Tóm tắt
Quan trọng là giữ lại được bao nhiêu, không phải kiếm được bao nhiêu. Bố giàu dạy hai cậu bé phân biệt tài sản và tiêu sản bằng vài hình vẽ dòng tiền, và chỉ ra vì sao ngôi nhà mình ở thường lấy tiền ra khỏi túi.
Ý chính
- Tài sản bỏ tiền vào túi mình, tiêu sản lấy tiền ra khỏi túi mình.
- Có thêm tiền mà thiếu hiểu biết thì chỉ phóng to thói quen xấu.
- Báo cáo tài chính là bảng điểm của mình với ngân hàng.
- Của cải là số ngày mình sống được nếu hôm nay ngừng làm.
Áp dụng ngay hôm nay
Lấy một tờ giấy, kẻ hai cột: thứ đem tiền vào và thứ lấy tiền ra mỗi tháng. Ghi cả số tiền. Đó là bảng cân đối đầu tiên của mình.
Tiền giữ lại mới là tiền của mình
Chủ đề của chương. "Điều quan trọng không phải bạn kiếm được bao nhiêu, mà là bạn giữ lại được bao nhiêu", và giữ được qua bao nhiêu thế hệ.
Câu chuyện tiếp diễn. Năm 1990, Mike tiếp quản đế chế của cha và làm còn tốt hơn ông. Robert nghỉ hưu năm 1994, lúc 47 tuổi; vợ ông, Kim, khi đó 37 tuổi. Nghỉ hưu ở đây nghĩa là làm việc trở thành tùy chọn, vì tài sản tự lớn lên như một cái cây đã trưởng thành.
Chín doanh nhân năm 1923. Năm 1923, chín doanh nhân hàng đầu gặp nhau: Schwab, Insull, Hopson, Kreuger, Fraser, Whitney, Cotton, Livermore và Fall. Hai mươi lăm năm sau, phần lớn họ phá sản, ngồi tù, mất trí hoặc tự tử. Ý của ông: tiền mà thiếu trí tuệ tài chính thì sớm mất; học vấn và sự linh hoạt mới là của cải thật. Người trúng xổ số hay vận động viên trắng tay, như một cầu thủ bóng rổ về sau đi làm ở tiệm rửa xe, cho thấy điều đó.
Quy tắc số 1: tài sản và tiêu sản
Tòa nhà trên nền móng mỏng. Ai hỏi "làm sao để giàu?" thì ông khuyên hãy hiểu biết về tài chính. Phần lớn người ta cố xây một tòa Empire State trên tấm móng dày 6 inch (khoảng 15 cm), thành "Tháp nghiêng ngoại ô". Trường học không cho ta cái móng tài chính nào. Kế toán thì chán nhưng sống còn. Bố giàu dạy hai cậu bé bằng những hình vẽ đơn giản, theo nguyên tắc KISS (giữ cho thật đơn giản).
Quy tắc số 1. Phải biết sự khác nhau giữa tài sản và tiêu sản (khoản nợ), rồi mua tài sản. "Người giàu mua tài sản. Người nghèo và trung lưu mua những tiêu sản mà họ tưởng là tài sản." Định nghĩa rất gọn: tài sản là thứ bỏ tiền vào túi bạn, dù bạn có làm việc hay không; tiêu sản là thứ lấy tiền ra khỏi túi bạn. Định nghĩa dựa trên con số và dòng tiền, không dựa trên chữ trong từ điển. Ông nhắc ý của Toffler: phải biết học, bỏ điều đã học và học lại.
Các hình vẽ dòng tiền. Ở trên là Báo cáo thu nhập (thu nhập và chi phí), ở dưới là Bảng cân đối (tài sản và tiêu sản), các mũi tên chỉ dòng tiền đi đâu.
- Người nghèo: thu nhập chảy thẳng vào chi phí, như tiền thuê nhà.
- Người trung lưu: tiền lương chảy vào chi phí, cộng thêm các tiêu sản như tiền vay mua nhà, vay mua xe, thẻ tín dụng, cứ thế rút tiền ra.
- Người giàu: thu nhập từ tài sản (cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản, doanh nghiệp) vượt quá chi phí và được tái đầu tư vào tài sản.
Dòng tiền kể chuyện. Cách dòng tiền chạy cho thấy một người xử lý tiền ra sao. Có thêm tiền thường chỉ phóng to thói quen xấu, dù là tiền bất ngờ, tăng lương hay trúng số; như câu "kẻ ngốc và tiền của hắn...". Năng lực tài chính, tức biết quản lý, giữ và làm lớn đồng tiền, vắng mặt trong trường học. Trẻ con mơ nổi tiếng (vận động viên, ngôi sao nhạc rock, giám đốc điều hành) hơn là các nghề truyền thống. Bác sĩ thì chịu sức ép từ bảo hiểm, chế độ chăm sóc có quản lý và kiện tụng sai sót y khoa.
