Tóm tắt: Kiên nhẫn có chủ đích là biết mình đang đi tới đâu, làm đều từng bước nhỏ, và bình tĩnh với thời gian nó cần. Nó khác chịu đựng, là nghiến răng mà không có kế hoạch, và khác trì hoãn, là né việc rồi gọi đó là chờ. Ngày 1 của series 30 ngày Kiên nhẫn giúp bạn phân biệt ba thứ này.
"Patience and time are my warriors, my champions."
"Kiên nhẫn và thời gian, đó là những chiến binh của ta, những dũng sĩ của ta."
Lev Tolstoy, Chiến tranh và Hòa bình, Quyển 13, Chương 17, bản dịch tiếng Anh của Louise và Aylmer Maude. Đây là ý nghĩ của Kutuzov.
Kiên nhẫn có chủ đích là gì?
Kiên nhẫn có chủ đích là ba thứ đi cùng nhau: biết mình đang làm để đi tới đâu, làm đều một bước nhỏ, và bình tĩnh với thời gian việc đó cần. Thiếu một trong ba, nó thành thứ khác.
Thiếu mục tiêu và bước làm, chỉ còn gồng mình, thì đó là chịu đựng. Người chịu đựng đếm ngày, bực bội, và không biết mình chờ để làm gì.
Có mục tiêu mà không có bước làm thì đó là trì hoãn núp bóng kiên nhẫn. Mình nói "để từ từ", nhưng trong lòng biết mình đang né.
Ông bà mình nói "có công mài sắt có ngày nên kim". Câu này hay bị hiểu là cứ chờ lâu thì được. Đọc lại đi. Người trong câu tục ngữ không chờ. Người đó mài.
Lý An đã làm gì trong sáu năm không ai mua kịch bản?
Lý An (Ang Lee) sinh ra và lớn lên ở Đài Loan, sang Mỹ năm 1978. Ông học sân khấu ở Đại học Illinois, rồi học thạc sĩ điện ảnh ở NYU. Phim tốt nghiệp của ông đoạt giải, và công ty William Morris nhận làm đại diện cho ông.
Rồi không có gì xảy ra. Khoảng sáu năm sau đó, ông ở nhà. Theo báo Los Angeles Times năm 1997, ông ở nhà nấu cơm và viết kịch bản, còn vợ ông, một nhà sinh học phân tử, đi làm nuôi cả nhà. Ông cũng kể chính ông là người trông con (Taipei Times, 2002).
Kịch bản này đổ, kịch bản khác cũng đổ. Trong sách của mình, được báo Taipei Times trích năm 2002, ông kể thời đó món xa xỉ nhất của cả nhà là một bữa gà rán KFC. Ông cũng kể suốt sáu năm, vợ ông chưa lần nào ép ông đi kiếm việc khác.
Ông không ngồi chờ điện thoại. Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí DGA Quarterly năm 2010, ông nói những năm đó ông tự học được cách một kịch bản phim dài vận hành, và thị trường muốn gì.
Năm 1990, chính phủ Đài Loan mở một cuộc thi kịch bản. Ông gửi hai bài. Đẩy tay (Pushing Hands) đoạt giải nhất. Hỷ yến (The Wedding Banquet), một kịch bản ông viết từ năm năm trước, đoạt giải nhì. Sau đó một hãng phim Đài Loan bỏ khoảng 400.000 đô để làm Đẩy tay. Đó là bộ phim dài đầu tay của ông.
Nhìn lại sáu năm đó, mình thấy đủ ba phần. Mục tiêu: làm phim. Bước làm: viết, sửa, học cấu trúc kịch bản mỗi ngày. Thời gian: ông chấp nhận nó lâu, và gia đình ông cùng chấp nhận. Khi cơ hội tới, ông có sẵn hai kịch bản trong ngăn kéo.
Nghiên cứu nói gì về kiên nhẫn và mục tiêu?
Nhà tâm lý học Sarah Schnitker định nghĩa kiên nhẫn là xu hướng chờ một cách bình tĩnh khi gặp bực bội hay khó khăn. Năm 2012, bà đăng một bài trên tạp chí The Journal of Positive Psychology gồm ba nghiên cứu về kiên nhẫn.
Nghiên cứu thứ hai cho thấy người kiên nhẫn hơn theo đuổi mục tiêu tốt hơn và hài lòng hơn với tiến độ, nhất là khi gặp trở ngại. Mối liên hệ giữa kiên nhẫn và cảm giác sống tốt đi qua chính việc theo đuổi mục tiêu đó.
Nghiên cứu thứ ba thử một chương trình tập kiên nhẫn. So với nhóm đối chứng, nhóm được tập kiên nhẫn hơn, ít triệu chứng trầm cảm hơn và có nhiều cảm xúc tích cực hơn. Bà kết luận kiên nhẫn có thể thay đổi được.
