Chương 4 Mindset: Billy Beane, Muhammad Ali, Michael Jordan và Wooden cho thấy bản lĩnh, sự tự rèn và tinh thần đồng đội làm nên nhà vô địch.
Tóm tắt
Chương 4 là chương Dweck bàn về thể thao, quê nhà của ý niệm người có khiếu bẩm sinh. Qua Billy Beane, Muhammad Ali, Michael Jordan và nhiều vận động viên khác, bà cho thấy bản lĩnh học được, nhà vô địch coi thành công là làm hết sức và tiến bộ, và người tư duy phát triển nói chúng tôi.
Ý chính
- Người có khiếu bẩm sinh nhiều khi không biết thua.
- Bản lĩnh là tìm ra sức mạnh khi mọi thứ đi ngược, và nó học được.
- Thất bại vừa thúc đẩy vừa cho thông tin.
- Tài năng thắng trận, tinh thần đồng đội thắng giải.
Áp dụng ngay hôm nay
Sau buổi tập hay trận đấu tới, ghi một điều mình làm tốt hơn lần trước, bất kể thắng hay thua.
Billy Beane
Ngôi sao tương lai. Thể thao là quê nhà của ý niệm người có khiếu bẩm sinh. Billy Beane, trong cuốn Moneyball của Michael Lewis, từng được gọi là Babe Ruth kế tiếp: năm lớp mười, cậu ghi điểm nhiều nhất đội bóng rổ, làm tiền vệ chính đội bóng bầu dục và đánh trúng tỉ lệ .500 ở bóng chày.
Không biết thua. Nhưng Beane không biết cách thất bại. Cậu đập đồ khi chơi kém, và mỗi lượt đánh ở giải nhà nghề thành một nỗi nhục. Một tuyển trạch viên nói cậu tin mình không bao giờ được phép bị loại. Người có khiếu bẩm sinh lẽ ra không cần cố hay cần giúp, nên cậu không bao giờ phân tích và luyện để sửa chỗ yếu.
Mua tư duy. Đồng đội Lenny Dykstra có ít năng khiếu thể chất hơn nhiều nhưng không có khái niệm thất bại. Beane nhận ra cầu thủ đúng nghĩa là Lenny. Khi làm tổng giám đốc đội Oakland A's năm 2002 với quỹ lương thấp thứ nhì, ông thắng 103 trận và giành ngôi đầu bảng. Theo Dweck, họ mua tư duy thay vì mua tài năng.
Ý niệm người có khiếu bẩm sinh
Những người không đúng khuôn. Huyền thoại ấy vẫn sống dù có Muggsy Bogues cao khoảng 1,60 m ở NBA, Pete Gray chơi bóng chày với một tay, Ben Hogan vụng về, Glenn Cunningham chạy với đôi chân từng bị bỏng, hay Larry Bird chậm chạp.
Muhammad Ali. Ali không đạt các số đo của một võ sĩ quyền anh, và ông đấm sai hết: để hở cằm, ngả người tránh đòn. Sonny Liston mới là người có khiếu bẩm sinh. Lợi thế của Ali nằm ở đầu óc: ông nghiên cứu lối đánh và tính cách của Liston, và đóng vai điên rồ để Liston chỉ thấy cái miệng của ông. Nhìn lại, người ta lại công cho thân hình của Ali.
Michael Jordan. Jordan bị loại khỏi đội chính của trường trung học, không được NC State tuyển, và bị hai đội NBA bỏ qua. Mẹ ông bảo ông hãy tự rèn mình. Ông tập từ sáu giờ sáng trước giờ học, luyện phòng thủ, dẫn bóng và ném rổ ở UNC. Một trợ lý huấn luyện gọi ông là thiên tài lúc nào cũng muốn nâng cấp thiên tài của mình.
Babe Ruth và Wilma Rudolph. Babe Ruth lúc đầu là tay đánh khỏe nhưng thất thường. Năm 1925 ông có vẻ đã hết thời, rồi lấy lại thể lực và từ 1926 tới 1931 đánh trung bình .354, mỗi mùa khoảng 50 cú home run. Wilma Rudolph, ba huy chương vàng ở Olympic Rome 1960, sinh non, suýt chết năm bốn tuổi vì viêm phổi, sốt ban đỏ và bại liệt, phải tập tám năm mới đi lại bình thường năm mười hai tuổi. Bà thua mọi cuộc đua trong lần thi điền kinh đầu tiên.
Jackie Joyner-Kersee. Từ 1985 tới đầu 1996, Jackie Joyner-Kersee thắng mọi cuộc thi bảy môn phối hợp, với sáu điểm số cao nhất lịch sử và hai huy chương vàng Olympic. Khi mới bắt đầu, bà về cuối suốt một thời gian dài. Bà kể công những giờ tập trên đường mòn, vỉa hè và hành lang trường, và động lực của bà là thấy mình tiến bộ.
