Người có grit cao hạnh phúc hơn, nhưng grit không phải là tất cả. Chương kết của Grit nói về nhân cách và một định nghĩa mới về thiên tài.
Tóm tắt
Chương 13 của Grit là phần Duckworth nhắc lại hai con đường nuôi grit, từ bên trong và từ bên ngoài. Bà cho thấy người có grit cao hạnh phúc hơn, nhưng đặt sự tử tế trước sự vĩ đại và định nghĩa lại thiên tài là không ngừng làm việc hướng tới sự xuất sắc.
Ý chính
- Grit nuôi được từ bên trong và từ bên ngoài.
- Người có grit cao có đời sống cảm xúc lành mạnh hơn.
- Có lúc bỏ cuộc là đúng, và grit không phải là tất cả.
- Thiên tài là không ngừng làm việc hướng tới sự xuất sắc.
Áp dụng ngay hôm nay
Viết một dòng về điều bạn muốn xuất sắc, rồi một việc nhỏ đưa bạn gần nó hơn ngày mai.
Hai con đường nuôi grit
Luận điểm nhắc lại. Điều ta đạt được trong cuộc chạy marathon của đời phụ thuộc rất nhiều vào grit, tức đam mê và kiên trì với mục tiêu dài hạn. Nỗi ám ảnh về tài năng làm ta xao lãng khỏi điều đó. Bà nói cuốn sách giống như "mời bạn đi uống cà phê và kể bạn nghe những gì tôi biết".
Nuôi grit bằng hai đường. "Từ bên trong": nuôi hứng thú, luyện tập hằng ngày với thử thách vượt quá kỹ năng, nối công việc với mục đích lớn hơn bản thân, và học cách hy vọng khi mọi thứ tưởng như hết. "Từ bên ngoài": cha mẹ, huấn luyện viên, thầy cô, sếp, người dìu dắt, bạn bè.
Grit, hạnh phúc và giới hạn
Grit và hạnh phúc. Bà khảo sát 2.000 người trưởng thành ở Mỹ với thang hài lòng cuộc sống từ 7 tới 35 điểm (có câu như "Nếu được sống lại, tôi gần như không đổi gì"), cộng với cảm xúc tích cực như hào hứng và tiêu cực như xấu hổ. Người có grit cao có đời sống cảm xúc lành mạnh hơn, và grit vẫn đi cùng hạnh phúc ngay cả ở đầu cao nhất của thang đo. Bà nêu những câu hỏi còn bỏ ngỏ: vợ chồng, con cái, đồng nghiệp của người có grit nhất có hạnh phúc hơn không? Có cái giá nào chưa đo được không? Hai con gái Amanda và Lucy trêu rằng chuyện gì mẹ cũng quay về luyện tập có chủ đích (chúng thích nói chuyện Taylor Swift hơn), nhưng không muốn mẹ khác đi, và chính chúng cũng muốn có grit.
Grit có thể quá nhiều không? Aristotle nói về trung dung: can đảm quá thì thành liều lĩnh. Adam Grant và Barry Schwartz chỉ ra nhiều nét tính cách có dạng chữ U ngược, quá ít hay quá nhiều đều không tốt. Bà chưa tìm thấy dạng chữ U ngược cho grit. Có lúc bỏ cuộc là đúng: chính bà bỏ piano và tiếng Pháp, nhờ vậy có thời gian cho những việc đem lại nhiều thỏa mãn hơn. Làm xong mọi thứ không trừ thứ gì nghĩa là bỏ lỡ những khởi đầu tốt hơn; điều cần giữ là mối quan tâm tối hậu. Trong 300 người trưởng thành được xem điểm của mình, không ai muốn mình có ít grit hơn.
Nhân cách là số nhiều
Grit không phải là tất cả. Bà đặt sự tử tế trước sự vĩ đại. Khi người ta đánh giá nhau, đạo đức (trung thực, chính trực, đáng tin) quan trọng hơn mọi nét tính cách khác. "Nhân cách là số nhiều", gồm ba cụm:
- Cụm nội tâm: grit, tự chủ trước cám dỗ; "sức mạnh của ý chí"; cái David Brooks gọi là "đức tính trong hồ sơ xin việc"; nhân cách thành tích.