Hai điều này khớp với chuyện của Lý An. Kiên nhẫn gắn với một mục tiêu đang theo đuổi. Và nó tập được, giống một kỹ năng.
Kutuzov chờ quả táo chín như thế nào?
Trong Chiến tranh và Hòa bình, Tolstoy viết về tướng Kutuzov lúc quân Pháp còn ở Moscow. Các tướng dưới quyền muốn đánh ngay. Kutuzov nghĩ rằng tấn công lúc này chỉ có thua, và rằng kiên nhẫn và thời gian là chiến binh của ông. Tolstoy viết tiếp: ông biết không nên hái quả táo khi nó còn xanh.
Hình ảnh quả táo cho thấy Kutuzov không bỏ mặc. Ông theo dõi cây, biết lúc nào táo chín, và đứng sẵn ở đó. Người xưa mình gọi điều ngược lại là "dục tốc bất đạt": vội thì không tới.
Sáng nay bài về Epictetus nói về việc của mình và việc không phải của mình. Kiên nhẫn có chủ đích dùng đúng phép chia đó. Thời gian táo chín là việc của trời. Đứng sẵn ở gốc cây là việc của mình.
Việc làm ngay hôm nay
Viết ra một chuyện mình đang "chờ". Rồi trả lời ba câu:
- Mình đang chịu đựng hay đang kiên nhẫn có chủ đích?
- Mục tiêu thật sự là gì?
- Bước nhỏ nhất, dưới 10 phút, mình làm được hôm nay là gì?
Làm bước đó ngay hôm nay.
Câu hỏi để viết nhật ký tối nay: "Chuyện gì mình gọi là kiên nhẫn, nhưng thật ra là đang né?"
Đọc thêm trên trang: bài Kiên nhẫn: vì sao người chậm mà chắc thường thắng, bài sáng nay Việc của mình, việc của trời, cuốn Nóng giận là bản năng, tĩnh lặng là bản lĩnh, và các tập podcast.
Bản đầy đủ (sắp có): lộ trình 30 ngày, workbook PDF, audio đầy đủ, Hỏi đáp.
Câu hỏi thường gặp
Kiên nhẫn có chủ đích khác chịu đựng ở chỗ nào?
Chịu đựng là gồng mình qua một chuyện mà không biết để làm gì, thường kèm bực bội. Kiên nhẫn có chủ đích có ba phần: một mục tiêu rõ, một bước nhỏ làm đều mỗi ngày, và sự bình tĩnh với thời gian. Thiếu mục tiêu hoặc thiếu bước làm thì đó chỉ là chịu đựng.
Làm sao biết mình đang kiên nhẫn hay đang trì hoãn?
Hỏi xem tuần này mình đã làm bước nào cho chuyện đang chờ. Nếu câu trả lời là không có gì, và mình thấy nhẹ người vì chưa phải bắt đầu, đó là trì hoãn. Kiên nhẫn vẫn có việc để làm trong lúc chờ, như Lý An vẫn viết kịch bản suốt sáu năm chưa ai mua.
Nghiên cứu nói gì về kiên nhẫn?
Trong bài báo năm 2012 của Sarah Schnitker trên Journal of Positive Psychology, nghiên cứu thứ hai cho thấy người kiên nhẫn theo đuổi mục tiêu tốt hơn, nhất là khi gặp trở ngại. Nghiên cứu thứ ba cho thấy người được tập kiên nhẫn thì kiên nhẫn với người khác hơn nhóm đối chứng. Nghĩa là kiên nhẫn tập được.
Câu kiên nhẫn và thời gian của Kutuzov nằm ở đâu?
Câu này nằm trong tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình của Lev Tolstoy, Quyển 13, Chương 17, bản dịch tiếng Anh của Louise và Aylmer Maude. Kutuzov nghĩ thầm rằng kiên nhẫn và thời gian là những chiến binh, những dũng sĩ của ông. Ông biết không nên hái quả táo khi nó còn xanh.
Nguồn
- Ang Lee, phỏng vấn DGA Quarterly, mùa xuân 2010: dga.org
- Taipei Times, 29/12/2002 (trích sách của Lý An): www.taipeitimes.com
- Los Angeles Times, 12/10/1997: www.latimes.com
- Taiwan Panorama, bài về Lý An: www.taiwan-panorama.com
- Schnitker, S. A. (2012). An examination of patience and well-being. The Journal of Positive Psychology, 7(4), 263-280: doi.org
- Lev Tolstoy, War and Peace, bản dịch Louise và Aylmer Maude, Quyển 13, Chương 17 (Project Gutenberg #2600): www.gutenberg.org
- Tục ngữ Việt Nam: "Có công mài sắt có ngày nên kim", "Dục tốc bất đạt"
