Tóm tắt: Trước khi cắt bớt chi tiêu, mình cần biết tiền đang đi đâu. Bài đầu tiên của khóa Học Làm Giàu chỉ cách ghi lại 30 ngày chi tiêu, chia tiền vào 3 nhóm, coi tiền gửi về Việt Nam là một khoản cố định, và lập ngân sách theo tuần khi thu nhập lên xuống. Đây là thông tin giáo dục, không phải lời khuyên tài chính.
Thông tin giáo dục, không phải tư vấn thuế/pháp lý. Đây cũng không phải lời khuyên tài chính hay đầu tư cho hoàn cảnh riêng của bạn.
Vì sao phải biết tiền đi đâu trước khi cắt?
Nhiều người mới sang Mỹ nói với mình một câu giống nhau: làm cả tháng mà không biết tiền đi đâu hết. Tiền nhà, tiền xe, tiền điện thoại, tiền chợ, rồi tới cuối tháng còn lại rất ít.
Phản xạ đầu tiên thường là cắt. Cắt cà phê, cắt đi ăn ngoài. Nhưng nếu chưa biết tiền thật sự đi đâu, mình có thể cắt nhầm chỗ, rồi bỏ cuộc sau hai tuần.
Vì vậy bước đầu tiên của khóa Học Làm Giàu không phải là kiếm thêm. Nó là nhìn cho rõ.
Ghi 30 ngày chi tiêu như thế nào?
Trong 30 ngày, ghi lại mọi khoản chi. Không cắt gì, không tự trách mình. Chỉ ghi.
Ghi vào cuốn sổ, ghi chú trên điện thoại, hay tải bảng tính từ ngân hàng ra đều được. Cái quan trọng là ghi đủ, kể cả khoản nhỏ: ly cà phê, tiền gửi xe, tiền nạp game cho con, tiền lì xì.
Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng Mỹ (CFPB) có bộ công cụ miễn phí tên Your Money, Your Goals, trong đó có mẫu để theo dõi thu chi. Bài hướng dẫn lập ngân sách của CFPB cũng khuyên bắt đầu từ chỗ biết thu nhập và chi tiêu của mình. Link ở phần Nguồn cuối bài.
Chia tiền thành 3 nhóm ra sao?
Sau 30 ngày, chia mọi khoản vào ba nhóm:
- Cần thiết: tiền nhà, điện nước, chợ, xe để đi làm, bảo hiểm, khoản nợ phải trả.
- Muốn có: ăn ngoài, quần áo mới, giải trí, đồ công nghệ.
- Để dành: tiết kiệm, quỹ khẩn cấp, trả nợ thêm.
Có một quy tắc hay được nhắc là 50/30/20: 50% cho cần thiết, 30% cho muốn có, 20% để dành. Theo mình, nó chỉ là điểm xuất phát. Ở những thành phố tiền nhà cao, phần cần thiết dễ vượt quá 50%. Không sao. Miễn là nhóm để dành không bằng không.
SỐ VÍ DỤ: một gia đình có thu nhập 4.000 đô một tháng. Theo 50/30/20 thì 2.000 đô cho cần thiết, 1.200 đô cho muốn có, 800 đô để dành. Nhưng nếu riêng tiền nhà đã là 1.800 đô, phần cần thiết có thể lên 2.600 đô. Khi đó có thể chia 2.600, 900 và 500. Đây chỉ là số minh họa, không phải số bạn nên theo.
Tiền gửi về Việt Nam nằm ở đâu?
Với nhiều gia đình người Việt, tiền gửi về nhà là chuyện đương nhiên. Vấn đề là nó hay được gửi theo kiểu có dư thì gửi, hoặc gửi trước rồi lo sau.
Mình đề nghị coi nó là một dòng cố định, giống tiền nhà. Ghi rõ mỗi tháng bao nhiêu. Khi nó có chỗ trong ngân sách, mình biết trước còn lại bao nhiêu, và ít bị hụt cuối tháng.
SỐ VÍ DỤ: nếu mỗi tháng gửi về 300 đô, hãy ghi 300 đô vào nhóm cần thiết ngay từ đầu tháng, thay vì chờ cuối tháng xem còn bao nhiêu.
Thu nhập không đều thì làm sao?
Người làm nail, làm tip, hay nhận 1099 có tuần đông, có tuần vắng. Lập ngân sách theo tháng dễ bị lệch: tuần đông tiêu thoải mái, tuần vắng thì thiếu.
Cách mình thấy dễ làm hơn là lập ngân sách theo tuần, dựa trên tháng thu nhập thấp nhất của mình trong năm qua.