Vòng chuột chạy của một cặp vợ chồng
Câu chuyện cặp vợ chồng. Đây là hình mẫu Vòng chuột chạy. Một đôi mới cưới ở căn hộ nhỏ. Hai người cùng đi làm, có hai nguồn thu, rồi mua ngôi nhà mơ ước. Thế là thêm thuế nhà đất, xe mới, đồ đạc mới, thẻ tín dụng. Thu nhập tăng thì bị đẩy lên bậc thuế cao hơn, cộng thêm thuế An sinh Xã hội và Medicare (khoảng 15% nếu tính cả phần chủ trả, khoản thuế lớn nhất với hầu hết mọi người). Rồi có con. Thẻ tín dụng chạm hạn mức. Họ vay thế chấp nhà hoặc vay gộp nợ, rồi lại tiêu tiếp. Vấn đề thật của họ là cách tiêu, không phải số tiền kiếm được: "nếu thấy mình đang ở dưới hố, hãy ngừng đào". Khung bên lề nêu nợ thẻ tín dụng ở Mỹ năm 2021 là 998,4 tỷ đô la, và các chương trình phúc lợi gần mất khả năng chi trả.
Ba sức mạnh của người Nhật. Thanh kiếm (vũ khí), viên ngọc (tiền) và tấm gương (hiểu chính mình), trong đó tấm gương được quý nhất. Phần lớn người ta đi theo đám đông vì sợ bị gạt ra ngoài, giống nỗi sợ nói trước đám đông. Họ lặp lại những giáo điều: "hãy đa dạng hóa", "nhà là tài sản", "chơi cho an toàn", "tìm một công việc ổn định". Hãy nhìn vào gương và hỏi: "Điều này có hợp lý không?"
Tuổi thiếu niên. Robert và Mike ngồi dự các cuộc họp của bố giàu với chủ ngân hàng, luật sư, kế toán. Hai cậu học cách thuê những người giỏi hơn mình; khung bên lề hỏi "đội của bạn gồm những ai?". Trường học được thiết kế để tạo ra người làm công, không tạo ra người chủ, và giáo viên không giải thích được về tiền. Tới năm 16 tuổi, Robert đã có nền tảng về tiền vững hơn cả cha mẹ mình.
Ngôi nhà và bảng điểm tài chính
Tranh luận về ngôi nhà. Bố nghèo gọi ngôi nhà là khoản đầu tư lớn nhất của mình. Bố giàu xem nó là tiêu sản: tiền trả góp, thuế, bảo trì, sửa chữa; nhà càng to thì tiền chảy ra càng nhiều. Robert vẽ sơ đồ dòng tiền cho cha xem. Nhà không phải lúc nào cũng lên giá; có những người bạn của ông nợ nhiều hơn giá trị căn nhà. Thuế nhà đất có thể phình to; bố mẹ Kim từng phải đóng 1.000 đô la mỗi tháng. Khoản khấu trừ lãi vay mua nhà không bù được các chi phí khác. Đổ quá nhiều tiền vào nhà có ba cái giá: mất thời gian để tài sản khác lớn lên, mất vốn, và mất cơ hội học đầu tư, nên không bao giờ thành "nhà đầu tư dày dạn", trong khi những thương vụ tốt nhất luôn tới tay nhóm này trước. Ông không bảo đừng mua nhà. Ông bảo hãy mua tài sản trước, để chúng sinh tiền trả cho căn nhà lớn hơn.
Báo cáo tài chính là bảng điểm. Ngân hàng xem báo cáo thu nhập và bảng cân đối của bạn. Ở bố nghèo, chi phí bằng thu nhập và tiêu sản lớn hơn tài sản. Với bố giàu thì khác: cột tài sản sinh ra nhiều hơn chi phí, phần dư được tái đầu tư; đó là "vì sao người giàu càng giàu". Còn người trung lưu có thu nhập là lương, chi phí tăng theo lương, ngôi nhà bị coi là tài sản, nên họ ngập nợ. Khung bên lề nói về các quỹ hưu trí đổ vỡ (Enron, Hy Lạp, Ý, California), tài khoản 401(k) thay cho lương hưu, và quỹ tương hỗ được bán như thứ an toàn. Tầng lớp trung lưu "chơi an toàn" vì bảng cân đối của họ yếu, nên không nắm được cơ hội thật.
Của cải đo bằng ngày
Ba ông chủ của số đông. Hãy tập trung mua tài sản sinh thu nhập, giữ tiêu sản và chi phí ở mức thấp, rồi tái đầu tư. Khi nền tài sản đã sâu, những thương vụ "đầu cơ" trở nên ít rủi ro với người hiểu tài chính. Còn số đông thì làm việc cho công ty (chủ công ty giàu lên), cho nhà nước (qua thuế; nhiều người làm từ tháng 1 tới tháng 5 chỉ để nộp thuế) và cho ngân hàng (tiền góp nhà, tiền thẻ tín dụng).
Định nghĩa của cải. Ông mượn định nghĩa của R. Buckminster Fuller: của cải là số ngày bạn có thể sống nếu hôm nay ngừng làm việc, không phải giá trị tài sản ròng. Ví dụ: tài sản cho dòng tiền 1.000 đô la một tháng, chi phí 2.000 đô la, thì của cải của bạn là nửa tháng. Khi dòng tiền đạt 2.000 đô la, bạn "có của", không còn phụ thuộc tiền lương; sau đó tái đầu tư phần dư để thành giàu. Khung bên lề dẫn khảo sát GOBankingRates năm 2019: 45% người Mỹ không có khoản tiết kiệm nào, sống nhờ từng kỳ lương.
Tóm lại. Người giàu mua tài sản. Người nghèo chỉ có chi phí. Người trung lưu mua tiêu sản mà tưởng là tài sản. Chương sau, qua câu chuyện người sáng lập McDonald's, dạy cách "lo việc kinh doanh của chính mình".