Người có khiếu không cần cố
Maury Wills. Golf từng tin tập tạ làm hỏng cảm giác tay, cho tới khi Tiger Woods tập luyện nghiêm túc. Maury Wills đánh yếu và ở giải hạng dưới tám năm rưỡi dù ngày nào cũng tập. Một lời gợi ý của huấn luyện viên và nhiều giờ mỗi ngày với huấn luyện viên chốt một, người không cho ông bỏ, đã sửa kỹ thuật rồi sửa luôn đầu óc. Ông nghiên cứu các tay ném để canh giờ cướp chốt, và phá kỷ lục cướp chốt của Ty Cobb tồn tại bốn mươi bảy năm.
Marshall Faulk và trí khôn bóng đá. Marshall Faulk của St. Louis Rams biết mọi cầu thủ đang ở đâu và sắp làm gì. Đồng đội gọi đó là trí khôn bóng đá bẩm sinh. Faulk kể công nhiều năm xem bóng đá, kể cả làm nghề bán hàng rong ở sân mà ông ghét, và luôn hỏi tại sao. Gladwell viết ta tôn người có khiếu như siêu anh hùng thay vì thấy người bình thường tự làm mình phi thường, điều Dweck thấy đáng nể hơn.
Bản lĩnh
Yankees mùa thu 2001. Trên chuyến bay cùng các phóng viên thể thao năm 2003, ai cũng đồng ý đội Yankees có bản lĩnh. Họ nhắc tháng mười năm 2001, sau sự kiện 11 tháng 9, khi đội Yankees kiệt sức và đầy chấn thương vẫn gắng hết mình, giành chức vô địch American League và suýt thắng World Series, cho người New York chút hy vọng. Bản lĩnh là tìm ra sức mạnh khi mọi thứ đi ngược.
Red Sox thay đổi. Hôm sau, ngôi sao được nuông chiều Pedro Martinez của Red Sox mất bình tĩnh khi đội mất lợi thế, và Yankees thắng loạt trận. Một năm sau, thua ba trận đầu trước Yankees, Boston tự nhận mình là một đội bóng chứ không còn là một đám ngôi sao, thắng bốn trận liền rồi vô địch World Series. Dweck viết bản lĩnh học được.
Lật ngược trận đấu. Ở chung kết Wimbledon 2000, Pete Sampras thua set một trước Patrick Rafter và bị dẫn bốn điểm trên một trong loạt tie-break set hai. Lúc đổi sân, ông nhớ lại những lần lội ngược dòng, rồi thắng liền năm điểm, thêm hai điểm nữa và thắng trận.
Mia Hamm và Billie Jean King. Billie Jean King nói nhà vô địch thắng cả khi mọi thứ không ổn. Sau một trận thua dù dẫn xa ở cả hai set, bà hiểu nhà vô địch nâng mức chơi đúng lúc cần. Mia Hamm nói điều quan trọng nhất là sự lì lợm về tinh thần, thứ học được và cô phải vật lộn với nó mỗi trận. Cô không nghĩ mình giỏi nhất, "và vì vậy, biết đâu một ngày mình sẽ là người giỏi nhất".
Eddie Pawelski. Khi còn huấn luyện ở trường trung học, John Wooden cho cầu thủ dự bị Eddie Pawelski ra sân chính trước một đội có ngôi sao lớn. Eddie khóa chặt ngôi sao ấy, ghi 12 điểm, không bao giờ phải ngồi dự bị nữa, và là cầu thủ hay nhất đội hai năm sau đó.
Trụ lại trên đỉnh
Bản lĩnh giữ bạn ở đó. Wooden nói năng lực có thể đưa bạn lên đỉnh, nhưng bản lĩnh giữ bạn ở đó. Stuart Biddle đo tư duy của vận động viên: tư duy cố định tin mình không đổi được trình độ và cần có khiếu sẵn, tư duy phát triển tin mình tiến bộ nhờ tập chăm và kỹ thuật học được. Vận động viên tư duy phát triển thể hiện nhiều bản lĩnh nhất.
Thành công là làm hết sức và tiến bộ. Joyner-Kersee vui với quá trình không kém gì với kết quả, và thua cũng được nếu bà tiến bộ. Wooden vui với một trận chuẩn bị kỹ không kém gì mười chức vô địch quốc gia. Tiger Woods "vắt khô chiếc khăn" để vào top mười ở giải Masters, và muốn là phiên bản tốt nhất của mình hơn là người giỏi nhất.
Thất bại thúc đẩy và cho thông tin. Jordan chỉ chơi lơ là một lần, sau khi từ bóng chày quay lại, và đội Bulls bị loại. Ông thề chuẩn bị đầy đủ, và Bulls vô địch ba năm liền. Trong quảng cáo của Nike, ông kể đã ném trượt hơn chín nghìn cú, thua gần ba trăm trận, hai mươi sáu lần trượt cú quyết định. Khi bóng rổ đại học cấm úp rổ, Kareem Abdul-Jabbar luyện cú ném móc và cú bật bảng.