- Cụm liên cá nhân: biết ơn, trí tuệ xã hội, tự chủ cảm xúc; "sức mạnh của trái tim"; "đức tính trong điếu văn"; nhân cách đạo đức.
- Cụm trí tuệ: tò mò, hăng hái; "sức mạnh của trí óc".
Grit đoán thành tích học. Kết quả theo dõi dài hạn của bà: cụm grit đoán tốt nhất thành tích học tập và điểm số; cụm liên cá nhân đoán tốt nhất các mối quan hệ và bạn bè; cụm trí tuệ đoán tốt nhất thái độ tự chủ trong việc học.
Thiên tài là gì
Có phải đặt kỳ vọng phi thực tế? Có người hỏi: đề cao grit có làm người ta kỳ vọng thành Bolt, Mozart, Einstein không? Bà trả lời: "Bạn tập piano không phải để thành Mozart." Giới hạn có thật (tài năng, cơ hội), nhưng thường là giới hạn ta tự đặt sau vài bước hỏng. Có grit là cứ đặt chân này trước chân kia; giữ một mục tiêu thú vị và có ý nghĩa; đầu tư vào luyện tập khó, ngày này qua tuần khác qua năm khác; "ngã bảy lần, đứng dậy tám lần". Một nhà báo kể với bà rằng nhiều người ở tuổi 40 chưa từng cam kết với điều gì.
Ta-Nehisi Coates. Coates cũng nhận học bổng MacArthur. Ông từng bị tạp chí Time cho nghỉ việc, đã tính đi lái taxi, và có người vợ luôn ủng hộ. "Viết là thất bại. Lặp đi lặp lại." Trong video giới thiệu giải MacArthur, ông tả việc viết là nhìn bản nháp tệ hại của mình, đi ngủ, rồi mỗi ngày sửa thêm một chút cho tới khi nó có lẽ tạm được, và nếu may thì có lẽ là hay, "và đó là thành công". (Trong sách là những dòng như thơ; ở đây là diễn giải.) Coates, những người đoạt MacArthur, các nhà khoa học đoạt giải Nobel và các nhà vô địch Olympic đều mô tả thành tựu theo cách đó.
Dòng cuối. Quay lại câu của cha bà, "Con không phải thiên tài". Nếu thiên tài là đạt được mà không cần nỗ lực, thì cả bà lẫn ông đều không phải. Nếu thiên tài là không ngừng làm việc hướng tới sự xuất sắc bằng mọi phần con người mình, thì ông là thiên tài, bà là thiên tài, Coates là thiên tài, "và nếu bạn sẵn lòng, bạn cũng vậy".
Câu hỏi thường gặp
Grit có làm người ta hạnh phúc hơn không?
Duckworth khảo sát 2.000 người trưởng thành ở Mỹ và thấy người có grit cao có đời sống cảm xúc lành mạnh hơn, hài lòng với cuộc sống hơn, kể cả ở đầu cao nhất của thang đo. Bà vẫn để ngỏ câu hỏi người thân của họ có hạnh phúc hơn không.
Có thể có quá nhiều grit không?
Aristotle nói can đảm quá thì thành liều lĩnh, và nhiều nét tính cách có dạng chữ U ngược. Duckworth chưa thấy dạng ấy với grit, nhưng thừa nhận có lúc bỏ cuộc là đúng. Chính bà bỏ piano và tiếng Pháp để có thời gian cho những điều quan trọng hơn.
Duckworth định nghĩa lại thiên tài thế nào?
Nếu thiên tài là đạt được mà không cần nỗ lực, thì cả bà lẫn cha bà đều không phải. Nhưng nếu thiên tài là không ngừng làm việc hướng tới sự xuất sắc bằng mọi phần con người mình, thì cha bà, bà và bất kỳ ai sẵn lòng đều có thể là thiên tài.