SỐ VÍ DỤ: tháng thấp nhất của bạn là 2.600 đô. Chia cho khoảng 4,3 tuần, mỗi tuần sống với khoảng 600 đô. Tuần nào làm được 900 đô, 300 đô dư đi thẳng vào tài khoản tiết kiệm hay khoản đệm, không đi vào chi tiêu.
Trả cho mình trước là gì?
Trả cho mình trước nghĩa là để dành ngay khi nhận tiền, rồi mới tiêu phần còn lại. Không phải tiêu xong rồi để dành phần dư, vì thường sẽ không còn dư.
Cách dễ nhất là cài chuyển tiền tự động, mỗi lần lãnh lương hay mỗi tuần, sang một tài khoản tiết kiệm riêng. Nên chọn ngân hàng có bảo hiểm của FDIC. Theo trang của FDIC, tiền gửi được bảo hiểm tự động ít nhất 250.000 đô ở mỗi ngân hàng có bảo hiểm FDIC, phòng khi ngân hàng đó sụp. Trước khi mở tài khoản, bạn có thể kiểm tra ngân hàng trên trang FDIC.
SỐ VÍ DỤ: 25 đô mỗi tuần, tự động chuyển, sau một năm là 1.300 đô, chưa tính lãi. Số nhỏ, nhưng nó là bắt đầu.
Trong Tư duy triệu phú, T. Harv Eker nói về "bản thiết kế tiền bạc" mỗi người mang theo từ nhỏ. Lập ngân sách là cách đầu tiên để mình nhìn thấy bản thiết kế đó trên giấy. Và như chuyện Ronald Read, giàu lặng lẽ bắt đầu từ số tiền mình không tiêu.
Việc làm ngay hôm nay
- Tối nay, lấy một trang giấy. Bên trái ghi mọi nguồn thu trong tháng. Bên phải ghi mọi khoản chi mà bạn nhớ được.
- Bắt đầu ghi chi tiêu từ ngày mai, trong 30 ngày.
- Nếu gửi tiền về Việt Nam, ghi nó thành một dòng cố định.
- Nếu thu nhập không đều, tìm tháng thấp nhất của năm qua và chia cho số tuần.
Đọc thêm trên trang: Tư duy triệu phú, chuyện Ronald Read, Ngày 1 của series Kiên nhẫn, và trang Học Làm Giàu.
Bản đầy đủ (sắp có): mẫu ngân sách in được, workbook PDF, audio đầy đủ, Hỏi đáp.
Thông tin giáo dục, không phải tư vấn thuế/pháp lý. Đây cũng không phải lời khuyên tài chính hay đầu tư cho hoàn cảnh riêng của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Lập ngân sách gia đình ở Mỹ bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng việc ghi lại mọi khoản chi trong 30 ngày, chưa cần cắt gì. Ghi cả khoản nhỏ như cà phê hay tiền gửi xe. Sau 30 ngày, chia các khoản vào ba nhóm: cần thiết, muốn có, và để dành. Lúc đó mình mới thấy chỗ nào có thể bớt.
Quy tắc 50/30/20 có hợp với người mới sang Mỹ không?
Quy tắc này chia 50% cho nhu cầu, 30% cho mong muốn, 20% để dành. Nó chỉ là điểm xuất phát. Ở nơi tiền nhà cao, phần nhu cầu có thể vượt quá 50%. Mình nên điều chỉnh theo hoàn cảnh thật, miễn là vẫn có một phần để dành, dù nhỏ.
Thu nhập không đều thì lập ngân sách thế nào?
Nếu làm tip hay nhận 1099, hãy lập ngân sách theo tuần, dựa trên tháng thu nhập thấp nhất của mình. Những tuần làm được nhiều hơn, phần dư đưa vào tiết kiệm hoặc một khoản đệm. Cách này giúp mình không tiêu theo tuần đông khách rồi thiếu ở tuần vắng.
Có nên tính tiền gửi về Việt Nam vào ngân sách không?
Nên. Nếu mình gửi tiền về đều đặn, hãy ghi nó thành một dòng cố định giống tiền nhà. Khi nó có chỗ rõ ràng trong ngân sách, mình biết trước còn lại bao nhiêu, và ít bị hụt cuối tháng. Số tiền gửi bao nhiêu là quyết định riêng của mỗi người.
Nguồn
- CFPB, Your Money, Your Goals (bộ công cụ tài chính, có mẫu ngân sách): www.consumerfinance.gov
- CFPB, Budgeting: How to create a budget and stick with it: www.consumerfinance.gov
- CFPB, Money as You Grow: www.consumerfinance.gov
- FDIC, Deposit Insurance: www.fdic.gov
- T. Harv Eker, Secrets of the Millionaire Mind