Tư duy cố định sợ thua. McEnroe sợ thua bạn bè hay người nhà, và sau một trận đôi nam nữ thua nhục ở Wimbledon 1979, ông bỏ đánh đôi nam nữ suốt hai mươi năm. Tay golf Sergio Garcia đuổi người vác gậy và đổ lỗi khi trượt chân.
Làm chủ quá trình. Jordan bù tuổi tác bằng thể lực và những cú ném mới, tới như một tay úp rổ và ra đi như cầu thủ nhiều kỹ năng nhất. Huấn luyện viên golf Butch Harmon nói cú swing không bao giờ hoàn hảo, luôn là việc đang làm dở. Mark O'Meara chọn học hỏi khi chơi cạnh Tiger thay vì thấy mình nhỏ đi. McEnroe thì không bao giờ làm chủ: ông đổ lỗi cho chuyện vặt và cho cả hệ thống đã dung túng mình.
Ngôi sao là gì
Tài năng thắng trận, tập thể thắng giải. Jordan nói tài năng thắng trận đấu, tinh thần đồng đội thắng chức vô địch. Wooden nói ông chỉ trung bình về chiến thuật nhưng biết làm cho cầu thủ nhận vai của mình. Patrick Ewing không chịu chơi cạnh trung phong Bill Cartwright, và đội Knicks của Ewing không bao giờ vô địch. Alex Rodriguez thì tập lại để chơi chốt ba cho Yankees.
Người nói chúng tôi. Keyshawn Johnson tự gọi mình là ngôi sao và nói phải là số một, rồi bị đổi đi và bị loại khỏi đội hình. Ngôi sao tư duy phát triển nói "chúng tôi", người khác nói "tôi". Môn nào cũng là môn tập thể: kỷ lục bơi đường dài 102,5 dặm của Diana Nyad cần năm mươi mốt người, từ người dẫn đường theo gió và dòng nước, thợ lặn canh cá mập, tới chuyên gia dinh dưỡng.
Nghe ra tư duy
Hai cầu thủ trẻ. Năm 2004, Iciss Tillis của Duke giữ ảnh người cha võ sĩ để nhắc mình điều cô không muốn trở thành, một kẻ vô danh. Nỗi ám ảnh phải thành một ai đó đè nặng lên cô, và cô chơi dưới tài năng hiếm có của mình. Candace Parker, mười bảy tuổi, được cha dạy bỏ vào bao nhiêu thì nhận lại bấy nhiêu. Sau phẫu thuật đầu gối, cô luyện lại nhịp, sự bình tĩnh và thể lực, nhờ cha giúp sửa cú ném ba điểm, và thành người phụ nữ đầu tiên thắng một cuộc thi úp rổ trước năm nam cầu thủ.
Tự phát triển và trách nhiệm. Theo Dweck, sự vĩ đại đến từ tự phát triển, tự tạo động lực và tinh thần trách nhiệm, chứ không đến từ cái tôi. Wooden nói ta không nhớ nổi phần lớn những người có khiếu bẩm sinh.
Nuôi tư duy phát triển
Việc làm cho chương này. Bạn chưa thể biết mình dở một môn cho tới khi đã bỏ công nghiêm túc. Nếu một môn từng dễ với bạn cho tới khi gặp bức tường, hãy thử lại với tư duy phát triển. Lên kế hoạch giữ tư duy phát triển lúc căng thẳng. Tìm thành công trong việc học và tiến bộ, không chỉ trong chiến thắng.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt chương 4 của Mindset (Carol S. Dweck, bản cập nhật, ebook đọc trên Libby), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Các nghiên cứu về trầm cảm, sức khỏe và ăn kiêng là phần tác giả dẫn lại, không phải lời khuyên y khoa.
Câu hỏi thường gặp
Billy Beane liên quan gì tới tư duy?
Billy Beane được coi là thiên tài thể thao nhưng không biết cách thất bại, nên không bao giờ luyện để sửa chỗ yếu. Đồng đội Lenny Dykstra ít năng khiếu hơn nhưng không sợ thua. Khi làm tổng giám đốc Oakland A's năm 2002, Beane chọn người theo tư duy và thắng 103 trận.
Michael Jordan có phải người có khiếu bẩm sinh?
Theo Dweck thì không hẳn. Jordan bị loại khỏi đội chính ở trường trung học, không được NC State tuyển và bị hai đội NBA bỏ qua. Ông tập từ sáu giờ sáng, luyện phòng thủ, dẫn bóng và ném rổ, và về già bù tuổi tác bằng thể lực và cú ném mới.
Nhà vô địch nhìn thành công thế nào?
Theo nghiên cứu và chuyện trong chương, vận động viên tư duy phát triển coi thành công là làm hết sức, học và tiến bộ. Joyner-Kersee chấp nhận thua nếu mình tiến bộ. Wooden vui với trận chuẩn bị kỹ không kém chức vô địch. Tiger Woods muốn là phiên bản tốt nhất của mình.