tiền không khó. Cái khó là giữ được tiền.
Con đường tới cối xay. Ông dẫn Benjamin Franklin: con đường làm giàu "rõ như đường ra cối xay", tức là tiêu ít hơn số mình kiếm được. Nhân vật Micawber của Dickens nói gọn hơn: thu 20 bảng mà tiêu 20 bảng 6 xu là khổ, tiêu 19 bảng 6 xu là sướng.
Tiết kiệm sai và tiết kiệm đúng
Tiết kiệm không phải là bủn xỉn. Nhiều người tưởng tiết kiệm là giữ từng mẩu pho mát, từng mẩu nến. Họ bớt ở một chỗ rồi phung phí ở chỗ khác. Barnum kể bà vợ nông dân chỉ cho thắp một cây nến, khách không đọc được sách và mất những hiểu biết đáng giá hơn cả tấn nến, rồi bà lại tiêu 20 tới 30 đô la mua ruy băng.
Giữ ở vòi, rỉ ở nắp thùng. Có những ông chủ giữ lại phong bì cũ nhưng phí thời gian, mở tiệc tốn kém và nuôi xe ngựa. Franklin gọi đó là tiết kiệm ở vòi mà để rỉ ở lỗ nắp thùng. Tạp chí Punch thì vẽ người mua con cá trích một xu rồi thuê xe bốn ngựa chở về nhà.
Tiết kiệm thật. Theo Barnum, tiết kiệm đúng là luôn để thu lớn hơn chi. Mặc đồ cũ lâu hơn, vá lại, ăn đơn giản hơn để có phần dư. Những đồng xu nhỏ gửi lấy lãi sẽ cộng dồn lên.
Sổ chi tiêu hai cột. Cách chữa tính hoang phí là ghi sổ chi tiêu mỗi ngày hoặc mỗi tuần, chia hai cột: thứ cần thiết và tiện nghi ở một bên, xa xỉ ở bên kia. Cột xa xỉ thường gấp đôi, gấp ba, có khi gấp mười cột đầu. Những tiện nghi thật sự thì tốn rất ít.
Sống theo mắt người khác
Đôi mắt của người khác. Franklin nói chính mắt người khác làm ta khánh kiệt. Barnum kể người thuê xe ngựa chỉ để tỏ ra ngang hàng với một người bạn cũ đã giàu, và bà Smith muốn một chiếc khăn choàng giả lông lạc đà giá 1.000 đô la cho bằng bà hàng xóm ngồi ghế bên cạnh ở nhà thờ.
Tự làm luật cho mình. Lời khuyên của ông là cư xử tử tế như người giàu nhưng đừng cố tỏ ra giàu. Hãy lấy thu nhập để định mức chi, để dành cho ngày mưa, và đừng theo cái chuẩn thời trang giả mà giới thượng lưu đặt ra.
Niềm vui đơn giản. Bớt nhà to, người hầu, dạ hội, nhà hát, xe ngựa, xì gà và rượu, rồi bắt đầu một khoản để dành gửi lấy lãi hoặc mua đất. Barnum cho rằng niềm vui thấy khoản để dành lớn dần, cùng nước suối, tắm nước lạnh, đi bộ, đọc sách với gia đình và trò chơi trong phòng khách, hơn hẳn những bữa tiệc 50 tới 500 đô la.
Giàu nhanh là phép thử khó. Đừng dựng cuộc sống trên một cái nền quá rộng. Theo ông, thịnh vượng, nhất là thịnh vượng bất ngờ, là phép thử khắc nghiệt hơn cả nghịch cảnh: dễ đến thì dễ đi. Kiêu căng và thích phô trương là con sâu đục khoét.
Chiếc ghế sofa 30.000 đô la. Vợ một người bạn giàu của Barnum muốn một chiếc sofa sang trọng. Có sofa thì phải có ghế cho hợp, rồi tủ, rồi thảm, rồi cả ngôi nhà mới, người hầu và xe ngựa. Cuối cùng gia đình ấy tiêu 11.000 đô la một năm, trong khi mười năm trước họ sống thoải mái với chừng ấy trăm đô la.
Sức khỏe và thói quen
Sức khỏe là nền móng. Barnum coi sức khỏe là nền của thành công và hạnh phúc, nên phải học và làm theo quy luật tự nhiên. Ông đùa về những phòng ngủ 7 nhân 9 bộ không có lỗ thông gió của người Thanh giáo thời xưa.
Thói quen giả mạnh hơn bản năng. Thuốc lá tạo ra một cơn thèm nhân tạo mạnh hơn cơn thèm tự nhiên. Ông viết rằng thói quen là bản tính thứ hai, nhưng thói quen nhân tạo còn mạnh hơn. Trẻ con bắt chước người lớn hút tẩu, và người nhai thuốc lá có khi từ chối cả trái cây tươi vì lưỡi đã bị tê.
Chuyện Barnum bỏ xì gà. Chính ông từng hút 10 tới 15 điếu xì gà mỗi ngày, tới mức tim đập loạn. Bác sĩ bảo ông bỏ. Ông bỏ từ 14 năm trước khi viết sách và không hút lại.
Rượu và đầu óc sáng suốt. Kiếm tiền cần một cái đầu tỉnh táo. Theo Barnum, rượu làm người ta lỡ cơ hội, ký những thỏa thuận dại dột và hay trì hoãn. Ông so rượu với thuốc phiện và gọi nó là gốc của gần như mọi cái xấu khác.
Câu hỏi thường gặp
Barnum nói gì về chuyện kiếm tiền và giữ tiền?
Barnum cho rằng ở Mỹ, người khỏe mạnh chịu làm bất cứ việc đứng đắn nào thì kiếm tiền không khó. Cái khó là giữ tiền. Ông dẫn Franklin: con đường làm giàu rõ như đường ra cối xay, tức là tiêu ít hơn số mình kiếm được, và luôn để lại một phần dư.
Sổ chi tiêu hai cột của Barnum là gì?
Đó là cuốn sổ ghi chi tiêu mỗi ngày hoặc mỗi tuần, chia làm hai cột. Một cột cho thứ cần thiết và tiện nghi, cột kia cho xa xỉ. Theo Barnum, cột xa xỉ thường gấp đôi, gấp ba, có khi gấp mười cột đầu, trong khi tiện nghi thật sự lại tốn rất ít tiền.
Chuyện chiếc ghế sofa 30.000 đô la dạy điều gì?
Vợ một người bạn giàu của Barnum muốn một chiếc sofa sang. Có sofa thì phải sắm ghế, tủ, thảm cho hợp, rồi nhà mới, người hầu, xe ngựa. Gia đình ấy cuối cùng tiêu 11.000 đô la một năm. Một món mua sắm để khoe kéo theo cả chuỗi chi tiêu không dừng lại được.
Vì sao sách bàn cả sức khỏe, thuốc lá và rượu?
Barnum coi sức khỏe là nền của thành công. Ông từng hút 10 tới 15 điếu xì gà mỗi ngày, bị tim đập loạn và bỏ hẳn theo lời bác sĩ. Ông cho rằng kiếm tiền cần đầu óc tỉnh táo, còn rượu làm người ta lỡ cơ hội, ký thỏa thuận dại dột và hay trì hoãn.
